Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy đa nhiệm không những không nâng cao hiệu suất làm việc mà còn làm giảm khả năng tập trung, tăng mức độ căng thẳng và dễ dẫn đến sai sót.
 |
Ảnh: Anthony Rivas. |
Cho dù áp dụng cho máy móc hay não người, thuật ngữ "đa nhiệm" về bản chất là một cách gọi sai. Bất chấp những tuyên bố mang tính tiếp thị, máy tính của bạn không đa nhiệm, và bộ não của bạn cũng vậy. Bộ xử lý của máy tính chia nhỏ mỗi chu kỳ xung nhịp và phân bố một khoảng thời gian – khoảng 200 mili giây – cho mỗi tác vụ. Quá trình này lặp đi lặp lại cho đến khi hoàn thành tất cả các công việc. Việc chia nhỏ thời gian để xử lý là lý do khiến máy tính của bạn hoạt động chậm hơn khi bạn thực hiện nhiều thao tác cùng lúc.
Bộ não cũng phản ứng theo cách tương tự khi thực hiện nhiều nhiệm vụ ngay tại một thời điểm. Chúng ta không có đủ năng lượng để làm hai việc cùng lúc một cách hiệu quả, chứ chưa nói đến ba hay năm việc. Khi thử làm vậy, bạn sẽ thực hiện mỗi nhiệm vụ kém hơn so với khi bạn dành toàn bộ sự chú ý của mình cho từng nhiệm vụ và thực hiện chúng theo trình tự.
Ngay cả những hành động nhỏ như kiểm tra email trong lúc đang làm việc cũng có thể làm gián đoạn sự tập trung, ảnh hưởng đến hiệu suất công việc, theo Cal Newport, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Georgetown (Mỹ).
"Khi bạn nhìn vào hộp thư trong 15 giây, bạn đã kích hoạt một chuỗi các thay đổi nhận thức", Newport nhận định. Ông cho biết ngay cả những chuyển đổi nhỏ từ nhiệm vụ hiện tại sang một nhiệm vụ khác cũng là "chất độc cho năng suất".
Giáo sư Clifford Nass tại Đại học Stanford (Mỹ) từng nhìn nhận đa nhiệm là điều đặc biệt nguy hiểm. Các thí nghiệm của ông với sinh viên tại trường đại học đã dẫn đến một số khám phá đáng lo ngại về bộ não của những người làm nhiều việc cùng lúc. Trong một buổi phỏng vấn vào năm 2009 trên chương trình truyền hình "Frontline" do kênh PBS của Mỹ sản xuất, ông chia sẻ rằng những người thường xuyên đa nhiệm không giỏi loại bỏ những thông tin không liên quan, cũng như sắp xếp thông tin trong đầu một cách ngăn nắp và gọn gàng. Họ cũng gặp nhiều khó khăn khi chuyển đổi từ nhiệm vụ này sang nhiệm vụ khác.
Ban đầu, Nass nghĩ rằng mọi người sẽ cố gắng ngừng đa nhiệm khi ông cung cấp bằng chứng cho thấy họ không giỏi trong việc này. Tuy nhiên, những người tham gia thí nghiệm của ông hoàn toàn thờ ơ, vẫn tiếp tục tin rằng mình giỏi đa nhiệm và có thể làm nhiều việc cùng lúc hơn nữa. Nếu những người trong một thí nghiệm có kiểm soát còn không nhận ra và từ chối thay đổi khi đối mặt với bằng chứng về hiệu suất kém hơn của mình, thì những người khác sẽ ra sao nếu phải đối mặt với vô vàn sự xao nhãng từ thế giới số mỗi ngày?
Tình trạng xem tivi trong khi sử dụng một thiết bị thông minh khác phổ biến đến mức hơn 60% người lớn tại Mỹ thường xuyên tham gia vào các hoạt động đa nhiệm phương tiện truyền thông (media multitasking). Trong nghiên cứu được công bố trên Kỷ yếu củaViện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ (PNAS) vào tháng 10/2018, nhóm nghiên cứu tại Đại học California, San Francisco và Đại học Stanford (Mỹ) phát hiện những người thường xuyên sử dụng cùng lúc nhiều thiết bị gặp nhiều khó khăn hơn trong việc duy trì sự chú ý và có xu hướng hay quên hơn so với nhóm đối chứng. Vùng vỏ não vành trước (ACC) – một cấu trúc não liên quan đến việc hướng sự chú ý – nhỏ hơn so với thông thường.
Trong một nghiên cứu khác được công bố trên tạp chí European Child & Adolescent Psychiatry vào tháng 8/2020, các nhà khoa học tại Đại học Chulalongkorn (Thái Lan) phát hiện trẻ em càng dành nhiều thời gian đa nhiệm với phương tiện màn hình ở độ tuổi 18 tháng thì nhận thức của chúng ở trường mẫu giáo càng kém và chúng càng biểu hiện nhiều vấn đề về hành vi khi lên bốn và sáu tuổi. Đa nhiệm với phương tiện màn hình nghĩa là sử dụng đồng thời từ hai thiết bị màn hình trở lên hoặc tương tác với nhiều loại nội dung số cùng lúc trên một thiết bị. Các tác giả khuyến nghị cha mẹ nên nuôi dạy con theo hướng tích cực và tránh cho trẻ dưới hai tuổi tiếp xúc với nhiều phương tiện màn hình cùng lúc.
Những vấn đề phát sinh từ việc xử lý đa nhiệm có thể gây ra những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng trong các lĩnh vực như y học, nơi mà sự chú ý của bác sĩ đến từng chi tiết nhỏ đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của bệnh nhân.
Trong bài viết trên tạp chí kỹ thuật số MIT Press Reader vào tháng 1/2025, giáo sư Richard E. Cytowic đã chia sẻ về sự cố đã xảy ra tại một bệnh viện mà ông thường xuyên nhắc đến trong các buổi đào tạo sinh viên y khoa tại Đại học George Washington (Mỹ), mặc dù những chi tiết cụ thể đã được giữ kín do lo ngại về quyền riêng tư và bảo mật.
Theo đó, trong lúc đi thăm khám tại khoa điều trị ung thư cho trẻ em, tiếng tin nhắn đến đã làm một bác sĩ nội trú mất tập trung trong lúc đang nhập đơn thuốc và cập nhật hồ sơ điện tử. Cô ấy là người quen thuộc với công nghệ số. Tin nhắn nói về bữa tiệc sắp tới của một người bạn, không có gì quan trọng vào thời điểm đó. Nhưng nó đã chiếm lấy sự chú ý của cô đủ lâu để làm trống rỗng bộ nhớ làm việc của cô. Cùng lúc đó, một nhóm bác sĩ lâm sàng bên giường bệnh thảo luận về việc thay đổi liều lượng thuốc tiêm tĩnh mạch, và cô ấy đã không nhập thông tin thay đổi. Vào thời điểm phát hiện ra sự thiếu sót, bệnh nhân bốn tuổi đã bị suy thận và rơi vào trạng thái sốc thuốc nhưng may mắn là không nguy hiểm đến tính mạng.
Trong cuộc sống hiện đại, điện thoại thông minh đã trở thành một phần không thể thiếu, giúp con người kết nối và tiếp cận thông tin nhanh chóng. Tuy nhiên, việc lạm dụng điện thoại khi đang nói chuyện và tương tác trực tiếp với người khác lại gây ra nhiều vấn đề tiêu cực. Những khoảnh khắc đáng lẽ dành cho sự gắn kết và sẻ chia lại bị gián đoạn bởi các thông báo, tin nhắn hay mạng xã hội. Về lâu dài, điều này có thể làm giảm sự thấu hiểu và đồng cảm giữa các cá nhân. Bên cạnh đó, thói quen này còn ảnh hưởng đến khả năng tập trung và kỹ năng giao tiếp của mỗi người. Khi không dành toàn bộ sự chú ý cho cuộc trò chuyện, chúng ta dễ bỏ lỡ những chi tiết quan trọng. Có lẽ đã đến lúc chúng ta nên nhớ lại lời nhắc nhở quen thuộc của cha mẹ khi chúng ta còn nhỏ: "Hãy nhìn vào mắt mẹ khi mẹ đang nói chuyện với con".
Một quan niệm sai lầm phổ biến cho rằng con người chỉ sử dụng 10% bộ não, dẫn đến suy nghĩ chúng ta có thể khai thác dung lượng não chưa dùng đến để đa nhiệm hiệu quả. Trên thực tế, chúng ta sử dụng 100% bộ não, nhưng không phải tất cả cùng lúc. Bộ não chỉ có thể kích hoạt từ 1 đến 16% neuron thần kinh tại một thời điểm để duy trì hiệu suất tối ưu. Đa nhiệm buộc não phải chuyển đổi liên tục giữa các tác vụ, làm tăng tiêu hao năng lượng, gây mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và dễ mắc sai lầm. Việc tập trung vào một nhiệm vụ duy nhất giúp não hoạt động hiệu quả hơn, từ đó giúp chúng ta tăng năng suất lao động.
Nguồn: MIT Press Reader
Bài đăng KH&PT số 1331 (số 7/2025)
Bá Lộc dịch