Sự bùng nổ của nhóm Facebook mang tên "Con ghét bố mẹ" với gần 200.000 thành viên chỉ trong một thời gian ngắn đã tạo ra luồng thảo luận trên mạng xã hội trong những ngày qua. Phản xạ đầu tiên của nhiều người là vào chính diễn đàn này bày tỏ sự hoảng hốt và tức giận. Người ta lo sợ rằng mạng xã hội đang cổ xúy sự vô ơn, kích động chống đối và bình thường hóa sự thù hằn với gia đình. Những lo ngại ấy hoàn toàn chính đáng, bởi một không gian mạng ẩn danh, đông người và sục sôi cảm xúc rất dễ trở thành môi trường lan truyền những suy nghĩ cực đoan.
Tuy nhiên, nếu phản ứng chung chỉ dừng lại ở việc lên án hay đòi xóa sổ hội nhóm này, chúng ta có thể bỏ qua một vấn đề gốc rễ hơn: vì sao một không gian trực tuyến với cái tên gay gắt, mang tính đối đầu như vậy lại thu hút nhiều người tham gia và chia sẻ đến thế?
Tốc độ tăng trưởng thần tốc của nhóm này trong những ngày gần đây đến từ nhiều thành phần, trong đó ngoài trẻ em còn có phụ huynh hoặc những người tham gia vì tò mò và hiệu ứng lan truyền. Nhưng những câu chuyện được đăng tải trong nhóm suốt hơn 5 năm hoạt động vẫn gợi ra một thực tế: với một bộ phận trẻ em, những mâu thuẫn, áp lực và tổn thương trong gia đình dường như dễ dàng tỏ bày hơn khi các em được ẩn danh trước những người xa lạ.
Những người trẻ mặc đồng phục nhưng cô đơn, xa lạ giữa đám đông được nghệ sĩ Đinh Công Đạt trưng bày trong triển lãm cá nhân Hình và hư vô, TPHCM, 18-30/9/2026. Ảnh: Khánh Nguyễn
Vì cớ gì mà một đứa trẻ lại phải đi một vòng thật xa qua mạng xã hội, chỉ để nói ra những điều đáng lẽ các em có thể nói trực tiếp với cha mẹ ngay trong ngôi nhà của mình?
Câu nói "con ghét bố mẹ", trong nhiều gia đình, thường lập tức bị hiểu là hỗn xược, bất hiếu, vô ơn hay dấu hiệu trẻ bị ảnh hưởng xấu. Nhưng một lời nói gay gắt không phải lúc nào cũng phản ánh điều đứa trẻ thực sự muốn nói. Với những đứa trẻ đang giận dữ, tổn thương hoặc bế tắc, chữ "ghét" đôi khi chỉ là từ bộc phát để diễn tả cảm giác: "Con không biết phải nói thế nào thì bố mẹ mới chịu nghe."
Nếu có đủ bình tĩnh, vốn từ và cảm giác an toàn, có thể trẻ sẽ có những cách diễn đạt khác: "Con thấy ngột ngạt vì bị kiểm soát", "Con buồn khi luôn bị đem ra so sánh", hoặc "Con cần bố mẹ tôn trọng ranh giới của con". Nhưng không phải đứa trẻ nào cũng có khả năng nói rõ điều đó, khi các em đã quen với việc ý kiến trái chiều bị xem là cãi lời hoặc cảm xúc buồn bã, tức giận bị cha mẹ gạt đi, cho là các em "làm quá" và nhất là khi câu "bố mẹ làm thế cũng chỉ vì thương con" có thể khép lại cuộc trò chuyện trước khi đứa trẻ kịp nói hết điều mình đang suy nghĩ, chịu đựng. Một đứa trẻ phải đề phòng phản ứng của người lớn có khả năng chọn im lặng, che giấu hoặc tìm một nơi khác để giãi bày.
Sự thiếu vắng một nơi chốn để trút bỏ gánh nặng tâm lý đã đẩy rất nhiều thanh thiếu niên trôi dạt lên không gian mạng. Một nhóm Facebook ẩn danh trở thành chiếc phao cứu sinh bất đắc dĩ. Ở đó, các em đánh cược để tìm điều mà mình khát khao nhất nhưng lại bị tước đoạt ở nhà: sự lắng nghe không phán xét, tra hỏi hay trừng phạt, một lời xác nhận rằng "cảm giác tổn thương của mình là có thật" và "mình không hề cô độc".
Thế nhưng, chiếc phao ấy hoàn toàn không an toàn. Việc dựa dẫm vào một đám đông ẩn danh mang theo rất nhiều rủi ro, từ việc bị dẫn dắt bởi những lời khuyên "đổ thêm dầu vào lửa" (như bỏ nhà đi, trả đũa) cho đến việc bị những kẻ xấu lợi dụng. Trong khi đó, lời khuyên "nói chuyện nhiều hơn với gia đình" dành cho những đứa trẻ đang gặp vấn đề về mặt tâm lý là một ý tưởng đẹp, nhưng sẽ trở nên thiếu thực tế, thậm chí tàn nhẫn, nếu chính gia đình lại là nguồn cơn của sự đè nén, bạo hành tinh thần hay kiểm soát cực đoan.
Cuộc tranh cãi về hội nhóm "con ghét bố mẹ" không nên trượt dài thành một cuộc chiến đạo đức, nơi người lớn tố trẻ con vô ơn, còn trẻ con kết án người lớn độc đoán. Không cuộc chiến nào trong số đó giúp bảo vệ những tâm hồn thanh thiếu niên đang vỡ vụn. Thay vì chất vấn "tại sao con lại dám ghét bố mẹ?", những người làm cha mẹ và những người làm giáo dục có lẽ cần tự hỏi: vì sao các em lại phải gửi gắm những suy nghĩ của mình vào hội nhóm xa lạ trên mạng?
Cuộc thảo luận về hội nhóm "Con ghét bố mẹ" nên là cơ hội để người lớn nhìn vào một khoảng trống trong hỗ trợ tâm lý dành cho thanh thiếu niên. Tình trạng này cũng từng được chỉ ra trong Điều tra Sức khỏe tâm thần vị thành niên Việt Nam (V-NAMHS), thực hiện năm 2021 trên gần 6.000 trẻ vị thành niên 10-17 tuổi trong mẫu hộ gia đình đại diện toàn quốc. Theo đó, có tới 21,7% trẻ gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần, nhưng trong nhóm này, chỉ có 8,4% từng được tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ hoặc tư vấn về các vấn đề cảm xúc và hành vi. Đáng buồn hơn, chỉ 5,1% phụ huynh nhận ra con mình có nhu cầu được giúp đỡ [1].
Sự bùng nổ của cái tên chát chúa "con ghét bố mẹ" phần nào cho chúng ta thấy sự thiếu vắng những không gian lắng nghe, từ gia đình đến những phòng tư vấn tâm lý học đường và những chuyên gia dễ tiếp cận. Bởi vậy, khi cụm từ "con ghét bố mẹ" được thốt ra, điều mà người lớn cần chú ý không phải là một sự xúc phạm mà là mong mỏi tha thiết của những đứa trẻ: "Liệu có nơi nào để con nói, liệu có ai đó chịu lắng nghe con không?"
---
[1] Điều tra Sức khỏe Tâm thần Vị thành niên Việt Nam (V-NAMHS). Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe Tâm thần Queensland, Australia. https://qcmhr.org/docman/reports/16-vnamhs-report-vie-15-feb-2023/file