Giá thịt heo tại Trung Quốc đã lao dốc xuống mức thấp nhất trong vòng 16 năm qua, giữa bối cảnh nước này chật vật giải quyết tình trạng dư thừa nguồn cung kéo dài - mới đây South China Morning Post đưa.
Tình trạng dư thừa bắt nguồn cùng lúc do sự nở rộ các trang trại công nghiệp khổng lồ sau dịch tả lợn châu Phi và tiêu thụ sụt giảm do người dân thắt chặt hầu bao cũng như thay đổi khẩu vị.
Một tiệm bán thịt heo ở Trung Quốc hồi năm 2018. Ảnh: SMCP
Những "tháp heo khổng lồ"
Tháng 8/2018, dịch tả lợn châu Phi bùng phát, gây thiệt hại lớn cho đàn heo Trung Quốc. Với tỷ lệ tử vong gần 100% và không có vắc-xin điều trị, dịch bệnh nhanh chóng tràn qua mọi tỉnh thành. Chỉ sau một thời gian ngắn, Trung Quốc mất từ 30-60% đàn heo, với nhiều ước tính quanh mức 50%, tương đương hàng trăm triệu con heo bị tiêu hủy.
Là món ăn không thể thiếu từ mâm cơm gia đình đến các bàn tiệc sang trọng, thịt heo được ví như "hạ tầng dinh dưỡng" quan trọng của người dân, đồng thời là một "trụ cột kinh tế" của ngành nông nghiệp. Đứng trước áp lực nguồn cung, chính quyền Trung Quốc đã lập tức thúc đẩy chiến dịch tái đàn thần tốc theo bốn hướng.
Thứ nhất, hỗ trợ tài chính trực tiếp qua các khoản bù đắp cho nông dân bị thiệt hại để họ có thể mua heo giống và tái đàn; cho các trang trại vay vốn ưu đãi xây dựng lại cơ sở hạ tầng; hỗ trợ chi phí thức ăn chăn nuôi cho nông dân; và miễn giảm thuế.
Thứ hai, nhập hàng triệu con heo giống từ Đan Mạch và phát triển nguồn cung giống trong nước từ các tập đoàn lớn. Hướng này đem lại cơ hội vươn lên đáng kể cho các công ty trong nước.
Thứ ba, siết chặt các quy định an toàn sinh học, theo đó hệ thống chuồng trại phải khép kín, có hệ thống lọc không khí, khử trùng và xét nghiệm định kỳ.
Cuối cùng là tái cơ cấu ngành chăn nuôi theo hướng tập trung, quy mô công nghiệp.
Trước khi dịch tả heo châu Phi bùng phát, gần 90% đàn heo của Trung Quốc được nuôi tại các hộ gia đình và trang trại nhỏ, với mức độ an toàn sinh học thấp. Đến giai đoạn phục hồi 2021-2022, khoảng 60-70% đàn heo thuộc về các trang trại công nghiệp lớn có khu chăn nuôi khép kín, an toàn sinh học cao hơn, thậm chí là tự động hóa.
Bên ngoài một "tháp heo khổng lồ" cao 26 tầng tại tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc - một trong những trang trại nuôi heo quy mô lớn nhất tại Trung Quốc, với công suất hơn 1,2 triệu con heo mỗi năm. Ảnh: NYT
Đàn heo của Trung Quốc đã khôi phục với một diện mạo hoàn toàn mới. Năm 2023, tờ The New York Times đưa tin về "tháp heo khổng lồ" trong tòa nhà cao 26 tầng, sừng sững giữa một ngôi làng nông thôn ở Trung Quốc. "Hàng chục con heo nái được vận chuyển cùng lúc lên các tầng cao hơn bằng thang máy công nghiệp", nơi chúng sẽ "sống suốt đời từ lúc phối giống cho đến khi trưởng thành" để xuất chuồng sang nhà máy chế biến thịt ngay cạnh đó - bài báo mô tả.
Thức ăn chăn nuôi được hệ thống băng tải chuyển thẳng lên tầng thượng, rồi tập trung vào các bồn chứa khổng lồ. Các máng ăn công nghệ cao tự động phân phối chính xác lượng thức ăn cho heo dựa trên giai đoạn phát triển, cân nặng và tình trạng sức khỏe của chúng. Trong khi đó, người quản lý theo dõi từng phòng nuôi heo thông qua camera giám sát ghi lại nhiệt độ, độ ẩm và tình trạng của các con heo được đánh mã số.
Xét về tên gọi, đây là một trang trại nuôi heo nhưng hoạt động "chẳng khác nào một nhà máy Foxconn phiên bản chăn nuôi, với độ chính xác nghiêm ngặt không kém dây chuyền sản xuất iPhone", The New York Times bình luận. Ngay cả chất thải chăn nuôi cũng được đo lường, thu gom và tái sử dụng hoặc tái chế thành khí metan để phát điện.
Bên trong một trang trại chăn nuôi heo. Ảnh: Animal Nutrition Market
Mỗi tòa nhà như vậy có thể nuôi từ 500 nghìn - 3 triệu con heo mỗi năm. Không có số liệu thống kê chính thức, nhưng tính đến hết năm 2025, Trung Quốc có ít nhất 23 tòa nhà chăn nuôi heo cao tầng đã được xây dựng.
Bức tranh hiện thực khác xa kỳ vọng
Biến cố dịch tả lợn châu Phi đã buộc nhiều hộ chăn nuôi và trang trại heo nhỏ lẻ, yếu kém phải rút lui hoàn toàn khỏi thị trường nhường lại cơ hội cho các công ty lớn. Nhưng nay bức tranh kinh doanh của các trang trại nhỏ cũng như các công ty lớn đều không hề sáng sủa.
Theo dữ liệu từ Cục Thống kê Quốc gia, Trung Quốc đã trải qua nhiều năm giảm phát trên diện rộng. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của nước này từng ghi nhận chuỗi giảm kéo dài hoặc đi ngang trong nhiều tháng liên tiếp trong giai đoạn 2023-2024 và 2025-2026. Trong bốn năm qua, giá thịt heo đã giảm 39%. So với giá heo đỉnh điểm khi đại dịch tả lợn châu Phi là hơn 50 nhân dân tệ/kg, hiện giá bán buôn thịt heo chỉ còn một phần ba - tức khoảng hơn 16 nhân dân tệ/kg (tương đương 62.000 đồng/kg).
Giá thịt heo ở Trung Quốc có xu hướng giảm mạnh từ năm 2021. Đồ thị: macromicro
Ngay cả các doanh nghiệp lớn cũng chịu áp lực. Tập đoàn Wens Foodstuff, một trong những nhà sản xuất thịt lớn nhất Trung Quốc, ghi nhận lợi nhuận giảm 43% trong năm 2025. Giá thịt heo của công ty trong tháng Tư năm nay cũng thấp hơn khoảng 38% so với cùng kỳ năm ngoái. Những công ty lớn như Dabeinong dù bán được nhiều thịt hơn nhưng vẫn suy giảm lợi nhuận "do biến động giá cả và điều kiện thị trường yếu".
Người chăn nuôi đang chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào tăng, đặc biệt là thức ăn chăn nuôi. Những gián đoạn nguồn cung liên quan đến căng thẳng địa chính trị tại eo biển Hormuz thời gian gần đây đã đẩy giá nguyên liệu lên cao, khiến biên lợi nhuận của các hộ chăn nuôi bị thu hẹp đáng kể.
Ông Sun Haoyu, một người chăn nuôi heo ở tỉnh Liêu Ninh, miền bắc Trung Quốc, nói rằng đang phải sống dựa hoàn toàn vào các khoản vay để duy trì trang trại 3.000 con heo. Tại vùng ông sinh sống, nhiều trang trại nhỏ đang bên bờ vực phá sản. "Nhiều hộ không thể cầm cự thêm nữa. Sau bao công sức chăn nuôi, giờ chúng tôi thậm chí không còn đủ tiền mua thức ăn cho chúng", ông Sun nói với The New York Times trong một cuộc phỏng vấn cuối tháng trước.
BIên lợi nhuận chăn nuôi heo ở Trung Quốc giảm mạnh từ đầu năm 2025 đến nay. Hiện mỗi con heo xuất chuồng đang lỗ hơn 400 nhân dân tệ/con. Đồ thị: Shanghai JC Intelligence Co.
Theo một báo cáo từ nền tảng dữ liệu thị trường hàng hóa của Trung Quốc Mysteel hồi tháng Tư, hiện mỗi con heo xuất chuồng đang khiến người chăn nuôi Trung Quốc lỗ hơn 400 nhân dân tệ (tương đương khoảng 1,5 triệu đồng)
Mối liên đới với bong bóng bất động sản
Là một mặt hàng thiết yếu, thịt heo thường được coi là "thước đo" lạm phát và sức khỏe của nền kinh tế. Sở dĩ giá cả thịt heo giảm là do sức mua của nền kinh tế Trung Quốc đang yếu đi. Một trong những nguyên nhân quan trọng được cho là xuất phát từ tình trạng vỡ bong bóng bất động sản Trung Quốc hồi năm 2021, khi Chính phủ áp dụng chính sách "ba lằn ranh đỏ" để siết chặt nợ của các doanh nghiệp bất động sản.
Đây là cuộc khủng hoảng bất động sản lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc hiện đại, với quy mô và độ phức tạp vượt xa khủng hoảng bất động sản Nhật Bản những năm 1990. Thị trường bất động sản từng chiếm 25-30% GDP Trung Quốc nay trở thành "đầm lầy nợ nần" với hàng nghìn tỷ USD tài sản bốc hơi.
Bong bóng bất động sản kéo theo nhiều người dân mất trắng tiền mua nhà (thường theo hình thức thanh toán trước 100% hoặc trả góp khi nhà chưa xây xong). Do bất động sản chiếm tỷ trọng rất lớn trong tài sản hộ gia đình, giá nhà giảm khiến nhiều người cảm thấy tài sản của mình bị co lại, từ đó trở nên thận trọng hơn trong chi tiêu. Đồng thời, khủng hoảng bất động sản kéo theo suy giảm việc làm và thu nhập trong các ngành liên quan, làm tăng tâm lý tiết kiệm thay vì tiêu dùng.
Hannah Liu, chuyên gia kinh tế Trung Quốc tại Nomura, chỉ ra thợ xây và những người thường xuyên ăn ngoài là hai nhóm tiêu thụ thịt heo nhiều nhất, nên khi nhu cầu từ hai nhóm này sụt giảm, người ta cũng chứng kiến lượng tiêu thụ thịt heo lao dốc theo.
Là một mặt hàng thiết yếu, thịt heo thường được coi là "thước đo" lạm phát và sức khỏe của nền kinh tế. Ảnh: NeoFood.
Cùng với đó là xu hướng thay đổi trong thói quen ăn uống của người dân. Bà Lưu Hương, một cư dân 60 tuổi ở ngoại ô Bắc Kinh, nói với The Straits Times rằng gia đình bà hầu như không mua thêm thịt heo kể từ sau Tết Nguyên đán, dù giá mặt hàng này đã giảm đáng kể. "Khi còn nhỏ, gia đình tôi không có nhiều tiền, thịt heo là món ăn xa xỉ. Bây giờ chúng tôi có thể mua thịt heo bất cứ lúc nào, nhưng lại ăn ít hơn vì cho rằng nó quá nhiều mỡ, không tốt cho sức khỏe," bà nói.
Câu chuyện của bà Lưu phản ánh xu hướng rộng hơn trong xã hội Trung Quốc, nơi tầng lớp trung lưu ngày càng ưu tiên các nguồn protein nhẹ hơn như thịt gà, cá và thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Trong hai thập kỷ qua, tỷ trọng thịt heo trong khẩu phần ăn của người dân Trung Quốc đã giảm từ khoảng 80% xuống còn 58%.
Bức tranh thu nhỏ
Câu chuyện thịt heo của Trung Quốc phản chiếu những khó khăn tổng thể của nền kinh tế quốc gia này: năng lực sản xuất trên quy mô công nghiệp quá lớn dẫn tới dư thừa nguồn cung; nhu cầu nội địa yếu đi do ảnh hưởng của bong bóng bất động sản, trong khi kỳ vọng của người tiêu dùng vào thu nhập và việc làm tương lai thấp. Kết quả là giá thịt heo liên tục chịu áp lực giảm, làm suy giảm lợi nhuận của người chăn nuôi, dẫn đến nguy cơ thua lỗ/phá sản.
Từ giữa năm ngoái, Bộ Nông nghiệp Trung Quốc kêu gọi các doanh nghiệp cắt giảm sản lượng và kiềm chế các hoạt động mở rộng quy mô. Đồng thời, nhà nước bắt đầu mua dự trữ tập trung thịt lợn đông lạnh. Dù vậy, điều này chỉ giải quyết được vấn đề giá trong ngắn hạn. Nếu nhu cầu tiêu dùng của người dân không phục hồi mạnh hơn thì giá khó có thể bật tăng đáng kể. Vòng luẩn quẩn giữa dư cung, giá thấp và khó khăn tài chính trong ngành ngày càng khó tự phá vỡ.
Phong Du tổng hợp