Họp báo thường kỳ Bộ KH&CN ngày 5/8/2025. Ảnh: MST
Ông Mai Ánh Hồng, Phó vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, cho biết, từ đầu năm đến nay, việc Quốc hội thông qua hai luật - Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và Luật Công nghiệp Công nghệ số - đã giúp hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo nền tảng rõ ràng hơn cho công tác thu hút nhân tài.
Thách thức hiện nay là đảm bảo tính đồng bộ và khả năng thực thi của các luật này, đặc biệt trong bối cảnh còn phải sửa đổi hàng loạt luật liên quan như Luật Ngân sách nhà nước, Luật Cán bộ, Công chức, Viên chức...
Ông Mai Ánh Hồng thừa nhận rằng, các chính sách đãi ngộ nhân tài sẽ không thể phát huy tác dụng nếu trình tự thủ tục rườm rà. Hơn nữa, cần thực hiện song song cả đãi ngộ tài chính lẫn đãi ngộ phi tài chính, ví dụ như cải thiện môi trường nghiên cứu chuyên nghiệp hơn, cơ sở vật chất, văn hóa làm việc, cơ hội phát triển nghề nghiệp và thăng tiến,... Nếu không, chỉ riêng mức đãi ngộ tài chính cho các nhà khoa học tại Việt Nam thì rất khó cạnh tranh với các quốc gia phát triển trong việc thu hút và giữ chân nhân tài.
Ông cho biết, Bộ KH&CN đang xây dựng đề án "Phát triển, trọng dụng nhân tài, nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia", dự kiến trình lên Chính phủ vào tháng 9/2025. Đề án này sẽ đi cùng với các chương trình quốc gia có mục tiêu cụ thể để thu hút nhà khoa học Việt Nam và chuyên gia nước ngoài có kinh nghiệm.
Theo tiết lộ, tinh thần của Đề án là những đãi ngộ như lương cao, lương vượt khung, hỗ trợ nhà ở, hay điều kiện làm việc tốt "không nên được coi là đặc ân, mà là điều kiện tối thiểu để những người có khả năng tạo đột phá có thể yên tâm làm việc."
Bộ KH&CN cũng đang gấp rút hoàn thiện các cơ chế song hành để hỗ trợ Đề án này, bao gồm cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu; tăng quyền tự chủ cho tổ chức khoa học công lập; quy định phân chia lợi ích từ kết quả nghiên cứu v.v
Cơ quan quản lý kỳ vọng rằng việc xây dựng hành lang pháp lý thông thoáng, tiệm cận thông lệ quốc tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thu hút và giữ chân nhân tài - đặc biệt là những người Việt đang làm việc ở các tổ chức, doanh nghiệp và đại học lớn trên thế giới.
Phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược
Cũng tại buổi họp báo, ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, chia sẻ về một số bước chuyển của Bộ KH&CN trong quá trình hiện thực hóa chính sách phát triển công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Cụ thể, trong vài tháng qua, Bộ KH&CN đã khảo sát hàng chục doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học lớn nhằm đánh giá khả năng triển khai công nghệ chiến lược, phát triển sản phẩm cũng như quy mô đầu tư của các đơn vị này.
Tới đây, trong tháng Tám, Bộ KH&CN sẽ triển khai một dự án mẫu, lựa chọn ba sản phẩm công nghệ chiến lược để ưu tiên phát triển trong năm nay. Ông kỳ vọng dự án này sẽ cụ thể hóa các cơ chế hợp tác mới giữa ba nhà - doanh nghiệp, viện/trường và cơ quan quản lý - nhằm tạo ra những sản phẩm có tiềm năng thương mại thực sự, đồng thời củng cố niềm tin rằng Việt Nam có thể phát triển và làm chủ các sản phẩm công nghệ chiến lược của riêng mình.
Trong quá trình triển khai, Bộ KH&CN sẽ hỗ trợ cả đầu vào lẫn đầu ra, từ tài trợ hoạt động R&D cho đến hỗ trợ tiếp cận thị trường, với mục tiêu giúp các sản phẩm vượt qua "thung lũng chết" - giai đoạn thường khiến nhiều sáng chế không thể đi tới thương mại hóa.
Dựa trên tiến trình này, Bộ KH&CN sẽ trình Chính phủ phê duyệt Đề án quốc gia về phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược đến năm 2030, với mục đích từng bước hình thành các cụm phát triển công nghệ chiến lược ở những nơi phù hợp.
Cũng tại buổi họp báo, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương chỉ ra sự thay đổi lớn trong cách tiếp cận đối với các đề tài nghiên cứu công nghệ. Trước đây, doanh nghiệp đến gõ cửa Bộ KH&CN để đề xuất các đề tài nghiên cứu mà họ muốn thực hiện, nhằm tìm kiếm sự hỗ trợ từ Nhà nước. Cách tiếp cận hiện nay và tương lai sẽ nghiêng về việc các cơ quan nhà nước, như Bộ KH&CN hoặc các bộ, ngành khác, chủ động "đặt hàng" các nghiên cứu phục vụ nhu cầu cụ thể, đặc biệt là những nghiên cứu giải quyết những bài toán lớn của đất nước, như phát triển công nghệ chiến lược.
Tin đăng KH&PT số 1356 (số 32/2025)
Ngô Hà