 |
Edward Hibberd Johnson(1846–1917). Ảnh: History
Khi mùa Giáng sinh đến gần vào những ngày cuối năm 1882, Johnson cùng người dân New York bắt đầu dọn dẹp và trang hoàng nhà cửa. Thời kỳ đó cũng giống như bây giờ, truyền thống đón Giáng sinh đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân, và người đàn ông 36 tuổi này một lần nữa thực hiện nghi thức trang trí phòng khách của mình ở Manhattan bằng một cây thông lớn. Tuy nhiên, Johnson quyết định làm mới truyền thống trang trí cây thông bằng một cải tiến hiện đại – đèn điện.
Gần ba năm đã trôi qua kể từ khi Thomas Edison trình diễn bóng đèn điện thực tế đầu tiên, và ít người nào hiểu rõ về công nghệ điện hơn Johnson, cộng sự kinh doanh đáng tin cậy của "Thầy phù thủy ở Menlo Park" (biệt danh của Edison).
Với tư cách là quản lý của Công ty Điện báo Tự động vào năm 1871, Johnson đã tinh ý tuyển dụng Edison, khi ấy chỉ mới 24 tuổi. Tuy nhiên, chàng trai trẻ quá xuất sắc và tài năng đến mức vai trò của họ nhanh chóng đảo ngược và ông chủ Johnson trở thành nhân viên của nhà phát minh lừng danh. Johnson sau đó giữ chức Phó Chủ tịch Công ty Edison Electric Light và là kỹ sư trưởng của hệ thống phát điện mà Edison đã ra mắt ở phía Nam Manhattan vào tháng 9/1871.
Theo truyền thuyết dân gian, vào khoảng thế kỷ 16, nhà cải cách tôn giáo nổi tiếng người Đức Martin Luther trong lúc đi bộ xuyên qua một khu rừng vào đêm trước Giáng sinh, ông đã nhìn thấy những ngôi sao lấp lánh chiếu xuyên qua những tán cây thông. Cảnh tượng ấy đã truyền cảm hứng để ông mang cây thông về nhà và gắn những ngọn nến lên cành cây nhằm tái hiện vẻ đẹp lung linh của ánh sao đêm trong khu rừng mùa đông. Kể từ đó, mọi người đã bắt chước cách làm này và họ sử dụng nến để thắp sáng cây thông Noel của mình.
Bằng cách thay thế nến bằng đèn điện, Johnson đã giảm đáng kể nguy cơ cây thông Noel bắt lửa. Khi ông sử dụng đèn nhấp nháy để trang trí, cây thông trở nên rực rỡ hơn với nhiều màu sắc sinh động.
"Johnson trang trí cây thông cao gần 2m với 80 bóng đèn màu đỏ, trắng và xanh. Những bóng đèn này được nối dây thủ công và có kích thước tương đương một quả óc chó. Ngoài ra, hai sợi dây treo trên trần nhà cũng trở nên nổi bật với 28 bóng đèn sáng lấp lánh", phóng viênCroffut mô tả trên tờ báo Detroit Post and Tribune khi đến thăm nhà Johnson vào năm 1882.
Cây thông của Johnson thực sự rất đặc biệt vào thời điểm đó. Nó quay tròn sáu vòng một phút trên một chiếc hộp gỗ. Khi cây quay, các màu sắc hiển thị xen kẽ do tất cả các bóng đèn cùng màu "bật" và "tắt" tiên tục sau mỗi vòng quay, tạo nên hiệu ứng đèn nhấp nháy. Một máy phát điệnở dưới tầng hầm cung cấp năng lượng cho các bóng đèn và hệ thống quay của cây thông. Máy phát điện tạo ra rất ít tiếng ồn, đến mức không thể nghe thấy ở tầng trên.
Johnson không hề biết rằng ông đã vô tình khởi xướng một phong tục mới trong lễ Giáng sinh, khi một số người cố gắng trang trí cây thông Noel của mình bằng đèn điện sao cho chúng đẹp và ấn tượng hơn những người hàng xóm.
Khi việc sử dụng điện dần trở nên phổ biến trong các biệt thự lớn ở Manhattan, giới thượng lưu tại đây đều mong muốn sở hữu những bóng đèn điện mới lạ, nhiều màu sắc để tô điểm cho cây thông Noel trong các bữa tiệc Giáng sinh xa hoa của họ.
Những bóng đèn điện thời kỳ đầu không có đui xoáy, và người dùng phải nối dây cho từng bóng đèn một cách tỉ mỉ – một công việc mà không phải ai cũng có kiến thức hay thời gian thực hiện. Do đó, giới thượng lưu sẵn sàng chi một khoản tiền lên tới 300 USD [tương đương khoảng 2.000 USD ngày nay] để thuê thợ điện lắp đèn cho cây thông và sẵn sàng xử lý nếu có bóng đèn bị cháy hoặc cần sửa chữa.
Cây thông Noel trong Nhà Trắng bắt đầu được trang trí bằng đèn điện vào năm 1894 và con gái của Tổng thống Grover Cleveland tỏ ra vô cùng thích thú khi chiêm ngưỡng nó. Tờ Wheeling Register mô tả "những người thợ đã cắt tỉa và trang trí cây thông rất đẹp bằng những bóng đèn nhỏ với nhiều màu sắc, thay thế cho nến sáp truyền thống".
Tuy nhiên, tại hầu hết các vùng trong cả nước, người dân vẫn dùng nến để thắp sáng cây thông vì điện năng khi đó chưa phổ biến và đèn điện khá đắt đỏ.
Mọi chuyện bắt đầu thay đổi vào đầu thế kỷ 20 khi Công ty General Electric bắt đầu sản xuất và bán đèn Giáng sinh mà không cần thợ điện lắp đặt. Công ty nhấn mạnh lợi ích và mức độ an toàn của đèn điện trong các quảng cáo trên những tạp chí nổi tiếng lúc bấy giờ như The Saturday Evening Post và Harper’s Bazaar.
Năm 1903, Công ty General Electric bắt đầu cung cấp đèn Giáng sinh theo chuỗi tám bóng đèn, gọi là đèn dây. Loại đèn này có thiết kế đặc biệt, với ổ cắm và bóng đèn được nối dây sẵn, giúp việc trang trí trở nên dễ dàng hơn. Tuy nhiên, giá bán của nó vẫn khá cao, lên tới 12 USD cho một bộ gồm ba đèn dây khiến nhiều người không thể mua. Vì vậy, một số cửa hàng lớn đã cho thuê đèn với giá rẻ hơn, chỉ khoảng 1,5 USD.
Đến thập niên 1940, khi quá trình điện khí hóa trở thành tiêu chuẩn ở vùng nông thôn nước Mỹ, đèn điện gần như đã thay thế hoàn toàn nến trang trí trên cây thông Noel. Nỗi lo cây thông bốc cháy dần nhường chỗ sự phiền toái khi phải tháo gỡ những dây đèn trang trí bị rối tung sau dịp Giáng sinh. Trong giai đoạn này, các doanh nghiệp bán lẻ và các công ty quảng cáo cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phổ biến của đèn điện.
Sau Thế chiến II, với sự phục hồi kinh tế và tiến bộ công nghệ, đèn trang trí cây thông Noel bắt đầu lan rộng từ Mỹ sang châu Âu và các quốc gia khác trên thế giới. Sự phát triển của ngành công nghiệp điện tử và sản xuất hàng loạt đã giúp giảm giá thành đáng kể, khiến đèn trang trí trở nên ngày càng thông dụng.
Cây thông Noel trang trí bằng đèn điện không chỉ xuất hiện trong các gia đình mà còn hiện diện tại những quảng trường lớn, nhà thờ và trung tâm thương mại. Những màn trình diễn ánh sáng trên cây thông Noel vào dịp Giáng sinh đã trở thành biểu tượng của mùa lễ hội, thu hút hàng triệu du khách tới tham quan.
Ngày nay, đèn trang trí đã có những cải tiến đáng kể về công nghệ và thiết kế. Đèn LED, với độ bền cao và khả năng tiết kiệm năng lượng, đã thay thế bóng đèn sợi đốt truyền thống. Bên cạnh đó, sự phát triển của Internet vạn vật (IoT) đã mang đến các giải pháp thông minh cho đèn trang trí cây thông Noel. Người dùng có thể điều khiển màu sắc và hiệu ứng ánh sáng thông qua điện thoại thông minh. Điều này mang đến trải nghiệm cá nhân hóa và sáng tạo hơn cho người dùng trong mỗi mùa Giáng sinh.
Nguồn: History.com
Bài đăng KH&PT số 1323 (số 51/2024)
Trịnh Thủy dịch