Vào một ngày đông lạnh giữa núi rừng Cúc Phương, tôi vô tình bắt gặp một chàng trai đang chia sẻ say sưa về các loài sinh vật. Ấn tượng ban đầu về một chàng trai vững chãi, giọng nói thoảng chất Nghệ, khuôn mặt sáng, cùng những câu chuyện lôi cuốn về động vật hoang dã, về cây rừng đã thôi thúc tôi muốn tìm hiểu sâu hơn về Tuấn.
Trong thời gian chờ Tuấn trở lại cổng rừng, tôi được nghe một số anh chị kiểm lâm đang công tác tại đây nói về Tuấn như một người hiểu biết, yêu rừng, yêu trẻ. "Cứ hễ thấy cái bóng to lớn, mặc áo rằn ri bay phấp phới, nói rang rảng về rừng, ắt là sẽ gặp Tuấn Béo đang chia sẻ với đoàn từ Hà Nội xuống!"
Tới trưa, gặp Tuấn đang đi về cùng một tốp học sinh và phụ huynh, tôi đã kịp trò chuyện nhanh với Tuấn, trước khi anh tiếp tục dẫn đoàn vào sâu trong lõi rừng.
Với những câu hỏi cơ bản, tôi có thể hình dung rõ hơn về hành trình Tuấn đang theo đuổi. Từ năm 2015, Tuấn bắt đầu chia sẻ định hướng của mình với các bạn trẻ yêu khoa học, yêu rừng khác để tìm đồng đội và tiếp theo là thuyết phục các bậc phụ huynh đồng ý cho con em của họ ra ngoài, khám phá thực tế trong khu rừng.
Cũng từ đó, chương trình Trải nghiệm Thiên nhiên (Nature Expedition) được thành lập, quy tụ nhiều trí thức trẻ đam mê, nhiệt huyết, hoạt động trên tinh thần phi lợi nhuận, với mong muốn đưa các bạn nhỏ "chạm" tới khu rừng bằng tất cả các giác quan.
 |
Trần Anh Tuấn đồng hành cùng các em nhỏ trong hành trình khám phá Vườn quốc gia Cát Tiên. Ảnh: NVCC |
|
Tuấn kể, có những bạn nhỏ yêu quý động vật đến mức "muốn mang về nhà chăm sóc". "Lúc đó, tôi phải giúp bạn nhỏ thấy rằng mang một sinh vật từ rừng ra không khác gì việc mang chính bạn nhỏ đó rời khỏi tổ ấm gia đình, xa rời vòng tay của bố mẹ, bạn nhỏ đó sẽ tự hiểu và tự điều chỉnh mong muốn của mình. Yêu rừng, yêu động vật tốt nhất vẫn nên là ngắm nhìn tất cả bằng đôi mắt – chiếc camera chân thực của chúng ta, và cảm nhận bằng mọi giác quan rồi cố gắng rời đi mà để lại ít tác động nhất tới khu rừng, đấy mới là trải nghiệm thiên nhiên thật sự."
Ngược lại, cũng có những học sinh không hào hứng với việc trải nghiệm thiên nhiên ngay từ đầu. Vì vậy, Tuấn và các cộng sự cần có thời gian quan sát từng bạn thông qua một vài hoạt động, từ đó đưa ra lộ trình phù hợp để gắn kết bạn nhỏ với thiên nhiên và dần dần thúc đẩy mối quan tâm của bạn nhỏ trong từng hành trình tiếp theo.
"Đấy cũng là lý do mà Trải nghiệm Thiên nhiên chia học sinh thành những tốp 7-10 bạn," Tuấn giải thích. Bên cạnh đó, Tuấn chỉ tổ chức theo đoàn, có sự đồng hành của phụ huynh và cần các đoàn cam kết trong việc tổ chức đều đặn để duy trì tần suất kết nối trẻ với thiên nhiên. Phụ huynh được phép tham dự chương trình, đi theo lộ trình của các con, nhưng sẽ luôn giữ khoảng cách tối thiểu 100m, để giữ được sự tự lập trong thiên nhiên của các con. Tất nhiên phụ huynh cũng có chương trình riêng để trải nghiệm và khám phá thiên nhiên.
 |
Các em nhỏ tập quan sát và ghi chép trong chương trình Trải nghiệm Thiên nhiên. Ảnh: NVCC |
Trước đây đã có nhiều đơn vị đưa học sinh đến với rừng theo hình thức du lịch hoặc phổ biến hơn là giáo dục môi trường. Điểm khác biệt của chương trình Trải nghiệm Thiên nhiên là nó được triển khai bài bản, tùy biến nội dung theo độ tuổi. Các đoàn có tần suất lặp lại, duy trì để thay đổi nhận thức và hành động: chương trình thường bắt đầu với thời gian nửa buổi, rồi tăng dần lên 1 ngày, 2 ngày 1 đêm, 3 ngày 2 đêm, cuối cùng là 5 ngày 4 đêm. Nội dung trải nghiệm cũng được tăng cấp, chẳng hạn, sẽ bắt đầu từ Vườn Bách thảo Hà Nội tới Vườn quốc gia Ba Vì, sau đó xa hơn tới Vườn quốc gia Cúc Phương, Vườn quốc gia Cát Bà, Vườn quốc gia Xuân Sơn, Vườn quốc gia Tam Đảo... Trong khoảng 3 năm, một đoàn có thể đi khoảng 10 chuyến. Kết thúc hành trình, các bạn nhỏ sẽ có khả năng tự lập, tự tin trong thiên nhiên, có kỹ năng làm việc nhóm, "nhưng tuyệt nhất là có trách nhiệm, thái độ, hành vi đúng đắn với động vật hoang dã, thiên nhiên, môi trường và đặc biệt là giữa con người với con người", Tuấn nói.
Sau gần 7 năm, chương trình Trải nghiệm Thiên nhiên của Tuấn đã đi vào guồng, được tổ chức liên tục hằng tuần, thậm chí có những tháng cao điểm là hằng ngày. Nhưng Tuấn cho biết anh và các cộng sự "vẫn mong muốn làm được nhiều hơn nữa, góp một phần sức lực nhỏ bé để gắn kết cộng đồng với thiên nhiên, đồng hành cùng các bạn nhỏ trong hành trình lớn lên qua trải nghiệm thiên nhiên".
"Hiện tại các hoạt động trải nghiệm thiên nhiên đã có ở hầu hết các địa phương trên khắp cả nước với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Chúng tôi hạnh phúc vì mỗi ngày lại có thêm nhiều bạn nhỏ được đến gần thiên nhiên," Tuấn sôi nổi nói. "Còn chúng tôi, ngoài các chuyến đi khám phá rừng, vẫn đều đặn hằng tuần tới các đơn vị, tổ chức để tập huấn, nâng cao năng lực và chuyển giao các hoạt động với mong ước mỗi gia đình, mỗi nhà trường khi đến bất cứ khu rừng, vùng biển nào của nước ta đều gặp được các nhóm, các đơn vị triển khai hoạt động trải nghiệm thiên nhiên chất lượng và bổ ích ngay tại đó!"
Thanh Tâm