Ngày 14/7, một bộ xương khủng long bạo chúa Tyrannosaurus rex (T. rex) mang tên Gus được bán với giá 50,1 triệu USD tại nhà đấu giá Sotheby's ở New York, trở thành hóa thạch đắt nhất từng được bán trên thế giới.
Thương vụ này đã phá kỷ lục bán đấu giá của Sotheby’s đối với bộ xương hóa thạch khủng long ăn cỏ Stegosaurus mang tên "Apex" vào năm 2024 với giá bán 44,6 triệu USD, cũng như một bộ xương T. rex khác mang tên "Stan", từng được bán với mức giá gần 32 triệu USD vào năm 2020.
Cuộc đấu giá đã làm nóng lên cuộc tranh luận, giữa một bên xem hóa thạch là tài sản mua bán và một bên cần phân tích "tư liệu gốc" để giúp con người giải mã lịch sử sự sống trên Trái đất.
Vì sao bộ xương khủng long Gus có giá hơn 50 triệu USD?
Hóa thạch của Gus nằm trong nhóm hiếm và giá trị nhất, có niên đại khoảng 67 triệu năm. Nó được đặt biệt danh là Gus, theo tên của Gary 'Gus' Licking, một chủ trang trại chăn nuôi gia súc ở hạt Harding, bang Nam Dakota (Mỹ), người sở hữu mảnh đất tìm thấy mẫu vật. Sau khi tình cờ phát hiện những mảnh xương nhỏ, ông quyết định hợp tác với nhà cổ sinh vật học Thomas Heitkamp để tìm kiếm hóa thạch. Tuy nhiên, ông đột ngột qua đời vào năm 2022, không lâu sau khi nhóm nghiên cứu bắt đầu khai quật mẫu vật.
Bộ xương hóa thạch khủng long bạo chúa Tyrannosaurus rex (T. rex) mà Sotheby's đưa ra đấu giá là một trong những mẫu vật lớn và hoàn chỉnh nhất từng được phát hiện. Ảnh: Sotheby's
Nhóm nghiên cứu đã dành thêm vài năm trong phòng thí nghiệm để tách các hóa thạch ra khỏi một khối đá khổng lồ, sau đó ráp chúng thành một con thú săn mồi cao 3,8 mét, dài 11,5 mét. Mẫu vật bao gồm 183 mảnh xương hóa thạch với mức độ hoàn chỉnh khoảng 61% theo số lượng xương, hoặc 75% đến 80% theo khối lượng. Đây là một trong số những cá thể T. rex lớn nhất mà giới cổ sinh vật học từng ghi nhận.
Giống nhiều bộ xương T. rex khác, Gus có nguồn gốc từ Hệ tầng Hell Creek, một khu vực địa chất nổi tiếng được mệnh danh là "nghĩa địa hóa thạch" trải dài qua các bang Montana, Wyoming cùng hai bang Bắc Dakota và Nam Dakota. Các nhà khoa học phát hiện một trong những bộ xương T. rex đầu tiên tại đây vào năm 1902 và sau đó đặt tên loài T. rex dựa trên các hóa thạch khai quật trong khu vực này.
Tên gọi T. rex mang ý nghĩa là "Vua của thằn lằn bạo chúa". Với bộ hàm đáng sợ và hai chi trước ngắn ngộ nghĩnh, nó đã trở thành loài khủng long dễ nhận biết và được yêu thích nhất trong văn hóa đại chúng, xuất hiện phổ biến từ các chương trình dành cho trẻ em như Barney, chú T. rex màu tím, cho đến loạt phim "Công viên kỷ Jura" bất hủ.
Gus không chỉ đặc biệt về kích thước. Hộp sọ vẫn lưu giữ được khoảng 82% số xương nguyên gốc đồng thời giữ được những phần rất hiếm gặp như chạc xương đòn (wishbone), xương chậu hoàn chỉnh và cả hai bàn chân. Sotheby's cho biết giới khoa học mới chỉ ghi nhận thêm một mẫu vật khác có hai bàn chân nguyên vẹn ở mức tương tự.
Quan trọng hơn, bộ xương lưu giữ những dấu vết về cuộc đời của con vật. Nhiều xương sườn và xương vùng bụng từng gãy nhưng sau đó tự liền lại. Hộp sọ xuất hiện nhiều vết cắn. Những dấu tích ấy cho thấy cá thể này từng trải qua những chấn thương nghiêm trọng. Chúng cung cấp cho các nhà nghiên cứu những dữ liệu quý giá về đặc điểm sinh học và hành vi của loài săn mồi đứng đầu chuỗi thức ăn vào cuối kỷ Phấn Trắng.
Sức hấp dẫn kinh tế có thể lấn át mục tiêu khoa học
Hiện nay, giới sưu tập và đầu tư ngày càng xem hóa thạch khủng long như một loại tài sản có giá trị lâu dài. Các nhà đấu giá quốc tế không còn giới hạn hoạt động ở các tác phẩm truyền thống như tranh hay đồ cổ mà còn mở rộng sang lĩnh vực lịch sử tự nhiên. Những mẫu vật hiếm, có nguồn gốc rõ ràng và bảo tồn tốt ngày càng thu hút sự quan tâm của thị trường.
Mẫu vật vừa được đấu giá hơn 50 triệu USD vốn là bộ xương của một khủng long bạo chúa cao 3,8 mét, dài 11,5 mét. Ảnh: Sotheby's
Đối với thị trường, mức giá của Gus phản ánh sự khan hiếm và chất lượng của mẫu vật. Đối với giới khoa học, con số ấy lại đặt ra một câu hỏi khác: liệu giá trị thương mại ngày càng tăng có vô tình đẩy các bảo tàng và viện nghiên cứu ra khỏi cuộc cạnh tranh?
Nhiều nhà cổ sinh vật học cho rằng điều đó hoàn toàn có thể xảy ra. Ngân sách của các bảo tàng công khó theo kịp những phiên đấu giá trị giá hàng chục triệu USD. Khi các nhà sưu tập tư nhân nắm quyền sở hữu những mẫu vật đặc biệt, giới nghiên cứu cũng gặp nhiều hạn chế hơn trong việc tiếp cận chúng.
Trong khoa học, khả năng kiểm chứng và phân tích một mẫu vật đóng vai trò rất quan trọng vì nó quyết định mức độ tin cậy của các kết quả nghiên cứu. Chính vì vậy, nhiều tạp chí chuyên ngành chỉ công bố các nghiên cứu dựa trên những mẫu vật thuộc bộ sưu tập công cộng hoặc luôn mở cho cộng đồng khoa học tiếp cận. Nếu một hóa thạch biến mất trong một bộ sưu tập cá nhân, giới nghiên cứu có thể mất đi cơ hội tìm hiểu và kiểm chứng nó.
Một số chuyên gia còn cảnh báo rằng giá trị thương mại tăng nhanh có thể thúc đẩy hoạt động khai quật trái phép hoặc đầu cơ hóa thạch. Khi một bộ xương có giá tới hàng chục triệu USD, sức hấp dẫn kinh tế đôi khi lấn át các mục tiêu bảo tồn khoa học.
Tuy nhiên, thực tế không hoàn toàn bi quan. Ví dụ, sau nhiều năm vắng bóng, hóa thạch khủng long Stan đã xuất hiện tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Abu Dhabi. Trong khi đó, chủ sở hữu Apex đã cho Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ mượn bộ xương để trưng bày, nghiên cứu và quét ba chiều, qua đó giúp cộng đồng khoa học thu thập dữ liệu về mẫu vật.
Vì thế, điều giới nghiên cứu mong muốn không phải là ngăn cản hoạt động mua bán hóa thạch. Họ kỳ vọng các bên liên quan sẽ xây dựng một cơ chế dung hòa giữa quyền sở hữu và lợi ích. Một cá nhân sở hữu hóa thạch nhưng bảo tàng có thể giúp bảo quản, còn các nhà khoa học và công chúng vẫn có cơ hội tiếp cận.
Dù tương lai có xuất hiện những mẫu vật đắt giá hơn, Gus vẫn mang một ý nghĩa riêng. Bộ xương này lưu giữ những thông tin quý giá về một sinh vật đã biến mất khỏi Trái đất hàng chục triệu năm trước.
Trong cổ sinh vật học, việc tìm thấy một hóa thạch chỉ đánh dấu điểm khởi đầu. Các nhà khoa học có thể dành hàng chục năm tiếp theo để nghiên cứu mẫu vật khi những công nghệ phân tích mới liên tục xuất hiện, theo Kristina Curry Rogers, Phó chủ tịch Hiệp hội Cổ sinh vật học về động vật có xương sống. Một mẫu vật bảo tồn tốt hôm nay có thể trở thành chìa khóa cho những khám phá khoa học trong tương lai.
Phiên đấu giá hóa thạch Gus vì thế không chỉ xác lập một kỷ lục mới trên thị trường sưu tập. Nó còn phản ánh cách xã hội nhìn nhận các di sản tự nhiên: vừa là tài sản có giá trị kinh tế, vừa là nguồn tri thức không thể thay thế. Cuối cùng, điều làm nên giá trị của một bộ xương T. rex không phải số tiền mà người ta bỏ ra để sở hữu, mà chính là những câu chuyện về lịch sử sự sống mà nó lưu giữ cho nhân loại.
Quốc Hùng tổng hợp
---
Nguồn thông tin trong bài:
1. Rare T. rex fossil sells for record $50.1 million at auction. CNN. https://edition.cnn.com/2026/07/14/science/gus-t-rex-fossil-sale-auction
2. T. Rex Fossil Sells for $50.1 Million, Putting the King Back On Top. The New York Times. https://www.nytimes.com/2026/07/14/arts/design/t-rex-fossil-auction-sothebys.html?login=google&auth=login-google
3. A T. rex named Gus is now the most expensive fossil ever sold. Science. https://www.science.org/content/article/t-rex-named-gus-now-most-expensive-fossil-ever-sold