Tuần trước, các cơ quan truyền thông có liên quan tới Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã đề xuất thu phí những công ty vận hành những tuyến cáp internet đi qua vùng biển mà Iran tuyên bố chủ quyền. Ý tưởng này được đưa ra sau khi Iran cảnh báo một số tuyến cáp quan trọng tại eo biển Hormuz là điểm dễ gặp rủi ro.
Internet và toàn cầu hóa đang phụ thuộc vào một hệ thống hạ tầng ít người nhìn thấy, đó là mạng lưới hơn 500 tuyến cáp ngầm dưới biển truyền tải hơn 95% lưu lượng dữ liệu quốc tế.
Chúng ta có thể nghĩ internet tồn tại như một dạng phi vật thể, nhưng hạ tầng vật lý của nó rất dễ gặp sự cố hoặc bị tấn công. Điều này đang thực sự trở thành một mối lo ngại địa chính trị.
Những "yết hầu kỹ thuật số"
Sự cố đứt cáp không hiếm gặp, nhưng việc sửa chữa chúng rất khó khăn, đặc biệt là ở vùng biển tranh chấp hoặc quân sự hóa. Trong ảnh: Một thợ lặn làm việc trên rãnh cáp trong quá trình bảo trì. Nguồn: SPS
Một số tuyến cáp ngầm quan trọng nhất thế giới đi qua khu vực Trung Đông. Các tuyến đường hàng hải hẹp tại Biển Đỏ, eo biển Bab el-Mandeb, kênh đào Suez và eo biển Hormuz kết nối nhiều trung tâm kinh tế lớn ở châu Âu, châu Á và châu Phi. Chúng được xem như những "yết hầu kỹ thuật số".
Năm 2024, các sự cố cáp ngầm ở Biển Đỏ đã làm gián đoạn khoảng 25% lưu lượng truy cập internet giữa châu Âu và châu Á.
Iran nhận thức rõ tầm quan trọng chiến lược của các tuyến cáp ngầm này. Bất kỳ tổn hại nào đối với chúng, dù là vô tình hay hành động có chủ đích, đều sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng.
Tác động dây chuyền
Trước đây, cơ sở hạ tầng trọng yếu thường được hiểu là các đường ống dẫn dầu, cảng biển hoặc lưới điện. Nhưng hiện nay, cơ sở hạ tầng dữ liệu trở nên quan trọng không kém đối với an ninh quốc gia và kinh tế.
Vấn đề cốt lõi của cáp ngầm nằm ở sự tập trung của cơ sở hạ tầng. Nhiều tuyến cáp được bó lại với nhau để cùng đi qua một số eo biển hoặc kênh đào "yết hầu" trong mạng lưới thương mại toàn cầu. Mọi sự cố tại đây đều có thể làm đứt gãy chuỗi cung ứng, tăng chi phí vận tải và đẩy giá hàng hóa leo thang.
Một vụ đứt cáp – dù do cố ý hay tai nạn – đều có thể làm giảm khả năng kết nối trên nhiều khu vực cùng lúc. Các sự cố đứt cáp không hiếm gặp, nhưng việc sửa chữa chúng rất khó khăn, đặc biệt là ở vùng biển tranh chấp hoặc có hoạt động quân sự. Các tàu sửa chữa cần có lối tiếp cận an toàn, sự phối hợp quốc tế và thời gian.
Một sự cố nghiêm trọng liên quan đến cáp ngầm có thể gây ra hậu quả sâu rộng. Tác động tức thời là sự chia cắt mạng lưới kết nối toàn cầu. Tiện ích liên lạc với bất kỳ ai ở bất kỳ đâu, điều mà giờ đây chúng ta coi là hiển nhiên, sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.
Các khu vực phụ thuộc nhiều vào những tuyến cáp dễ bị rủi ro có thể gặp phải tình trạng suy giảm hiệu suất internet, mất liên lạc và gây bất ổn cho hệ thống tài chính. Các quốc gia có ít cơ sở hạ tầng dự phòng, đặc biệt là những nước đang phát triển ở một số khu vực của châu Phi, Trung Đông và Nam Á, sẽ bị ảnh hưởng nặng hơn.
Đối với thị trường tài chính, các hệ thống giao dịch tần suất cao, mạng lưới thanh toán toàn cầu và các giao dịch ngân hàng quốc tế đòi hỏi nền tảng là luồng dữ liệu cực nhanh và đáng tin cậy. Ngay cả những gián đoạn ngắn cũng có thể khiến thị trường biến động mạnh, trì hoãn giao dịch và khiến nhà đầu tư bất an.
Ngày nay các nền kinh tế gắn kết với nhau chặt chẽ và sâu rộng nên những sự cố về hạ tầng số tại một khu vực có thể nhanh chóng tạo ra những chấn động trên thị trường tài chính toàn cầu.
Nếu sự cố cáp xảy ra đồng thời với xung đột hoặc bất ổn tại các tuyến hàng hải quan trọng như eo biển Hormuz hoặc kênh đào Suez, thị trường bảo hiểm, ngành vận tải biển và chuỗi cung ứng năng lượng sẽ phải đối mặt với sự bất ổn gia tăng.
Hậu quả nghiêm trọng trong lĩnh vực quân sự
Những hậu quả về quân sự từ sự cố cáp ngầm thậm chí còn nghiêm trọng hơn. Các lực lượng vũ trang phụ thuộc vào hệ thống liên lạc tầm xa và khả năng phối hợp theo thời gian thực.
Xét cho cùng, mọi thứ - từ hệ thống chỉ huy và kiểm soát, hoạt động của máy bay không người lái cho đến lập kế hoạch hậu cần - đều phụ thuộc vào cáp ngầm dưới biển và không thể hoàn toàn thay thế bởi tín hiệu vệ tinh. Mạng lưới cáp ngầm bị gián đoạn sẽ làm giảm hiệu quả hoạt động của quân đội, gây khó khăn cho việc phối hợp giữa các nước đồng minh và làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm.
Xung đột giữa Mỹ và Iran đã làm chậm tiến độ xây dựng các tuyến cáp ngầm mới. Đồng thời, xung đột này cũng cho thấy một thực tế rộng lớn hơn: nền tảng của thế giới kỹ thuật số tồn tại dưới dạng vật chất cụ thể và không hề bất khả xâm phạm.
Bất kỳ hành động phá hoại hoặc tấn công có chủ đích nhằm vào các tuyến cáp ngầm sẽ không còn là một sự cố địa phương đơn lẻ. Nó sẽ tác động dây chuyền đến hệ thống liên lạc toàn cầu, các nền kinh tế và an ninh quốc tế. Đáy biển đang dần trở thành một không gian cạnh tranh địa chính trị mới, nơi trong nhiều năm tới, các sự cố gián đoạn hạ tầng số có thể ảnh hưởng tới sự ổn định toàn cầu.
Quốc Hùng tổng hợp