Mô hình tên lửa bên ngoài trụ sở của SpaceX ở Hawthorne, bang California, hôm 3/6/2026. Ảnh: Reuters
Vài tháng trước, hai mảng kinh doanh chính của SpaceX vẫn là tên lửa và vệ tinh Internet Starlink.
Nhưng tháng Hai năm nay, nhà sáng lập Elon Musk đã sáp nhập xAI - công ty phát triển chatbot Grok - vào SpaceX và các tài liệu chuẩn bị cho việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) sau đó thể hiện rằng SpaceX đang định vị mình như doanh nghiệp duy nhất có khả năng triển khai trung tâm dữ liệu AI ngoài vũ trụ.
Một biểu đồ then chốt trong bản cáo bạch (S-1 filing) gửi lên Ủy ban Chứng khoán Mỹ của SpaceX cho thấy Elon Musk đang đặt kỳ vọng lớn đến mức nào vào AI so với hai mảng kinh doanh truyền thống trước đây. SpaceX dự báo tổng quy mô thị trường tiềm năng (TAM) trong tương lai (tuy nhiên không nói rõ năm nào) là 28,5 nghìn tỷ USD, trong đó AI sẽ chiếm tới 26,5 nghìn tỷ USD, tương đương 93%. Con số này cao gấp gần 14 lần tổng quy mô của cả hai mảng vệ tinh và tên lửa cộng lại (xem biểu đồ 1,2)
Sự kiện SpaceX lên sàn chứng khoán hôm 12/6 vừa qua chính là bài kiểm tra liệu thế giới có chấp nhận tầm nhìn mới của Musk hay không. Nếu giá cổ phiếu tăng vọt so với mức chào bán 135 USD, đó sẽ là một cái gật đầu ủng hộ mạnh mẽ. Ngược lại, nếu giá lao dốc, chứng tỏ giới đầu tư không mặn mà với lời hứa hẹn về những thứ như trung tâm dữ liệu ngoài không gian chạy bằng năng lượng mặt trời với chi phí siêu rẻ của ông.
Câu trả lời đã rõ, ít nhất là bước đầu. Cổ phiếu SpaceX tăng dựng đứng ngay khi mở cửa và chốt phiên ở mức 160 USD (tăng 19%). Kết thúc ngày, giá trị của SpaceX đạt con số không tưởng 2,2 nghìn tỷ USD, cao hơn con số 1,75 nghìn tỷ USD mà công ty tự định giá mình khi chuẩn bị cho đợt niêm yết bí mật hồi tháng Tư. Cổ phiếu vẫn tiếp tục tăng trong ba ngày tiếp theo, tính đến thời điểm gần nhất.
Biểu đồ 1
Đây chính thức là thương vụ lên sàn lớn nhất lịch sử nước Mỹ, cao gấp 10 lần kỷ lục trước đó của Alibaba năm 2014. Giới đầu tư tin tưởng rằng AI sẽ là một thị trường khổng lồ, và Musk sẽ thâu tóm phần lớn miếng bánh đó trước mũi các ông lớn như Google, Microsoft hay Meta.
Nhưng sau cú tăng điểm bùng nổ ngay trong ngày IPO đầu tiên, giờ là lúc các nhà đầu tư tỉnh táo soi xét lộ trình doanh thu, lợi nhuận và xem chúng thực sự dẫn về đâu.
SpaceX có nhiều mảng kinh doanh, nhưng hiện tại chỉ có một mảng tạo ra doanh thu đáng kể là Starlink. Năm 2025, doanh thu của Starlink tăng 50% so với năm trước, đạt 11,4 tỷ USD, đóng góp hơn một nửa tổng doanh thu của SpaceX.
Biểu đồ 2
Mảng dịch vụ phóng tên lửa của công ty tạo ra doanh thu 4,1 tỷ USD, trong khi bộ phận AI là 3,2 tỷ USD vào năm 2025. Vì chi phí quá lớn nên cả hai mảng này đều chưa có lãi. Nói cách khác, Startlink đang là cỗ máy kiếm tiền cốt lõi, chống đỡ cho toàn bộ hệ sinh thái của SpaceX (Xem biểu đồ 3)
Biểu đồ 3
AI cũng chính là cỗ máy đốt tiền của SpaceX, với khoản lỗ kinh doanh 6,4 tỷ USD trong năm 2025. Ngoài ra, SpaceX ghi nhận 9,1 tỷ USD giá trị liên quan đến hạ tầng AI được phân loại là các giao dịch bán và cho thuê lại không thành công. Trong khi đó, các khoản đầu tư cho AI tiếp tục tăng (Biểu đồ 4).
Mặc dù SpaceX tiết lộ Anthropic đồng ý trả mình khoảng 1,25 tỷ USD mỗi tháng cho dịch vụ hạ tầng điện toán AI nhưng hợp đồng này quá mới, chỉ được công bố 11 ngày trước khi nộp hồ sơ IPO và có điều khoản cho phép hủy nếu Anthropic thông báo trước 90 ngày. Điều này làm cho quy mô của mảng kinh doanh AI có vẻ lớn hơn nhiều so với thực tế. Hơn nữa, các trung tâm điện toán phục vụ cho đơn hàng với Anthropic cũng chưa được xây dựng.
Tuy nhiên, SpaceX đang ra sức mua lại các công ty AI khác. Ngày 16/6 mới đây, công ty đã chính thức xác nhận kế hoạch mua lại Anysphere, công ty đứng sau công cụ lập trình AI phổ biến Cursor, với mức giá lên tới 60 tỷ USD. Công cụ AI này hiện có 1 triệu người dùng mỗi ngày.
Theo nhà phân tích Harrison Rolfes, việc sở hữu một công cụ mà các lập trình viên chuyên nghiệp tin dùng hằng ngày là "con đường ngắn nhất để đạt được doanh thu AI doanh nghiệp thay vì chỉ tập trung vào cuộc đua phát triển mô hình".
Biểu đồ 4
Đối với các dịch vụ AI cho doanh nghiệp, một số nhà phân tích vẫn tin rằng SpaceX hiện chưa sở hữu "hào kinh tế" (economic moat, tức những lợi thế bền vững giúp duy trì lợi nhuận cao trong thời gian dài và khiến đối thủ khó sao chép) đủ rõ ràng để bảo vệ vị thế cạnh tranh của mình. Có quá nhiều công ty cũng đang chạy đua ở các phân khúc khác nhau của AI và chưa biết được cuối cùng miếng bánh lớn sẽ thuộc về đâu.
Hơn nữa, SpaceX đang gánh khoản nợ 29 tỷ USD, trong đó có 20 tỷ USD là khoản vay bắc cầu hồi đầu năm nay để trả hết nợ cũ của xAI. Tuy nhiên, bản cáo bạch nêu rõ khoản nợ này "phải được trả lại trong vòng 6 tháng kể từ khi nhận được tiền thu từ IPO". Nghĩa là khoảng 1/3 trong tổng số tiền 75 tỷ USD mà các nhà đầu tư rót vào thông qua đợt IPO thực chất là để tái cấu trúc nợ quy mô lớn chứ không phải là các khoản đầu tư hoạt động mới.
Mặc dù gây nhiều lo ngại, mảng AI vẫn đóng góp nhiều nhất vào việc hình dung về thị trường tương lai của SpaceX. Theo bản cáo bạch S-1, ưu tiên hàng đầu của SpaceX vẫn là "mở rộng cơ sở hạ tầng điện toán trí tuệ nhân tạo"; tiếp theo là "cải thiện cơ sở hạ tầng phóng và phương tiện phóng", và "tăng kích thước và dung lượng của vệ tinh".
Về cốt lõi, bản cáo bạch mô tả SpaceX như một thực thể lai độc nhất vô nhị, vừa là gã khổng lồ dẫn dắt ngành hàng không vũ trụ toàn cầu, vừa là một tân binh AI đang muốn trở thành ông lớn trong lĩnh vực đầy cạnh tranh dù mới ở giai đoạn đầu và đang rất thèm vốn.
Trọng tâm của ván cược khổng lồ này nằm ở khả năng chuyển dịch cấu trúc: liệu Elon Musk có thể mang công thức đã tạo ra lợi nhuận độc quyền từ lĩnh vực vũ trụ sang phân khúc cơ sở hạ tầng AI ngoài không gian được không? Nếu thành công, đây sẽ là bước chuyển mình ngoạn mục của SpaceX, dù quy mô vốn đầu tư đòi hỏi ở thương trường mới này ước tính sẽ lớn gấp hơn 10 lần so với những gì họ từng đổ vào ngành vũ trụ.
Phong Du tổng hợp.
--
Tài liệu tham khảo:
[1] The U.S. Securities and Exchange Commission, (20/5/2026), "Form S-1, Space Exploration Technologies Corp", SEC. https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1181412/000162828026036936/spaceexplorationtechnologi.htm
[2] Korosec, K., & Brandom, R. (16/6/2026). "SpaceX is public: Everything you need to know post-IPO". TechCrunch. https://techcrunch.com/2026/06/16/spacex-is-public-everything-you-need-to-know-post-ipo/
[3] Tully, S. (13/6/2026). "How Elon Musk rewrote SpaceX’s story—and turned it into the greatest IPO debut in history", Fortune. https://fortune.com/2026/06/13/elon-musk-spacex-ai-business-biggest-ipo-of-all-time/
[4] Whiteman, L. (3/6/2026). "SpaceX stock: 7 things Every investor should know ahead of the SpaceX IPO". The Motley Fool. https://www.fool.com/research/spacex-stock-ipo-prospectus/