Tại một cơ sở dưỡng lão ở Hà Nội, các nhà nghiên cứu từ Đại học Y Hà Nội và Bệnh viện Đại học Y Hà Nội tiến hành cho các cụ ông và cụ bà thực hiện một động tác tưởng như rất đơn giản: bóp tay. Người tham gia đứng thẳng, hai chân rộng bằng hông, hai tay duỗi thẳng hoàn toàn, nắm chặt lực kế trong vài giây bằng tay không thuận.
Trong nghiên cứu này, con số hiện lên trên lực kế không chỉ là sức mạnh của bàn tay, mà còn là chỉ dấu đánh giá liệu người tham gia có mắc bệnh teo cơ do tuổi già (sarcopenia) hay không. Đây là một loại rối loạn cơ - xương tiến triển, đặc trưng bởi tình trạng giảm khối cơ và giảm chức năng cơ.
Tuổi tác kéo theo nhiều thay đổi sinh lý, như khả năng hấp thụ dinh dưỡng và chuyển hóa không còn ổn định như trước. Hệ quả là người già dễ rơi vào suy dinh dưỡng, mất dần khối cơ, trong khi mỡ lại có xu hướng tích tụ nhiều hơn. Những biến đổi đó góp phần thúc đẩy teo cơ do tuổi già, thậm chí là teo cơ kèm béo phì.
Khi cơ bắp suy yếu, nguy cơ té ngã tăng lên, người bệnh dễ suy giảm chức năng, mất dần khả năng tự chăm sóc, thậm chí tăng nguy cơ tử vong và kéo theo chi phí y tế đắt đỏ. Vì mức độ nghiêm trọng của nó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức công nhận sarcopenia là một bệnh lý, chứ không chỉ là hiện tượng lão hóa tự nhiên hay một triệu chứng phụ.
Người cao tuổi tại Trung tâm Dưỡng lão Thị Nghè, TP HCM, tháng 2/2024. Hình ảnh chỉ mang tính minh họa, không liên quan đến nghiên cứu trong bài viết. Ảnh: Quỳnh Trần
Câu chuyện càng đáng chú ý trong bối cảnh Việt Nam thuộc nhóm các nước có dân số già hóa nhanh. Trong khoảng 30 năm tới, cứ bốn người thì sẽ có hơn một người từ 60 tuổi trở lên. Teo cơ vì thế có thể ngày càng phổ biến theo thời gian.
Với mong muốn nhìn rõ bức tranh hiện tại trong môi trường dưỡng lão Việt Nam - teo cơ và teo cơ kèm béo phì đang phổ biến đến đâu, cũng như tình trạng dinh dưỡng ở người già ra sao - nhóm tác giả đã thực hiện nghiên cứu và công bố kết quả trên Clinical Nutrition Open Science.
"Ảo giác" chỉ số BMI đẹp
93 người từ 60 tuổi trở lên - những người vẫn có thể đứng bình thường, không bị phù và không phải điều trị chăm sóc đặc biệt - đã tham gia nghiên cứu.
Nếu chỉ nhìn qua cân nặng, nhiều người sẽ nghĩ sức khỏe của họ khá ổn. Chỉ số khối cơ thể BMI trung bình của nhóm là 21,72, đa số ở mức "bình thường" (từ 18,5 - 22,9), chỉ 11,8% thiếu cân và 11,8% thừa cân, thậm chí không ghi nhận trường hợp béo phì. Chỉ số này được tính toán dựa trên mối quan hệ giữa cân nặng và chiều cao.
Nhưng cân nặng chỉ nói lên một phần câu chuyện. Điểm MNA (công cụ sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng ở người cao tuổi) của họ thấp hơn ngưỡng trung bình, và gần 75% được xếp vào nhóm suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng.
Tuy vậy, dinh dưỡng kém không phải là tiêu chí để kết luận teo cơ. Theo tiêu chuẩn, một người được coi là teo cơ khi vừa thiếu khối cơ vừa giảm sức cơ, trong đó giảm sức cơ được phản ánh qua lực bóp tay (dưới ngưỡng 28 kg ở nam hoặc dưới ngưỡng 18 kg ở nữ).
Nhóm nghiên cứu đã công bố một con số đáng chú ý, đó là hầu hết người tham gia (96,8%) có lực bóp tay dưới ngưỡng, cho thấy sức cơ đã giảm.
Tiếp theo, bằng một số thiết bị và kỹ thuật chuyên dụng, nhóm nghiên cứu đã đo khối cơ của người tham gia, và nhận thấy 58 người thiếu khối cơ, trong đó có 56 người đồng thời có lực bóp tay dưới ngưỡng.
Như vậy, kết hợp cả hai mảnh ghép - khối lượng cơ và chức năng cơ - nhóm nghiên cứu đi đến kết luận, 56 người, tương đương khoảng 60% tổng số người tham gia nghiên cứu, mắc teo cơ.
Nhóm teo cơ có vòng eo nhỏ hơn, vòng cánh tay nhỏ hơn so với nhóm không mắc teo cơ. Rất nhiều chỉ số trong cơ thể như khối mỡ, khối không mỡ, tổng lượng nước cơ thể, lượng protein cơ thể đều thấp. Họ không chỉ nhẹ cân, mà chất lượng mô và dự trữ dinh dưỡng trong cơ thể cũng bị bào mòn.
Teo cơ kèm béo phì
Nhóm nghiên cứu tiếp tục đào sâu vào một khía cạnh dễ gây nhầm lẫn, đó là "teo cơ kèm béo phì". Đây là trường hợp đối tượng có thể trông vẫn đầy đặn, cân nặng không thấp, nhưng mỡ trong cơ thể tăng lên còn cơ thì tụt xuống. Trong 93 người tham gia, 14 người (15%) rơi vào nhóm teo cơ kèm béo phì. Họ có vòng eo lớn, khối mỡ và mỡ nội tạng cao - nhưng khối cơ xương lại thấp.
Nghiên cứu kết luận, trong môi trường viện dưỡng lão, teo cơ và teo cơ kèm béo phì phổ biến hơn ta tưởng, và nếu chỉ nhìn cân nặng, ta sẽ bỏ sót rất nhiều vấn đề.
Theo nhóm nghiên cứu, những kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc "sàng lọc dinh dưỡng và đo thành phần cơ thể một cách khách quan." Nhờ đó, ta có thể nhận ra vấn đề từ sớm, thay vì để những con số đẹp như chỉ số BMI đánh lừa.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu thừa nhận rằng quy mô mẫu tương đối nhỏ và chỉ được thực hiện tại một viện dưỡng lão duy nhất ở Hà Nội. Do đó khó có thể áp kết quả nghiên cứu lên cộng đồng người cao tuổi nói chung hoặc người già ở những viện dưỡng lão khác.
---
Nguồn tham khảo:
Prevalence of sarcopenia, sarcopenia obesity and their association with nutritional status among elderly residents in a Hanoi aged care center, Vietnam, Clinical Nutrition Open Science
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2667268525001433#bib6