Lao động nền tảng thường được mô tả bằng những mỹ từ như "linh hoạt", "tự do" và "tự chủ". Nhưng đằng sau các cú chạm trên ứng dụng là một thực tế khác: hàng triệu người lao động làm việc không lương tối thiểu, không bảo hiểm và không quyền đại diện. Cách đây hai tháng, tại Úc, lần đầu tiên một tiền lệ đã được thiết lập.
Cuối tháng 11/2025, Công đoàn Lao động Vận tải của Úc và hai nền tảng giao đồ ăn lớn nhất nước này, Uber Eats và DoorDash, đã đạt được một thỏa thuận. Được nhiều báo lớn trên thế giới hân hoan mô tả là "lần đầu tiên trên thế giới", "mang tính lịch sử", thỏa thuận này thiết lập mức lương tối thiểu và một số cơ chế bảo vệ cho các tài xế giao hàng trong nền kinh tế gig.
Theo Chris Evans, Ủy viên Phòng chống nô lệ của Úc (vâng, ở Úc có vị trí này, được thành lập theo Luật Phòng chống nô lệ thời hiện đại năm 2018), đây là một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ người giao hàng khỏi tình trạng bị bóc lột và giữ gìn phẩm giá của họ. Việc đặt lao động giao hàng vào trong khung "chống nô lệ" cho thấy mức độ rủi ro mà nhóm lao động dưới sự vận hành chặt chẽ của thuật toán phải đối mặt khi không được pháp luật điều tiết đầy đủ.
Thỏa thuận đặt ra mức lương tối thiểu 31,30 đô la Úc cho mỗi giờ làm việc, trong đó thời gian làm việc được tính từ khi nhận tới khi hoàn thành một cuốc giao hàng, một thay đổi quan trọng, bởi trước đó tiền công được tính theo cuốc, bất kể thời gian cần để giao hàng nhiều ra sao.
Một tài xế giao đồ ăn đang chờ ở ngã tư vào ban đêm, Victoria, Úc. Ảnh: Shutterstock.
Các tài xế cũng sẽ được bảo hiểm tai nạn. Từ năm 2017 đến 2024, đã có 18 tài xế giao đồ ăn tại Úc chết vì tai nạn giao thông. Việt Nam không có thống kê chính thức tương tự, nhưng rõ ràng, với lượng thời gian di chuyển trên đường rất lớn, cường độ lao động cao và tình trạng mỏi mệt kéo dài, tài xế công nghệ phải đối mặt với rủi ro tai nạn cao hơn nhiều so với người tham gia giao thông khác. Ở Việt Nam, những rủi ro của tài xế - từ xung đột với khách hàng, xung đột với tài xế khác, bạo lực cho tới các tai nạn, không được ghi nhận - cũng rất khó để được thống kê.
Một điểm then chốt khác là các tài xế có quyền thành lập đại diện của mình, đồng thời họ cũng có quy trình giải quyết tranh chấp và cơ chế phản hồi chính thức. Trong các mối quan hệ lao động truyền thống, những quyền này được coi là hiển nhiên. Nhưng trong nền kinh tế gig, người lao động thường chỉ nhận lệnh từ thuật toán lạnh lùng, hoạt động, thậm chí trừng phạt dựa trên vô số thông số bí ẩn mà người lao động không thể giải trình hay đối thoại.
Đáng lưu ý, Uber Eats và DoorDash dự đoán thỏa thuận này sẽ không làm tăng chi phí giao hàng. Trên website của mình, Uber Eats thậm chí còn giới thiệu thỏa thuận như một thành tựu quan trọng, cho thấy cách các nền tảng đang dần điều chỉnh hình ảnh và chiến lược trước áp lực xã hội ngày càng gia tăng.
Úc không phải trường hợp đơn lẻ. EU và nhiều nước phát triển khác đang có những động thái tương tự để giảm thiểu tình trạng mà ai cũng nhìn thấy: nền kinh tế gig, với tất cả sự ưu việt của nó, mang trong mình mối nguy bóc lột lớn nếu không có sự điều tiết của luật pháp và sức ép của người tiêu dùng.
Trường hợp của Úc có thể xem là một tiền lệ chính sách quan trọng, nên tham khảo cho Việt Nam, trong bối cảnh lao động gig đang tăng nhanh, tiêu biểu là nhóm hàng trăm nghìn tài xế công nghệ. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy tài xế công nghệ thường làm việc với thời gian kéo dài, nhiều trường hợp vượt xa giới hạn giờ làm thêm theo quy định của pháp luật, nhưng lại đứng ngoài các cơ chế bảo vệ người lao động.
---
Tài liệu tham khảo:
"Australia Moves to Establish Minimum Pay and Protections for Food Delivery Drivers", Austrian Anti-Slavery Commissioner, https://www.antislaverycommissioner.gov.au/news/australia-moves-establish-minimum-pay-and-protections-food-delivery-drivers
"What a landmark Uber Eats, DoorDash pay deal could mean for delivery drivers and food costs", University of Technology Sydney, https://www.uts.edu.au/news/2025/11/what-a-landmark-uber-eats-doordash-pay-deal-could-mean-for-delivery-drivers-and-food-costs
"Joint Statement: Uber Eats, TWU and DoorDash to Propose Minimum Standards for Gig Workers", Uber website, https://www.uber.com/en-AU/newsroom/minimum-standards-gig-workers/
Transport Worker Union Website, https://www.twu.com.au/press/18th-delivery-rider-killed-in-australia-shows-critical-urgency-for-gig-economy-standards/
"Australia is bringing in ‘world first’ minimum pay for food delivery drivers – here’s how it will work", https://www.theguardian.com/business/2025/nov/25/food-delivery-companies-australian-union-drivers-minimum-pay