Mọi thời đại đều đã ngợi ca Don Quichotte như một tác phẩm "hiện đại". Những người theo trường phái baroque đã tôn thờ sự hòa trộn các thể loại; những người cổ điển cảm nhận âm hưởng triết học trong các trò đùa cợt; những người lãng mạn thấy ở đó một bi kịch sâu sắc và coi Don Quichotte là một phần của chính cuộc đời mình; và những người hiện đại chúng ta thấy ở đó không bao giờ vơi cạn nỗi hoài niệm về một thiên đường đã mất, nơi hoàn toàn không có chỗ cho vô liêm sỉ.
Các nhà soạn nhạc được biệt đãi
Nếu như điện ảnh đã không có cơ hội với Don Quichotte (cả Orson Welles và Terry Gilliam đều đã thất bại), thì nhạc kịch lại rất có duyên với "anh chàng điên khùng đáng yêu" này. Vở opera đầu tiên được dựng năm 1680 tại Venise bởi một người tên là Carlo Sajon. Tuy nhiên, trong từ điển bách khoa về âm nhạc Gove lại chỉ có các tên: Purcell, Caldara (hai lần), Bodin de Boismortier, Martini, Piccinni (hai lần), Telemann, Philidor, Paisiello, Salieri, Grétry, Mercadante (hai lần), Mendelssohn, Donizetti, Clapisson, Hervé, Massenet, Turina, Falla... Và tất nhiên cả Jacques Brel cũng như tác phẩm của ông Homme de la Mancha. Bằng chủ nghĩa lý tưởng, bằng sự thuần khiết của mình, Hiệp-sỹ-có-khuôn-mặt-buồn là nhân vật được các nhà soạn nhạc ưa thích.
 Don Quichotte (1897) -Richard Strauss |
 Don Quichotte (1910) - Jules Massenet |
Theo nhạc trưởng René Jacobs, kiệt tác của thời đại baroque là Don Chrisciotte della Mancia in Sierra Morena của Francesco Conti, sáng tác tại Vienne năm 1719. Tác phẩm cũng dựa vào Hôn lễ của Camacho. Về phần nhạc, Conti đã kết hợp giữa âm nhạc của Scarlatti với âm nhạc của Vivaldi. Scarlatti độc đáo với các giai điệu không thể đoán trước, còn Vivaldi cuốn hút bằng những giai điệu rất Venise. Vở bi hài kịch này đã được trình diễn mùa hè năm 2005 tại Festival de Beaune sau đó tại Festival d'Innsbruck.
 Don Quichotte à Dulcinée (1932) - Ravel |
Về độ trung thành với Cervantes, người đầu tiên cần phải kể đến là Richard Strauss: từ trước đến nay ông vẫn được coi là người "gần tác phẩm nhất". Phải chăng sự thanh cao của nhân vật chính được thể hiện rõ hơn trong âm nhạc khi không phải vướng bận với những thỏa hiệp của sân khấu? Michael Kennedy, người viết tiểu sử của Strauss, đánh giá rằng Don Quichotte là tác phẩm duy nhất ở đó nhạc sỹ biểu lộ không cần mặt nạ. Trong bản độc tấu violoncelle, cá tính của Don Quichotte được thể hiện bằng violoncelle, nhưng không chỉ có mỗi violoncelle; Strauss đã tránh được cái bẫy của việc mô tả tính cách quá nặng nề và thô ráp. Bằng 10 biến tấu, ông đã xử lý các đoạn hay nhất: cối xay gió, cuộc giao tranh chống lại bầy cừu, sự vui mừng của Dulcinée, cuộc chiến cuối cùng chống lại "Kỵ binh của Mặt Trăng Trắng", thông thái trở lại và cái chết. Cả Strauss và Massenet đều đã cho Don Quichotte chết trên cùng một nốt nhạc, nốt ré, phải chăng là để đánh dấu sự quay trở lại một hiện thực buồn (ré-alité), một sự từ bỏ hay cam chịu khó nhọc (ré-signation) hay một sự thác sinh (ré-incarnation)?
Những khám phá về nhạc khí của Strauss là phi thường: những nét clarinette đi xuống sử dụng âm bội để thể hiện sự điên loạn kỳ lạ của nhân vật chính, các thao tác vê đàn alto trên các quãng thứ để gây ra các tiếng be của cừu... Nhạc sỹ cũng dành nguyên đoạn biến tấu thứ ba (134 nhịp!) cho đối thoại giữa Hiệp sỹ và thày dạy cưỡi ngựa. Ý tưởng đơn giản nhưng rất tuyệt vời, bởi vì toàn bộ tác phẩm là đây. Và cuộc đối thoại là một thứ rất nhạc. Chính trong biến tấu này người ta nghe thấy chủ đề tuyệt vời về "thế giới lý tưởng" ở đó có một cái nhìn vừa bi vừa hài về tồn tại.
 Gánh hát rong của Maitre Pierre (1923) |
Về những tác phẩm gần đây, cần phải nhắc tới Don Quichotte ở Barcelona của Turin, DQ ở Barcelona, do La Fura dels Baus dựng năm 2000 tại Barcelona và Don Quijote của Cristobal Halffter, dựng năm 2000 tại Madrid. Chúng ta cũng không quên Những hình ảnh của Don Quichotte của Maurice Ohana (1956) và Hiệp sỹ lang thang, do Jacques Ibert dựng tại Nhà hát nhạc vũ kịch Paris năm 1947.
Anh Thư
Nguồn tin: Tia Sáng
Nguồn tin: Tia Sáng