 |
Ngày 1/10/2024, Thủ tướng Đức Olaf Scholz tham gia lễ ra mắt Trung tâm Dữ liệu Lượng tử châu Âu của IBM, đặt tại Ehningen, Đức. Ảnh: IBM |
Đầu tháng 7/2025, Henna Virkkunen, ủy viên Ủy ban châu Âu về chủ quyền công nghệ, đã trình bày về chiến lược lượng tử, theo đó Ủy ban châu Âu muốn tập hợp các quốc gia thành viên vào chung một tầm nhìn thống nhất về nghiên cứu và đổi mới lượng tử nhằm chuyển đổi vị trí top đầu của châu Âu trong nghiên cứu lượng tử thành vị trí dẫn đầu trong kinh tế lượng tử.
"Các công nghệ lượng tử sẽ thay đổi nền kinh tế của chúng ta thông qua việc giúp chúng ta giải quyết những thách thức phức tạp, tạo ra những dược chất mới và bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng", Henna Virkkunen nói. Công nghệ lượng tử đang được chờ đợi sẽ có các ứng dụng trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh, với các thế mạnh về tuyền thông bảo mật đến cảm biến ngoài thực địa.
Bằng việc khai thác các quy luật của cơ học lượng tử, công nghệ lượng tử có tiềm năng giải quyết những bài toán phức tạp nằm ngoài phạm vi của máy tính cổ điển, tạo được ra nhiều cảm biến vô cùng chính xác và tạo thêm một lớp an ninh cho những dữ liệu nhạy cảm. Điều này là vô cùng cần thiết, do các máy tính lượng tử sẽ có thể phá vỡ các hệ thống bảo mật đã được thiết lập.
Theo Ủy ban châu Âu, châu Âu đang dẫn đầu thế giới trong xuất bản các bài báo khoa học trong lĩnh vực lượng tử và có một hệ sinh thái khởi nghiệp lớn nhưng lại bị tụt lại khi đăng ký sáng chế về lượng tử cũng như nắm bắt các cơ hội của thị trường thực tế.
Trong năm năm qua, châu Âu đã đầu tư khoảng 2 tỉ Euro cho các công nghệ lượng tử, cộng thêm khoảng 9 tỉ nữa từ các chính phủ quốc gia thành viên. Tuy nhiên, hệ sinh thái lượng tử ở châu Âu vẫn còn "mong manh" do sự phân mảnh trong việc hỗ trợ ở khắp các quốc gia thành viên và thiếu vốn đầu tư tư nhân, Virkkunen nói.
Châu Âu mới chỉ thu hút được 5% tài trợ lượng tử của tư nhân trên toàn cầu trong khi ở Mỹ, con số này là hơn 50%. "Điều này khiến cho các công ty khởi nghiệp và công ty lớn của chúng ta đối diện với nhiều thách thức trong việc mở rộng quy mô từ nghiên cứu đến công nghiệp", bà nói.
Juha Vartiainen, Giám đốc quan hệ toàn cầu của Máy tính lượng tử IQM Phần Lan, nói. "Bằng việc hành động tập trung vào nâng cấp quy mô và thúc đẩy một hệ sinh thái lượng tử châu Âu được tích hợp thực sự, chúng ta có thể không chỉ giữ được tốc độ phát triển mà thậm chí còn dẫn đầu thế giới trong kỷ nguyên AI được lượng tử tiếp sức".
"Lượng tử là cú thúc đẩy châu Âu tới vị trí dẫn dắt công nghệ toàn cầu nhưng chỉ có thể đạt được điều đó nếu chúng ta khuyến khích đầu tư, sản xuất xuyên biên giới và thu hút nhân tài", Cecilia Bonefeld-Dahl, Tổng Giám đốc Hiệp hội công nghiệp DigitalEurope, nói.
Sáng kiến nghiên cứu và đổi mới sáng tạo
Trọng tâm của chiến lược này là đổi mới, nghiên cứu công nghệ lượng tử nhằm tập hợp các nỗ lực của châu Âu và của quốc gia khác vào một chương trình nghiên cứu và đổi mới sáng tạo chung và có sự đồng thuận.
Chiến lược này sẽ giúp rót kinh phí vào những nghiên cứu mang tính nền tảng, phát triển công nghệ và các hoạt động đổi mới; đầu tư vào cơ sở hạ tầng lượng tử, các chế tạo ở dạng mẫu thử và các công cụ thiết kế; và hỗ trợ để phát triển các ứng dụng trong lĩnh vực công và công nghiệp.
Để giải quyết những bài toán công nghệ cụ thể, Ủy ban châu Âu lên kế hoạch thiết lập một loạt những "tài trợ cho các thách thức lượng tử", qua đó tập hợp các nhà khoa học, các nhà công nghiệp, sản xuất và các bên khác lại với nhau. Nó sẽ có nét tương đồng về tham vọng và cấu trúc với những sáng kiến có định hướng trong quá khứ. Bên cạnh đó, họ sẽ lập kế hoạch cho ít nhất hai tuyến sản xuất thử nghiệm từ các thách thức được tài trợ này, dự kiến trong năm 2025 và 2027 với sự tài trợ của Ngân hàng Đầu tư châu Âu và các quốc gia thành viên.
Các chip lượng tử sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sử dụng các công nghệ lượng tử, và Nhiệm vụ hợp tác về Chip sẽ sớm thiết lập sáu tuyến thử nghiệm lượng tử. Với chiến lược mới này, Hội đồng châu Âu muốn xây dựng một công xưởng thiết kế lượng tử để kết nối với các tuyến thử nghiệm. Sang năm, một lộ trình công nghiệp các con chip lượng tử sẽ được xuất bản để hướng dẫn thúc đẩy hướng tới sản xuất chip lượng tử quy mô lớn, chi phí thấp.
Ủy ban châu Âu muốn khai thác tiềm năng lưỡng dụng của công nghệ lượng tử. Vì vậy họ lên kế hoạch phát triển một lộ trình lượng tử cùng với Cơ quan Hàng không vũ trụ châu Âu, như lộ trình phát triển không gian cảm biến lượng tử và công nghệ quốc phòng. Từ năm 2026, châu Âu lên kế hoạch cho các sáng kiến spin-in để gia tốc các đổi mới sáng tạo lượng tử dân sự cho các ứng dụng an ninh và quốc phòng.
Ủy ban châu Âu cũng đang hứa hẹn lập một chương trình về tài năng lượng tử trong khi Hội đồng đổi mới châu Âu cũng tạo ra một chương trình thử nghiệm trong năm nay để đưa các nhà nghiên cứu tới hợp tác với các công ty khởi nghiệp công nghệ lượng tử.
Châu Âu cũng đang coi lượng tử như một công nghệ tối quan trọng và lĩnh vực này sẽ được hưởng lợi từ việc hỗ trợ các chương trình chiến lược như chương trình Scaleup Europe Fund. Tuy nhiên, châu Âu cũng đang "rất mong muốn" hợp tác với những quốc gia khác, cụ thể với những quốc gia đã ký thỏa thuận hợp tác số như Nhật Bản và Canada, Virkkunen nói. Chiến lược này dự kiến có những chương trình nghiên cứu chung, phối hợp mở các đợt kêu gọi tài trợ và truy cập vào các cơ sở hạ tầng của nhau.
Một ủy ban cố vấn cấp cao gồm các nhà khoa học lượng tử châu Âu và các chuyên gia công nghệ đã được hình thành để sẵn sàng đưa ra hướng dẫn thực thi chiến lược này.
Nguồn: Sciencebusiness
Bài đăng KH&PT số 1353 (số 29/2025)
Anh Vũ dịch