Năm 2022, TikToker Lê Bống bị chất vấn khi cúng Tổ sân khấu, dù cô cho biết mình đã tham gia gameshow, diễn tiểu phẩm, làm MC, đóng phim và MV.
Tranh luận tương tự lại vừa bùng nổ trở lại vào dịp Giỗ Tổ sân khấu tháng 9/2026, sau khi MC Thanh Thanh Huyền nói đây là ngày "không phải ai cũng tham gia được", mà "chỉ dành cho nghệ sĩ". Phát ngôn nhanh chóng gây phản ứng, không chỉ vì có thể đặt những người làm hậu đài, hóa trang hay stylist ra ngoài cộng đồng nghề, mà còn kéo theo tranh luận về việc TikToker và nhà sáng tạo nội dung có nên cúng Tổ sân khấu hay không.
Giỗ Tổ sân khấu thực ra không phải một đại lễ duy nhất tập trung tất cả nghệ sĩ về một nơi. Ngày chính giỗ là 12/8 âm lịch hằng năm. Các hoạt động thường diễn ra quanh ngày này tại nhiều nhà hát, sân khấu, hội nghề nghiệp và địa phương; nghệ sĩ cũng có thể tự lập mâm cúng tại nhà. "Tổ sân khấu" cũng không phải một nhân vật lịch sử duy nhất đã được xác định rõ mà là các bậc khai mở, truyền nghề và phát triển nghề. Năm 2011, ngày 12/8 âm lịch được Nhà nước chính thức công nhận là Ngày Sân khấu Việt Nam.
Dư luận trên mạng sau phát ngôn của MC Thanh Thanh Huyền nhanh chóng chia thành hai hướng. Trong đó phía chất vấn cho rằng TikToker đâu phải nghệ sĩ sân khấu, vậy tại sao lại nhận Tổ nghề sân khấu? Thậm chí có người mỉa mai rằng TikToker thì nên có một "Tổ TikTok" riêng.
Những phản ứng kiểu "bạn chỉ là TikToker" thể hiện một cách định giá nghề nghiệp, theo đó lượng người theo dõi, khả năng tạo xu hướng hay mức độ nổi tiếng không đủ để đổi thành tư cách nghệ sĩ. Muốn được xem là người trong nghề, một cá nhân còn phải tích lũy những thứ được đánh giá cao hơn bên trong thế giới nghệ thuật như kỹ năng, kinh nghiệm, vai diễn, sản phẩm và sự công nhận của những người cùng làm nghề.
Ở phía ngược lại, những người bảo vệ nhà sáng tạo nội dung lại đặt trọng tâm vào thực hành. Nếu họ thực sự viết kịch bản, diễn xuất, xây dựng nhân vật, duy trì công chúng và liên tục tạo ra sản phẩm giải trí, tại sao những kinh nghiệm ấy lại không được tính chỉ vì chúng được hình thành trên TikTok thay vì trong một trường nghệ thuật hay đoàn sân khấu? Đó là chưa kể không ít TikToker luôn nỗ lực thử sức trong những không gian nghề nghiệp rộng hơn.
Tiktoker Lê Bống đóng vai chính trong phim giờ vàng Lỡ hẹn với ngày xanh. Ảnh: VTV
Năm 2024, hai năm sau việc cúng Tổ sân khấu bị một bộ phận công chúng chất vấn, Lê Bống được trao vai Duyên trong phim truyền hình Lỡ hẹn với ngày xanh. Vai diễn này sau đó đem lại cho cô giải Nữ diễn viên phim truyền hình được khán giả yêu thích nhất tại Giải Cánh diều 2024 với gần 730 nghìn lượt bình chọn trên TikTok.
Ở đây, sự thay đổi không diễn ra theo kiểu follower được đổi thẳng thành tư cách diễn viên. Những gì nhà sáng tạo nội dung có được trên TikTok chỉ thật sự trở thành lợi thế khi bước vào đoàn phim và tiếp tục chứng minh được mình qua vai diễn, kịch bản, cách làm việc với đạo diễn, ê-kíp và cuối cùng là phản ứng của khán giả.
Phân cảnh Tư Thắm, do Tín Nguyễn thủ vai, ngóng chờ chồng trở về sau cơn bão biển lấy nước mắt nhiều khán giả. Ảnh: Đoàn làm phim cung cấp
Tương tự, trước khi tham gia Lật mặt 7: Một điều ước (2024), Tín Nguyễn đã là TikToker với gần bốn triệu người theo dõi. Tuy nhiên, lượng follower không tự động mang lại cho cô vai Tư Thắm. Tín Nguyễn vẫn phải đăng ký casting, trải qua nhiều vòng thử vai, học diễn xuất và dành thời gian nghiên cứu tâm lý nhân vật. Sau bộ phim, cô cho biết muốn tiếp tục học để theo đuổi diễn xuất chuyên nghiệp. Sang năm 2025, cô tiếp tục được mời tham gia các phim Lật mặt 8, Thám tử Kiên và Phá đám: Sinh nhật mẹ.
Chị Phiến, tên thật Khuyến Dương, cho thấy một con đường khác. Trên TikTok, nhân vật Chị Phiến đã được xây dựng với cách nói chuyện, biểu cảm và lối tung hứng hài khá đặc trưng. Khi bước sang điện ảnh, những kỹ năng ấy không biến mất mà được đưa vào những cấu trúc sản xuất khác. Trong Báu vật trời cho (2026), Chị Phiến đảm nhận vai Beo và được ghi nhận là một trong những gương mặt tạo thêm màu sắc cho tuyến phụ. Sau đó, TikToker này tiếp tục xuất hiện trong Thỏ ơi (2026).
Phân cảnh TikToker Khuyến Dương đóng cùng Trấn Thành trong Thỏ ơi. Ảnh: Đoàn làm phim cung cấp
Đến Bóng ma nhà hát (2026), Chị Phiến vào vai Phi Bóng, một nhân vật đang nhận được sự chú ý nhờ màu sắc duyên dáng, hài hước và khả năng tung hứng với các nhân vật khác trong phim. Chị Phiến không còn xuất hiện như một TikToker được đưa vào phim chỉ để tận dụng độ nổi tiếng. Việc liên tục được giao vai cho thấy một quá trình tích lũy khác đang diễn ra, từ kinh nghiệm biểu diễn trên nền tảng sang kinh nghiệm diễn xuất trong các dự án điện ảnh.
Những trường hợp kể trên cho thấy một người bắt đầu từ nền tảng TikTok không vì thế mà mãi mãi đứng ngoài nghệ thuật.
Hơn nữa, khó có thể phủ nhận rằng TikTok đang đưa vào sân khấu và điện ảnh những lợi thế tương tác với công chúng: một lượng khán giả có sẵn, khả năng tạo xu hướng, kỹ năng làm nội dung và sức hút thương mại. Nhưng khi bước sang một không gian nghề nghiệp khác, những lợi thế ấy vẫn phải chịu quá trình định giá lại. Ngược lại, các thiết chế nghệ thuật cũng không còn hoàn toàn độc quyền trong việc quyết định ai có thể trở thành một gương mặt được công chúng biết đến.
Những tranh luận quanh việc TikToker cúng Tổ sân khấu vì thế không đơn thuần nhằm phân định giữa "nghệ sĩ" và "người nổi tiếng trên mạng" mà liên quan đến một quá trình rộng hơn, trong đó những nguồn lực được tạo ra ở một không gian đang tìm đường chuyển sang một không gian khác, còn cộng đồng nghề phải liên tục quyết định đâu là những nguồn lực có thể được công nhận và chúng có giá trị đến mức nào. Quá trình này khiến đường biên của nghề trở nên linh hoạt hơn, nhưng không biến mất. Follower có thể tạo ra cơ hội nhưng không thay thế năng lực; độ nổi tiếng có thể đưa một người tới gần cánh cửa nhưng không bảo đảm vị trí bên trong; còn kinh nghiệm sáng tạo trên TikTok có thể trở thành nguồn lực nghề nghiệp khi nó được chuyển hóa thành những sản phẩm và năng lực được công nhận trong một không gian nghệ thuật cụ thể.