Chiến thắng của đảng Dân chủ khiến dự luật cấm siêu AI được thảo luận lại

Ngày 4/11, chỉ một ngày sau khi kết quả tái đắc cử được xác nhận, hạ nghị sĩ đảng Dân chủ Yassamin Ansari (bang Arizona) đã kêu gọi xây dựng chương trình hành động nhằm tạm dừng quá trình phát triển AI tiên tiến. Bà Ansari chia sẻ trên X rằng ngành AI đang "mất kiểm soát" và cần được quản lý chặt chẽ. Bà thậm chí còn kêu gọi cấm hoàn toàn siêu trí tuệ nhân tạo (Artificial Superintelligence - ASI) [1].

Các biện pháp hạn chế trung tâm dữ liệu giành được nhiều ủng hộ

Trước đó, trong cuộc bầu cử ngày 3/11, cử tri tại 10 bang của Mỹ bỏ phiếu về 41 đề xuất liên quan đến chính sách phát triển trung tâm dữ liệu ở cấp địa phương. Kết quả, 40 trong số 41 đề xuất nhận được sự ủng hộ của cử tri đối với các biện pháp hạn chế trung tâm dữ liệu.

Làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu AI không chỉ dựa trên cơ sở đạo đức hay lo lắng về tương lai nhân loại mà chủ yếu bắt nguồn từ các vấn đề khác như nhu cầu điện và nước khổng lồ của các trung tâm dữ liệu có thể đẩy chi phí cung cấp dịch vụ thiết yếu lên cao, còn tiếng ồn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống cư dân.

Nhiều thống đốc, nghị sĩ đảng Dân chủ không ngại phản đối các trung tâm dữ liệu trong suốt quá trình tranh cử và trong các phát biểu mừng chiến thắng.

Tại bang Texas, nơi tập trung 27% công suất trung tâm dữ liệu dự kiến của Mỹ, nữ Thống đốc mới Gina Hinojosa ngay từ những ngày tranh cử đã phát biểu: "Nếu trở thành thống đốc, tôi sẽ ban hành lệnh tạm thời đình chỉ mọi hoạt động phê duyệt dự án trung tâm dữ liệu cho đến khi cơ quan lập pháp có thể thông qua các đạo luật để bảo vệ người dân Texas", trong một video đăng trên trang X cá nhân vào cuối tháng Mười. "Đây là một cuộc chiến rõ ràng: Liệu Texas sẽ thuộc về và vì người dân, hay đây là thế giới của các tỷ phú còn chúng ta chỉ là những kẻ sống nhờ? Các trung tâm dữ liệu chính là một phần của cuộc chiến đó"[2].

Thống đốc bang Pennsylvania Josh Shapiro, từng ký một sắc lệnh hành pháp vào tháng Tám nhằm làm chậm lại tốc độ phát triển trung tâm dữ liệu, cho biết các công ty công nghệ lớn không được quyền định đoạt tương lai của người dân.

Nữ nghị sĩ bang Nam Carolina vừa đắc cử Annie Andrews thậm chí lập nguyên một trang web chỉ để gán biệt danh cho đối thủ của mình trong chiến dịch tranh cử, thượng nghị sĩ Darline Graham, là "Darline trung tâm dữ liệu". Trong bài phát biểu mừng chiến thắng, bà Andrews khẳng định các cử tri đã lựa chọn một bang Nam Carolina "nơi các quyết định về cộng đồng phải do chính những người sống tại cộng đồng đó đưa ra, chứ không phải do các tỷ phú hay công ty trung tâm dữ liệu ở Washington D.C"[2].

Nghị sĩ bang Ohio Sherrod Brown, người chuẩn bị trở lại Thượng viện sau khi đánh bại thượng nghị sĩ đương nhiệm của đảng Cộng hòa Jon Husted, thì tuyên bố trong bài phát biểu ăn mừng: "Tôi không làm việc cho các trung tâm dữ liệu" [2].

Ngay sau cuộc bầu cử giữa kỳ, trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders (bang Vermont), 85 tuổi, từng hai lần tham gia bầu cử sơ bộ của đảng Dân chủ để giành đề cử tổng thống, kêu gọi: "Cần ban hành lệnh tạm hoãn xây dựng trung tâm dữ liệu trên toàn quốc ngay bây giờ. Người dân Mỹ không muốn các tài phiệt Big Tech tàn phá môi trường, xóa sổ việc làm và đe dọa tương lai nhân loại".

Thực tế, ông đã bắt đầu kêu gọi tạm dừng xây dựng trung tâm dữ liệu AI từ tháng 12/2025, với lập luận rằng cần có thời gian để xã hội và các cơ quan quản lý theo kịp tốc độ phát triển công nghệ. Theo ông, việc tạm hoãn sẽ tạo cơ hội để bảo đảm những lợi ích từ AI được chia sẻ rộng rãi, thay vì chỉ tập trung vào nhóm 1% giàu nhất.

Làn sóng đầu tư trị giá hàng nghìn tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu vận hành các mô hình AI đã thúc đẩy đà tăng trưởng gần đây của thị trường chứng khoán Mỹ và tiếp sức cho nền kinh tế. Tuy nhiên, kết quả bầu cử giữa kỳ cho thấy cử tri đã dứt khoát bác bỏ cách tiếp cận "xây dựng bất chấp" các cơ sở điện toán quy mô lớn này. Goldman Sachs ước tính, các bang mà đảng Dân chủ có khả năng siết chặt quy định đối với trung tâm dữ liệu, chiếm khoảng 45% tổng công suất trung tâm dữ liệu dự kiến tại Mỹ [3].

Vấn đề cấm siêu trí tuệ nhân tạo được thảo luận trở lại

Không chỉ đưa ra các đề xuất đối với việc quản lý trung tâm dữ liệu, Thượng nghị sĩ Sanders còn liên tục kêu gọi thực hiện nhiều biện pháp nhắm vào các công ty công nghệ tập trung vào AI kể từ năm ngoái. Tháng Sáu vừa qua, ông đề xuất thành lập một quỹ đầu tư quốc gia thông qua khoản thuế một lần tương đương 50% cổ phiếu của các công ty AI lớn nhất. Qua đó, trao cho công chúng quyền sở hữu trực tiếp đối với một phần các doanh nghiệp AI.

Ông còn cùng Hạ nghị sĩ Greg Casar phối hợp đề xuất "Dự luật cấm siêu trí tuệ nhân tạo", trong đó kêu gọi thành lập một cơ quan liên bang chuyên giám sát AI tiên tiến. Theo AP, dự luật đề xuất tạm dừng phát triển AI tiên tiến cho đến khi các hướng dẫn an toàn được ban hành, đồng thời thành lập một cơ quan mới mang tên Bộ Trí tuệ nhân tạo. Dự luật cũng đề xuất mức án 20 năm tù cho bất kỳ ai phát triển siêu trí tuệ nhân tạo, xem hành vi này gần nghiêm trọng tương đương với phát triển vũ khí hạt nhân trái phép [4].

"Không cần phải là thiên tài mới nhận ra rằng chúng ta phải chậm lại", ông Sanders nói trong cuộc phỏng vấn với AP. "Liệu chúng ta có thực sự muốn phát triển một siêu trí tuệ mà khi nó trở nên thông minh hơn con người, nó có thể hoạt động độc lập ngoài tầm kiểm soát của nhân loại? Tôi không nghĩ chúng ta muốn điều đó".

Trước cuộc bầu cử giữa kỳ, dự luật của Sander và Casar từng đối mặt với nhiều khó khăn tại Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát nhưng giờ đây đang được thảo luận trở lại.

Dù có được thông qua hay không, dự luật cho thấy một góc nhìn của đảng Dân chủ về quản lý AI trong bối cảnh công nghệ này trở thành một chủ đề ngày càng nổi bật trên chính trường Mỹ.

Trước đó, Quốc hội Mỹ chưa có nhiều động thái nhằm kiềm chế ngành AI, ngay cả khi một số lãnh đạo nổi bật nhất trong lĩnh vực liên tục cảnh báo về những rủi ro thảm khốc tiềm tàng. Tổng thống Trump đã bác bỏ các lời kêu gọi gia tăng giám sát AI vì việc này sẽ khiến ông rơi vào thế đối đầu với các nhà lãnh đạo công nghệ - gồm Dario Amodei của Anthropic, Sam Altman của OpenAI và cả Elon Musk của xAI.

Những gián đoạn không thể tránh khỏi

Kết quả bầu cử khiến một số công ty công nghệ và hạ tầng AI đang phải nhìn nhận lại tốc độ phát triển của ngành. Dina Powell McCormick, Chủ tịch Meta kiêm cựu quan chức trong chính quyền của ông Trump, thừa nhận vào ngày 4/11 rằng từ nay sẽ có "nhiều đợt rà soát hơn và tập trung nhiều hơn vào câu hỏi: liệu cử tri tại các cộng đồng địa phương có thực sự muốn có những trung tâm dữ liệu này không?"

Cổ phiếu của các công ty gắn với xây dựng hạ tầng AI đã giảm sâu sau cuộc bầu cử. Chỉ số Nasdaq, trong đó có tỷ trọng lớn các doanh nghiệp công nghệ, chốt phiên giao dịch ngày 5/11 giảm 5,5%, xuống còn 24.315 điểm, mức thấp nhất trong 19 tháng, do tình trạng bán tháo cổ phiếu công nghệ, AI và doanh nghiệp trung tâm dữ liệu. Cụ thể, cổ phiếu CoreWeave giảm 14,6% và Nebius giảm 18%. Cổ phiếu Iren mất 20%, Applied Digital giảm 19,7%, trong khi GE Vernova giảm 9,2% [5].

Phát biểu tại hội nghị Tech Live của tờ Wall Street Journal ngày 5/11, Greg Brockman, đồng sáng lập kiêm chủ tịch của OpenAI thừa nhận các công ty công nghệ chưa làm tốt việc thuyết phục cộng đồng địa phương về các dự án trung tâm dữ liệu và bị bất ngờ trước làn sóng phản đối dữ dội.

Chẳng hạn, dự án trung tâm dữ liệu AI trị giá hơn 1 tỷ USD, rộng khoảng 246 ha của Meta tại TP Piqua, bang Ohio, đang rơi vào tình trạng bấp bênh. Trong cuộc bỏ phiếu ngày 3/11, cử tri đã bãi nhiệm ba ủy viên hội đồng thành phố ủng hộ dự án và thông qua sửa đổi hiến chương nhằm cấm xây dựng các trung tâm dữ liệu có quy mô và một số đặc điểm nhất định.

Financial Times ngày 6/11 dẫn lời lãnh đạo cấp cao tại một tập đoàn công nghệ lớn thừa nhận kết quả bầu cử đang làm gián đoạn các kế hoạch xây dựng trong ngắn hạn của họ. Tuy nhiên, người này hy vọng "một điểm dung hòa khả thi" có thể đạt được với đảng Dân chủ trong năm tới, "mở đường cho việc tiếp tục xây dựng các trung tâm dữ liệu... rốt cuộc thì các yếu tố nền tảng cốt lõi vẫn sẽ thắng thế"[3].

Văn Minh tổng hợp