Vào cuối phần phim Star Trek: Generations (1994), khi nhìn lại đống đổ nát của con tàu USS Enterprise mà mình đã cầm lái suốt gần một thập kỷ, Jean-Luc Picard (Patrick Stewart) trầm ngâm chia sẻ với thuyền phó William Riker (Jonathan Frakes):
"... thời gian là người bạn đồng hành cùng chúng ta trên vạn nẻo đường, nhắc nhở ta phải trân trọng từng khoảnh khắc, bởi nó sẽ không bao giờ quay trở lại. Những gì chúng ta để lại không quan trọng bằng cách chúng ta đã sống."
Mỉm cười, ông nói đùa với Riker: "Rốt cuộc thì, Số Một à, chúng ta cũng chỉ là những người phàm."
Sự ra đi của nam diễn viên Patrick Stewart mới đây là một lời nhắc nhở buồn bã về kiếp nhân sinh hữu hạn ấy.
Patrick Stewart thủ vai thuyền trưởng Jean-Luc Picard trong hai series phim truyền hình Star Trek: The Next Generation và Star Trek: Picard, và bốn phim điện ảnh Star Trek. Trong ảnh: Patrick Stewart vào năm 2012. Nguồn: Wikimedia
Hình mẫu phi hành gia kiêm nhà khoa học hoàn hảo
Nam diễn viên Patrick Stewart - người vừa qua đời vào ngày 28/10 ở tuổi 86 - được biết đến với nhiều vai trò khác nhau: một nam diễn viên danh tiếng toàn cầu, một hiệp sĩ Hoàng gia, người bảo trợ nghệ thuật và nhà hoạt động không mệt mỏi chống bạo lực gia đình. Tuy nhiên, với hàng triệu người hâm mộ, ông sẽ mãi được nhớ đến nhiều nhất qua hình ảnh Jean-Luc Picard, vị thuyền trưởng điềm tĩnh và yêu chuộng hòa bình xuất hiện lần đầu trong Star Trek: The Next Generation.
Với tư cách là thuyền trưởng của tàu không gian USS Enterprise, Picard đã dẫn dắt phi hành đoàn của mình trong chuyến hành trình khám phá dải ngân hà vào thế kỷ 24, nơi họ chạm trán với những thế giới và nền văn minh hoàn toàn mới
Picard luôn tràn đầy sự thấu cảm và khao khát mãnh liệt được chiêm ngưỡng, thấu hiểu vũ trụ bằng những phương thức hòa bình nhất. Ông là hình mẫu hoàn hảo của một phi hành gia kiêm nhà khoa học, mang đến nguồn cảm hứng bất tận cho những người du hành vũ trụ ngoài đời thực.
Trên mạng xã hội, các phi hành gia, nhà thiên văn học đã bày tỏ niềm tiếc thương trước sự ra đi của ông. Nhà vật lý thiên văn Grant Tremblay viết: "Tạm biệt huyền thoại vươn tới những vì sao. Ông là vị thuyền trưởng của tuổi thơ tôi." Chanda Prescod-Weinstein, nhà vũ trụ học lý thuyết kiêm nhà văn, chia sẻ: "Hãy yên nghỉ nhé, Thuyền trưởng của chúng tôi", đồng thời cho biết vai diễn của ông "đã thay đổi cuộc đời tôi và rất nhiều người khác".
Tạo hình của Patrick Stewart trong series Star Trek: The Next Generation dài 178 tập. Ảnh: Paramount Television
Trong một bài đăng khác, nhà thiên văn học Mark McCaughrean cho biết "loạt phim này có sức ảnh hưởng to lớn đến ngành thiên văn học". Không phải ngẫu nhiên mà Kính viễn vọng Không gian James Webb "từng được gọi là Kính viễn vọng Không gian Thế hệ Tiếp theo (Next Generation) trong suốt nhiều năm".
Star Trek cũng thôi thúc nhiều người theo đuổi một con đường sự nghiệp đặc biệt - bảo vệ Trái Đất khỏi những thảm họa vũ trụ. Văn phòng Điều phối Phòng thủ Hành tinh của NASA tại Washington có nhiệm vụ giám sát không gian để phát hiện các tiểu hành tinh hướng về phía Trái Đất, đồng thời lên kế hoạch cho các sứ mệnh không gian nhằm đánh bật chúng ra xa. Cả người sáng lập văn phòng, Lindley Johnson, và quyền sĩ quan phòng thủ hành tinh Kelly Fast đều coi bộ phim là nguồn cảm hứng lớn cho công việc của họ.
Trung tâm Chuyến bay Không gian Goddard của NASA tại Maryland cũng tri ân trên nền tảng X: "Lịch sử sẽ không bao giờ quên cái tên Thuyền trưởng Picard. Cảm ơn ông vì đã truyền cảm hứng cho Thế hệ những nhà thám hiểm tiếp theo."
Tại một liên hoan phim năm 2017, diễn viên Stewart từng kể câu chuyện về cuộc gọi video giữa ông và các phi hành gia trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). Khi đó, ông đã hỏi một thành viên phi hành đoàn: "Trước khi nói chuyện tiếp, tôi phải hỏi điều này: Tại sao một phi hành gia 'xịn' như anh lại muốn trò chuyện với một người diễn viên đóng giả như tôi?". Vị phi hành gia đáp: "Bởi vì tôi sẽ không ở đây làm công việc này nếu không có ông."
Người phi hành gia sau đó đã cho Stewart xem một bức ảnh qua màn hình. "Đó là bức ảnh của cậu ấy cùng toàn thể phi hành đoàn," Stewart kể, "không phải ảnh ghép đâu, họ thực sự đang mặc đồng phục của Star Trek."
Người truyền cảm hứng về ý nghĩa và lý tưởng
Không chỉ khơi dậy niềm đam mê khám phá vũ trụ, nhân vật Picard còn truyền cảm hứng sâu sắc cho các nhà khoa học qua tư duy và triết lý của mình.
Sarah Bickerton, nhà nghiên cứu chính sách công tại Đại học Auckland (New Zealand), chia sẻ: "Phản xạ đầu tiên của nhân vật này luôn là xem xét mọi khía cạnh của vấn đề và đặt câu hỏi" - một điều rất quan trọng đối với những nhà khoa học.
Nữ phi hành gia người Ý Samantha Cristoforetti mặc đồng phục "Star Trek" trên Trạm Vũ trụ Quốc tế vào năm 2015. Ảnh: NASA
Một tác phẩm thuộc loạt phim Star Trek đã để lại dấu ấn sâu đậm đối với Bickerton là Star Trek: First Contact (1996). Trong phim, Picard du hành ngược thời gian về thế kỷ 21 và giải thích rằng trong tương lai, tiền bạc không còn tồn tại. "Chúng tôi làm việc để hoàn thiện bản thân và cống hiến cho toàn nhân loại," Picard nói.
Bickerton bày tỏ: "Đối với các nhà khoa học, câu nói đó thực sự chạm đến trái tim. Động lực thúc đẩy chúng tôi chính là việc hoàn thiện bản thân và cống hiến cho nhân loại thông qua con đường tìm kiếm tri thức, khao khát được học hỏi và thấu hiểu".
Jan Coenen, nhà vật lý tại Trung tâm Nghiên cứu Jülich ở Đức, chia sẻ với tạp chí Nature rằng Star Trek đã biến việc khám phá những điều chưa biết trở nên đầy thú vị và ý nghĩa, đồng thời giúp anh cảm thấy khoa học chính là con đường để kiến tạo một tương lai tốt đẹp hơn. "Màn hóa thân thành Picard của Patrick Stewart đã thổi hồn vào những lý tưởng đó, khiến chúng trở nên gần gũi và nhân văn," anh nói thêm.
Níckolas de Aguiar Alves, nhà vật lý tại Đại học Liên bang ABC ở Santo André, Brazil, chia sẻ thật khó để diễn tả hết mức độ ảnh hưởng của nhân vật Picard và diễn viên Stewart đối với tư duy khoa học của anh. "Ban đầu, tôi xem Star Trek vì yếu tố khoa học. Nhưng rồi tôi nán lại với bộ phim vì những triết lý, vì khảo cổ học, nhân chủng học và những góc nhìn tuyệt đẹp khác mà phim dùng để khám phá ý nghĩa của việc làm người."
"Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là Picard đã khiến tôi phải suy ngẫm lại lý do cốt lõi mà mình làm khoa học." Anh nói thêm: "Ông ấy đã giúp tôi nhận ra rằng mọi thứ chúng ta làm đều mang một ý nghĩa nào đó. Vì điều này, tôi sẽ mãi mãi biết ơn."
Sinh ngày 13/7/1940 tại Mirfield, Yorkshire (Anh), Patrick Stewart (1940–2026) lớn lên trong một gia đình lao động nghèo. Niềm đam mê sân khấu giúp Stewart tìm được lối thoát khỏi tuổi thơ nhiều tổn thương. Năm 15 tuổi, ông bỏ học, làm phóng viên cho một tờ báo địa phương trước khi quyết định theo đuổi diễn xuất.
Stewart gia nhập Đoàn kịch Shakespeare Hoàng gia Anh năm 1966, dành gần hai thập niên khẳng định tên tuổi trên sân khấu. Tuy nhiên, phải đến năm 47 tuổi, ông mới trở thành ngôi sao quốc tế nhờ vai thuyền trưởng Jean-Luc Picard trong series phim truyền hình Star Trek: The Next Generation (1987-1994) gồm 178 tập. Sau đó, ông tiếp tục vào vai vị thuyền trưởng trong series phim truyền hình Star Trek: Picard (2020-2023) gồm 30 tập và bốn phim điện ảnh Star Trek: Generations (1994), Star Trek: First Contact (1996), Star Trek: Insurrection (1998), Star Trek: Nemesis (2002).
Ông còn chinh phục khán giả qua vai Giáo sư Charles Xavier trong loạt phim X-Men.
Năm 2023, ông xuất bản hồi ký Making It So, nhìn lại những thăng trầm trong cuộc đời và sự nghiệp. Ông qua đời ngày 28/10/2026, hưởng thọ 86 tuổi.
Hà Trang tổng hợp
---
Nguồn tham khảo:
Patrick Stewart dies: how Captain Picard inspired today’s science leaders, Nature
https://www.nature.com/articles/d41586-026-03543-9
As Picard, Patrick Stewart Had ‘Life-Changing’ Effects on Generations of Scientists, The New York Times
https://www.nytimes.com/2026/10/30/science/space/patrick-stewart-scientists-react.html?
‘What we leave behind is not as important as how we’ve lived’: remembering actor Patrick Stewart, The Conversation
https://theconversation.com/what-we-leave-behind-is-not-as-important-as-how-weve-lived-remembering-actor-patrick-stewart-295542