Doanh nghiệp Trung Quốc dành quảng cáo vàng để vinh danh 'idol khoa học'

Tại Trung tâm thương mại (TTTM) Ngân Tọa thuộc huyện Thiện, thành phố Hà Trạch, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, người qua đường vốn đã quen thuộc với những bảng quảng cáo thương hiệu hay các minh tinh nổi tiếng. Thế nhưng từ đầu tháng 8, xuất hiện ở đó lại là bức poster thắp sáng chân dung hình ảnh nhà khoa học Tiền Học Sâm, người được coi là "cha đẻ của công nghệ tên lửa Trung Quốc".

Bên dưới poster là câu nói truyền cảm hứng nổi tiếng của ông: "Đừng đánh mất niềm tin; chỉ cần kiên trì thì cuối cùng cũng sẽ thành công," kèm theo dòng khẩu hiệu phía dưới: "Họ là những ngôi sao sáng mà dân tộc Trung Hoa sẽ mãi mãi ngước nhìn và khắc ghi qua bao thế hệ." Poster thu hút nhiều người dân đứng lại ngắm nhìn, bình luận, chụp ảnh, và sau khi được đăng tải và chia sẻ lên mạng xã hội, tiếp tục nhận được hàng trăm nghìn lượt bình luận và hưởng ứng mạnh mẽ khắp Trung Quốc [1].

Theo ông Chu Vĩ, quản lý vận hành TTTM Ngân Tọa, poster của Tiền Học Sâm là sản phẩm đầu tiên nằm trong chiến dịch công do TTTM phối hợp với một công ty quảng cáo thực hiện nhằm tôn vinh các nhà khoa học hàng đầu Trung Quốc. Do TTTM nằm gần nhiều trường học và khu vực phụ huynh đưa đón con, ông cũng hy vọng những tấm poster sẽ truyền cảm hứng mạnh mẽ tới thế hệ trẻ [2].

Bắt đầu từ sáng kiến riêng lẻ của từng địa phương, việc đưa hình ảnh các nhà khoa học tới không gian công cộng đã nhanh chóng lan rộng và nhận được sự hưởng ứng tại nhiều thành phố khắp Trung Quốc như Hợp Phì (An Huy), Cát An (Giang Tây) hay Hulunbuir (Nội Mông). Nhiều doanh nghiệp đã tự nguyện nhường các "vị trí quảng cáo vàng" ở TTTM, quảng trường, ga tàu điện ngầm, cầu vượt hay các ngã tư sầm uất, cho hình ảnh của những nhà khoa học Trung Quốc lỗi lạc được ví như "xương sống của quốc gia". Ngoài Tiền Học Sâm có thể kể đến Vu Mẫn (nhà nghiên cứu hạt nhân phát minh ra bom hydro của Trung Quốc), Viên Long Bình (nhà nghiên cứu nông nghiệp, cha đẻ của lúa lai trên thế giới) hay Đồ U U (nhà khoa học đạt giải Nobel đã khám phá hiện ra thuốc chống sốt rét Artemisinin).

Làn sóng này gợi mở góc nhìn sâu sắc về việc đưa các nhà khoa học làm tấm gương sáng cho thế hệ trẻ trong thời đại tiêu dùng toàn cầu và văn hóa thần tượng giới trẻ đang lên ngôi ở Trung Quốc. Thay vì chỉ xuất hiện trong sách giáo khoa, khu tưởng niệm hay các dịp lễ kỷ niệm đặc biệt, việc đưa hình ảnh các nhà khoa học lịch sử vào gần hơn với nhịp sống thường nhật, khi người dân đi dạo hay mua sắm, tạo nên sự kết nối tự nhiên và truyền cảm hứng mạnh mẽ đặc biệt tới thế hệ trẻ [3] Hiện tượng này phát đi một thông điệp ngầm tại Trung Quốc rằng, sự chăm chỉ học tập, tinh thần khai phá khoa học và sứ mệnh phụng sự tổ quốc sẽ luôn luôn nhận được ghi nhận và tôn vinh ở vị trí cao nhất [4].

Bên cạnh việc trưng bày hình ảnh ở nơi công cộng, truyền thông Trung Quốc cũng kéo các nhà khoa học đến gần hơn với giới trẻ bằng cách sử dụng các thuật ngữ hiện đại như "chiếm vị trí trung tâm" hay "đu sao/đu idol" (zhui xing) để mô tả họ [5]. Việc giới trẻ Trung Quốc săn lùng mua số báo Quảng Tây Nhật Báo in bài viết nổi tiếng về nhà toán học Vương Hồng (người vừa đoạt giải Fields Medal 2026), hay tìm về quê nhà cô ở Quế Lâm để "check-in" đã được truyền thông mô tả như một hiện tượng "đu idol" đích thực [6] [7].

Bài viết cũng nhận được nhiều đánh giá tích cực khi khắc họa hành trình từ thuở nhỏ tới lúc trưởng thành của Vương Hồng theo cách tiếp cận gần gũi với giới trẻ, từ một học sinh không quá xuất chúng, thậm chí từng thi trượt chuyên ngành Toán học ở Đại học Bắc Kinh, nhưng đã kiên nhẫn từng bước đuổi theo đam mê đến cùng [8].

Mới đây nhất, trong sự kiện do Bộ Giáo dục Trung Quốc tổ chức ngày 6/9 tại Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, các sinh viên đã hào hứng vẫy cao poster cùng khẩu hiệu in hình các nhà khoa học Trung Quốc nổi tiếng, hình ảnh vốn trước đây chỉ thường thấy ở các sự kiện giải trí [9].

Việc đưa các nhà khoa học lên những bảng hiệu ngoài trời cũng thu hút sự chú ý ngoài lãnh thổ Trung Quốc. Trên báo Ấn độ, Chuyên gia Ấn Độ Sanjay Goel đã chia sẻ sự kiện này trên tài khoản mạng xã hội cá nhân và đặt câu hỏi vì sao Ấn Độ không học hỏi cách làm này, khi mà các biển quảng cáo ngoài trời ở đây hầu như chỉ dành cho chính trị gia, diễn viên hay các nhãn hàng thương mại [10].

"Điều gì sẽ xảy ra nếu như bên cạnh những người này, con trẻ của chúng ta cũng được thấy khuôn mặt của những người mà cuộc đời họ đại diện cho lòng quả cảm, tinh thần khám phá, phụng sự và cống hiến?," ông trăn trở [11].

Ngọc Lam tổng hợp