Những năm gần đây, thế giới dành khá nhiều sự chú ý cho Việt Nam, một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất châu Á. Nhưng giữa những thành tựu làm nên Việt Nam ngày nay, thành tựu nào sẽ định hình hình ảnh Việt Nam trong thế kỷ XXI?
Đây cũng là câu hỏi được đặt ra tại cuộc đối thoại ngày 18/6 với sự tham gia của các nhà ngoại giao, doanh nhân, nhà đầu tư trong nước và quốc tế, nhân dịp ra mắt phiên bản tiếng Việt cuốn sách 40 năm từ Đổi Mới đến hôm nay của hai tác giả Sam Van và Sam Korsmoe.
Đáng chú ý, các diễn giả hầu như không đề cập nhiều đến thành tựu tăng trưởng GDP; thay vào đó, họ liên tục nhấn mạnh vai trò của con người. Bởi theo họ, một quốc gia không chỉ được định nghĩa bằng những gì mình sản xuất hay xuất khẩu, mà còn bởi những câu chuyện mà quốc gia đó kể cho thế giới nghe.
Người Hy Lạp có Odyssey. Người Do Thái có câu chuyện Exodus. Người Mỹ có giấc mơ Mỹ. Người Singapore có câu chuyện về một hòn đảo nhỏ không tài nguyên nhưng trở thành trung tâm tài chính toàn cầu. Người Trung Quốc có câu chuyện về sự trỗi dậy và phục hưng của một nền văn minh với hệ giá trị riêng, hiện diện trước phương Tây như một siêu cường về công nghệ tiên phong và hệ giá trị văn hóa.
Cựu Đại sứ Úc Andrew Goledzinowski chia sẻ rằng người Việt đôi khi chưa thực sự giỏi kể câu chuyện của chính mình. Theo ông, trong không ít trường hợp, người nước ngoài lại truyền tải câu chuyện về Việt Nam hiệu quả hơn.
Với nhà báo, nhà văn, nhà nghiên cứu và doanh nhân người Mỹ Sam Korsmoe, một trong những câu chuyện quan trọng nhất của Việt Nam xứng đáng được thế giới biết đến là hành trình Đổi Mới.
Hai tác giả Sam Van (trái) và Sam Korsmoe. Ảnh: Thùy Linh
Sau hàng chục năm sinh sống và làm việc tại Việt Nam, Sam Korsmoe và đồng nghiệp Sam Van đã thực hiện phỏng vấn 25 gương mặt tiêu biểu bước ra từ thời kỳ "sinh tồn" cho đến "thịnh vượng". Trong số này, có cả người Việt tham gia vào cải cách chính sách, doanh nhân dấn thân vào kinh tế, những nhà đầu tư tiên phong và cả những người nước ngoài đã chọn Việt Nam để làm việc, sinh sống.
Các tác giả chia 25 gương mặt thành 5 nhóm: (i) Người Việt Nam đã học tập và/hoặc làm việc ở Đông Âu trong những năm 1970 và 1980, sau đó về nước để xây dựng sự nghiệp; (ii) Người Việt Nam học tập tại Tây Âu, Bắc Mỹ, Đông Á và Úc/New Zealand trong những năm 1990 và 2000, sau đó trở về nước để xây dựng sự nghiệp (iii); Người Việt Nam lựa chọn học tập trong nước và tự lực khởi nghiệp; (iv) Người Việt Nam ở nước ngoài hồi hương để xây dựng và/hoặc tái thiết cuộc sống của mình tại quê nhà; (v) Người nước ngoài lựa chọn Việt Nam làm quê hương mới để xây dựng sự nghiệp, khởi lập doanh nghiệp và phát triển các ý tưởng đổi mới sáng tạo.
Một số tên tuổi nổi bật theo dòng lịch sử có thể kể đến như bà Phạm Chi Lan (người tham gia cố vấn chính sách cho nhiều Thủ tướng), gia đình Lawrence S.Ting (gia đình hình thành nên khu đô thị mới ở Nam Sài Gòn/quận 4), ông Nguyễn Đình Lương (nguyên Trưởng đoàn Đàm phán Hiệp định thương mại vào thị trường Mỹ và toàn cầu), bà Lina Phạm (biên tập viên VTV4, người kể câu chuyện đi tìm lại danh tính những người lính hy sinh trong chiến tranh chống Mỹ), ông Dominic Scriven (Chủ tịch quỹ đầu tư Dragon Capital, người bắc cầu đưa vốn ngoại vào Việt Nam), ông Lý Quý Trung (doanh nhân đưa món phở Việt ra thế giới với thương hiệu Phở 24, tác giả nhiều cuốn sách về nhượng quyền thương mại và xây dựng thương hiệu dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ), ông Nguyễn Hữu Minh Hoàng (nhà sáng lập BuyMed, nền tảng số hóa chuỗi cung ứng dược phẩm)...
Cuốn sách 40 năm từ Đổi Mới đến hôm nay của hai tác giả Sam Van và Sam Korsmoe dự kiến được phát hành vào quý III/2026. Ảnh: Ngô Hà.
Theo các tác giả, "đổi mới" là một từ có vẻ hào nhoáng, nhưng bản chất của nó là sự vượt rào, từ bỏ cái cũ, đi tìm con đường mới.
Cuốn sách xâu chuỗi lại rằng, tất cả những nhà đổi mới, dù thuộc nhiều thế hệ và lĩnh vực khác nhau, đều có chung một vài phẩm chất cốt lõi, như sự tò mò, khát khao và một tinh thần kiên cường không bao giờ bỏ cuộc. Họ chấp nhận dấn thân không phải vì biết chắc kết quả sẽ tốt đẹp, mà vì họ tin rằng những thay đổi tích cực chỉ xuất hiện khi có người dám bắt đầu và dám thất bại.
Trong lời đề tựa cuốn sách, ông Nguyễn Quốc Cường, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam, cũng nhận xét: "Tự thân việc Đổi Mới không thể tạo nên sự khác biệt cho Việt Nam. Chính những con người đã tiếp nhận các ý tưởng từ chính sách Đổi Mới, rồi biến chúng thành hành động, mới là những người đã làm nên sự khác biệt cho đất nước. Có hàng triệu người Việt Nam và không ít người nước ngoài đã góp phần vào công cuộc ấy."
Có mặt tại cuộc đối thoại hôm 18/6, ông một lần nữa nhắc lại điều này và mở rộng sang bối cảnh hiện tại, khi Việt Nam đang trước ngưỡng cửa Đổi Mới 2.0 - theo cách gọi của nhiều người - với khát vọng đưa đất nước bước vào Kỷ nguyên vươn mình dựa trên phát triển kinh tế tư nhân cũng như đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Trên tinh thần đó, 40 năm từ Đổi Mới đến hôm nay như một lời nhắc tinh tế rằng sự thịnh vượng của Việt Nam được xây dựng trên nền tảng của những con người dấn thân, và đó có thể là một phần quan trọng trong danh tính câu chuyện mà Việt Nam muốn kể với thế giới về mình trong thế kỷ XIX.