Cái tên "vaderi" được lấy cảm hứng từ hình dáng đầu của nó, vốn rất giống với chiếc mũ đặc biệt và mang tính biểu tượng của Darth Vader - chúa tể Sith nổi tiếng nhất của phim Star Wars.
Bathynomus vaderi thuộc nhóm "siêu khổng lồ", đạt chiều dài 32,5 cm và nặng hơn một kg. Cho đến nay, Bathynomus vaderichỉ được tìm thấy gần quần đảo Trường Sa ở Việt Nam, tuy nhiên các nhà khoa học cho rằng có thể tìm thấy loài này ở cả các khu vực khác của Biển Đông nếu tiến hành thêm các nghiên cứu sâu hơn.
 |
Đầu của loài bọ biển mới Bathynomus vaderi. Ảnh: Nguyễn Thanh Sơn |
Hiện nay, những loài chân đều khổng lồ như Bathynomus vaderi đã trở thành một món ăn đắt tiền ở Việt Nam. Nhưng thực tế, đến tận năm 2017, ngư dân địa phương vẫn còn bán chúng với giá khá thấp. Cho đến những năm gần đây, phương tiện truyền thông mới khiến công chúng chú ý đến loại hải sản khác thường này. Một số người còn khẳng định rằng những con bọ biển này ngon hơn tôm hùm, "vua của các loại hải sản".
Các ngư dân ở Việt Nam đã đánh bắt thương mại Bathynomus vaderibằng tàu đánh cá sử dụng lưới kéo ở nhiều vùng nước sâu ở Biển Đông và ngoài khơi các tỉnh ven biển Nam Trung Bộ của Việt Nam. Trong năm năm trở lại đây, chúng được bán phổ biến hơn ở một số chợ hải sản tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng. Một số cửa hàng và nhà hàng thậm chí còn quảng cáo việc bán những con bọ biển này trực tuyến trên nhiều nền tảng mạng xã hội, bao gồm cả cách nấu chúng sao cho ngon nhất!
Với mong muốn tìm hiểu thêm về loài bọ biển kỳ lạ, vào tháng 3/2022, Đại học Quốc gia Hà Nội đã mua lại bốn cá thể "khổng lồ" từ Quy Nhơn và gửi hai cá thể trong số đó cho GS. Peter Ng ở Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Lee Kong Chian thuộc Đại học Quốc gia Singapore để nhận dạng.
Với sự tham gia của TS. Conni M. Sidabalok từ Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia và TS. Nguyen Thanh Sơn từ Đại học Quốc gia Hà Nội, đến đầu năm 2023, nhóm nghiên cứu nhận ra rằng những con bọ biển mà họ có là mẫu vật của một loài mà cho đến nay vẫn chưa được nhận dạng và mô tả về mặt khoa học.
 |
TS. Nguyễn Thanh Sơn đang cầm một mẫu vật khổng lồ của một loài chân đều khác được tìm thấy ở Việt Nam (B. jamesi). Mẫu vật này nặng 2,62 kg, được bán tại một chợ hải sản ở Hà Nội vào tháng 10/2024. Ảnh: Peter Ng/pensoft |
Việc phát hiện ra một loài kỳ lạ như Bathynomus vaderi ở Việt Nam cho thấy những hiểu biết của chúng ta về môi trường biển sâu vẫn còn rất hạn chế. Nếu một loài lớn như thế này có thể ẩn náu trong thời gian dài như vậy thì rõ ràng, con người còn phải làm rất nhiều việc để khám phá sự sống của các loài bí ẩn ở vùng biển Đông Nam Á.
Trong bối cảnh ngày nay, việc hiểu rõ hơn về đa dạng sinh học ở vùng biển sâu càng trở nên cấp thiết khi chúng ta đang liên tục khai thác môi trường sống này để đánh bắt cá, khai thác dầu khí và thậm chí là khoáng sản. Việc đánh bắt thêm các loài bọ biển khổng lồ cũng sẽ làm tăng thêm những thách thức về đa dạng sinh học mà chúng ta đang phải đối mặt. Và do đó, nếu muốn bảo vệ hệ sinh thái biển, bước đầu tiên con người cần làm là phải biết rằng, đang có những sinh vật nào sống ở đại dương sâu thẳm.
Kết quả nghiên cứu cụ thể được trình bày trong bài báo "A new species of supergiant Bathynomus A. Milne-Edwards, 1879 (Crustacea, Isopoda, Cirolanidae) from Vietnam, with notes on the taxonomy of Bathynomus jamesi Kou, Chen & Li, 2017" trên tạp chí ZooKeys.
Nguồn:
https://doi.org/10.3897/zookeys.1223.139335
Kim Dung