Lựa chọn công nghệ cho nhà máy điện hạt nhân của VN

Hiện nay, công nghệ lò phản ứng phát triển rất phong phú, đa dạng và hướng tới mục tiêu tăng tính kinh tế, nâng cao độ an toàn và giải quyết vấn đề bã thải hoạt độ cao sống dài ngày và rất khó có thể đánh giá ưu thế tuyệt đối của công nghệ loại lò này so với công nghệ lò khác, nhưng xu thế chung của các nước phát triển ĐHN trên thế giới là sử dụng các loại lò cải tiến thế hệ III, thế hệ III+ (các lò thế hệ IV mặc dù có ưu điểm vượt trội nhưng do cỡ công suất hạn chế và chưa được cấp phép cũng như chưa được kiểm chứng nên chưa quốc gia nào sử dụng). Còn công nghệ lò thế hệ II chỉ ở hầu hết các dự án đang được xây dựng dở hoặc đã đặt hàng từ trước.
Trong các cuộc hội thảo gần đây về dự án phát triển ĐHN của Việt Nam, phần lớn các chuyên gia, nhà khoa học và nhà tư vấn nước ngoài cho rằng, Việt Nam cần chọn công nghệ lò thế hệ III hoặc III+ ngay từ tổ máy ĐHN đầu tiên. Như vậy việc vận hành, sửa chữa, bảo dưỡng các nhà máy ĐHN cùng loại công nghệ có thể phối hợp, hỗ trợ cho nhau, giảm được nhiều thời gian và chi phí. Việc hai công ty Toshiba và Hitachi, mặc dù là đối thủ cạnh tranh trong lĩnh vực ĐHN nhưng cùng phát triển một loại lò nước sôi nên hai công ty này đã hợp tác cùng nhau chia sẻ trong việc vận hành, sửa chữa, bảo dưỡng... là một ví dụ điển hình; Việc đánh giá kiểm tra an toàn định kỳ, đánh giá cấp phép hoạt động cho các nhà máy ĐHN cùng loại công nghệ sẽ thuận lợi và kinh tế hơn; Việc đào tạo cán bộ vận hành cho nhà máy ĐHN cùng công nghệ sẽ đơn giản và ít tốn kém. Và một lợi ích đặc biệt là trong quá trình nội địa hóa việc đầu tư cho ngành chế tạo thiết bị, chế tạo nhiên liệu cho các nhà máy ĐHN cùng loại công nghệ - một mục tiêu mà tất cả các nước nhập khẩu công nghệ ĐHN đều hướng tới - sẽ nhanh chóng và kinh tế hơn. Còn nếu chọn lò thế hệ II cho tổ máy ĐHN đầu tiên, sau đó chọn lò thế hệ III cho các tổ máy ĐHN sau này, thì quá trình chuyển giao công nghệ sẽ dài hơn vì phải tiến hành hai lần cho hai loại công nghệ và tổn thất về kinh tế.
Vì vậy để bảo đảm an toàn và lợi ích kinh tế lâu dài như mong muốn của nhân dân, đồng thời phù hợp với xu thế phát triển công nghệ ĐHN của thế giới, chúng ta phải bằng mọi giải pháp khắc phục những khó khăn về nguồn nhân lực, tài chính..., sớm quyết định lựa chọn lò phản ứng thế hệ III hoặc III+ cho tổ máy ĐHN đầu tiên.
----------------
* TS. Viện KH&KT Hạt nhân