Rối loạn sức khỏe tâm thần là một bệnh lý phổ biến ở thanh thiếu niên - lứa tuổi trải qua những thay đổi về tâm sinh lý. Năm 2023, Tổ chức Y tế Thế giới WHO cho biết, khoảng một phần bảy thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 10 đến 19 trên thế giới gặp tình trạng rối loạn sức khỏe tâm thần, chủ yếu là rối loạn trầm cảm và lo âu cùng rối loạn hành vi [1].
Tại Việt Nam, một nghiên cứu thực hiện với hơn 600 học sinh trong độ tuổi 13-17 được công bố năm 2020 cũng cho thấy hơn 30% người tham gia có triệu chứng trầm cảm và 11% từng có ý định tự tử [2].
Trầm cảm có nhiều biểu hiện như buồn chán, tự ti, mất hứng thú với những mối quan tâm cũ, có cái nhìn bi quan về thế giới xung quanh và tương lai, hoặc thậm chí có thể dẫn tới những hành vi tự hại. Nguyên nhân dẫn đến trầm cảm ở lứa tuổi thanh thiếu niên rất phức tạp, có thể xuất phát từ di truyền, môi trường sống, các mối quan hệ, áp lực học tập hay sự thay đổi tâm sinh lý.
Trong bối cảnh đó, một nhóm nhà khoa học đến từ Trường Đại học Y Hà Nội, Trường Đại học Phenikaa, Viện Kinh tế và Công nghệ Y tế Quốc tế (iHEAT) phối hợp với các nhà nghiên cứu đến từ Đại học Quốc gia Singapore, Đại học công nghệ Nanyang (Singapore), Đại học John Hopkins (Hoa Kỳ), Đại học Aix Marseille (Pháp) tiến hành nghiên cứu về mối quan hệ giữa các yếu tố gia đình, trường học với mức trầm cảm ở thanh thiếu niên Việt Nam.
Nghiên cứu được thực hiện trong tháng 9 và tháng 10/2022, với sự tham gia của 529 học sinh trong độ tuổi từ 15 đến 17 tại hai trường trung học ở Hà Nội. Học sinh tham gia trả lời ẩn danh những câu hỏi mà nhóm nghiên cứu đưa ra.
Nghiên cứu sử dụng Thang đo trầm cảm ở vị thành niên - Phiên bản thứ hai (RADS- 2) bằng tiếng Việt gồm 30 mục để đánh giá bốn miền: tâm trạng khó chịu, thay đổi cảm xúc theo hướng tiêu cực; mất hứng thú với những điều từng quan tâm; tự đánh giá tiêu cực về bản thân; phàn nàn về các triệu chứng của cơ thể. Mỗi câu hỏi sẽ được đánh giá theo bốn mức điểm: không có (0 điểm), thỉnh thoảng (1 điểm), thường xuyên (2 điểm), luôn luôn (3 điểm). Tổng số điểm dao động từ 0 đến 90 điểm
Kết quả làm bài kiểm tra RADS-2 cho thấy, điểm trung vị ở miền tâm trạng khó chịu là 15. Điểm cao nhất của miền này là 24 với 8 câu hỏi khảo sát.
Tương tự, tại các miền còn lại, điểm trung vị lần lượt là 16,4; 13,1; 12,4. Điểm cao nhất của các miền này lần lượt là 21; 24; 21.
 |
Gia đình, môi trường học tập và các mối quan hệ ở trường có liên quand dến mức độ trầm cảm của thanh thiếu niên. Ảnh minh hoạ: shutter stock |
Những con số này cho thấy, nhìn chung, phần lớn những học sinh tham gia nghiên cứu đều đối mặt với nguy cơ trầm cảm, biểu hiện nhiều nhất ở việc mất hứng thú với những điều các em từng quan tâm trước đó khi mức điểm trung bình của biểu hiện này trong các tình huống đều cao hơn các biểu hiện còn lại.
Nhìn chung, những nữ sinh ở độ tuổi 17 thuộc các nhóm có học lực trung bình hoặc yếu, dành nhiều hơn 14 giờ cho việc học mỗi ngày và ít tham gia các hoạt động ngoại khóa, không có nguyện vọng học tập trong tương lai có điểm RADS-2 cao hơn ở tất cả các miền, đồng nghĩa với việc có nguy cơ trầm cảm cao hơn.
Những học sinh có mối quan hệ tốt với cha mẹ hoặc chưa bao giờ chứng kiến những cuộc cãi vã của cha mẹ, chưa từng trải qua mâu thuẫn với cha mẹ, chưa bao giờ bị cha mẹ đánh mắng, hoặc có người để tâm sự, có điểm RADS-2 thấp hơn đáng kể so với những học sinh khác ở tất cả các miền.
Sự hài lòng đối với môi trường học đường, sự quan tâm của giáo viên, không có xung đột với thầy cô và bạn bè cũng là những yếu tố làm giảm đáng kể điểm RADS- 2 ở cả bốn miền khảo sát.
Những học sinh cảm thấy quá tải với lượng kiến thức ở trường hoặc chịu áp lực lớn từ thi cử đối mặt với nguy cơ trầm cảm cao hơn. Ngược lại, tham gia các hoạt động ngoại khóa góp phần làm giảm nguy cơ trầm cảm ở các em.
Đặc biệt, các nữ sinh có điểm cao hơn nam sinh nam trong bài kiểm tra RADS-2 ở miền tâm trạng khó chịu, và miền tự đánh giá tiêu cực về bản thân và phàn nàn về các triệu chứng của cơ thể. So với những học sinh dành 6 giờ/ngày cho việc học, những học sinh dành 10-14 giờ/ngày cho việc học có điểm cao hơn ở miền tự đánh giá tiêu cực về bản thân và phàn nàn về cơ thể.
Có thể thấy ở độ tuổi thanh thiếu niên, phần lớn thời gian của các em là dành cho việc học. Vì vậy, môi trường học đường là yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới sức khỏe tinh thần của các em. Bên cạnh đó, những mối quan hệ gia đình cũng có liên hệ thuận chiều với tình trạng tinh thần của các em. Chính vì vậy, cần có sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường để giải quyết vấn đề sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên hiện nay.
Nghiên cứu đã được công bố trên Journal of Epidemiology and Population Health.
Nguồn tham khảo:
[1] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
[2] https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/2055102920973253
[3] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2950433324005676
Tiến Đạt