 |
AI giúp giải mã hoạt động của não bộ thành văn bản. Ảnh minh hoạ: nature.com |
Hơn một thập kỷ gần đây, các nhà nghiên cứu đã có thể dự đoán chính xác những gì một người đang nhìn hoặc nghe dựa trên hoạt động não của họ. Nhưng việc giải mã cách não diễn giải các nội dung phức tạp- như video ngắn hoặc các hình dạng trừu tượng- lại khó hơn nhiều.
Phương pháp mới của Tomoyasu Horikawa, nhà khoa học thần kinh tính toán tại Phòng thí nghiệm Khoa học Truyền thông NTT (Nhật Bản), đã sử dụng một mô hình ngôn ngữ sâu để phân tích phụ đề văn bản của hơn 2000 video, chuyển mỗi phụ đề thành một "chữ ký ý nghĩa" dạng số.
Sau đó, một công cụ AI khác được huấn luyện trên dữ liệu quét não của sáu người tham gia, nhằm học cách tìm ra các mẫu hoạt động não tương ứng với mỗi chữ ký ý nghĩa khi họ xem video. Sau khi được huấn luyện, bộ giải mã não này có thể đọc bản quét não mới của một người đang xem video và dự đoán chữ ký ý nghĩa. Tiếp theo, một bộ tạo văn bản AI khác sẽ tìm kiếm câu mô tả gần nhất với chữ ký ý nghĩa được giải mã từ hoạt động não của người đó.
Ví dụ, một người tham gia xem video về một người đang nhảy từ đỉnh thác nước. Dựa vào hoạt động não, mô hình AI đã đoán ra chuỗi từ- bắt đầu từ "dòng suối chảy," rồi đến "phía trên dòng nước chảy xiết xuống thác nước" ở lần đoán thứ mười, và đạt đến câu: "một người nhảy qua một thác nước sâu trên sống núi" ở lần thứ 100.
Dù có một số nhà khoa học lo ngại về "quyền riêng tư tâm trí" nhưng kỹ thuật mới gọi là "ghi chú suy nghĩ" (mind captioning) này hứa hẹn sẽ giúp những người gặp khó khăn về ngôn ngữ, chẳng hạn như do đột quỵ, giao tiếp tốt hơn.
Nguồn: nature.com
Tin đăng KH&PT số 1370 (số 46/2025)
Diễm Quỳnh và nhóm tác giả lược dịch