Hiếu Kao: Một thập kỷ làm 'chất kết dính' cho cộng đồng nhạc indie

"Nhạc Indie", còn gọi là nhạc độc lập, do các nghệ sĩ tự viết, thu âm, phát hành... mà không cần một hãng đĩa đứng phía sau.

Khoảng những năm 2010, một thế hệ nghệ sĩ Indie bắt đầu xuất hiện ở Hà Nội. Họ viết về những tâm sự rất riêng, chơi nhạc trong những không gian nhỏ và tìm đến nhau qua những đêm diễn. Từ đó, Hà Nội dần hình thành những điểm gặp như vậy - từ những không gian đã đóng cửa như Hanoi Rock City, 60s Thổ Quan đến những nơi vẫn đang hoạt động như Polygon, Tranquil, Xóm Nhạc, Bụi Rock, Hub venue, hay KoFi.

Trong số đó, KoFi có lẽ là cái tên đáng chú ý theo cách kỳ lạ, bởi xuất phát điểm không hề liên quan đến nhạc, nhưng với tinh thần hào phóng và bền bỉ, họ đã và vẫn đang ở đó tiếp lửa cho những người yêu âm nhạc. Suốt 10 năm qua, nơi này liên tục tạo ra những cách làm mới, thử nghiệm những ý tưởng mới về cách tổ chức show, làm tour cho nghệ sĩ trẻ.

Trong không gian ấy, Cao Trung Hiếu, hay Hiếu Kao không hiện diện dưới ánh đèn sân khấu, nhưng luôn đứng bên làm chất kết dính mạnh mẽ để những sân khấu nhỏ tồn tại và giữ được chất riêng. Anh có cuộc trò chuyện với Tia Sáng về quá trình đồng hành cùng cộng đồng nhạc indie.

Không gian cho những nghệ sĩ trẻ chưa ai biết tới

- Cơ duyên nào đưa anh đến với các nghệ sĩ độc lập trẻ và tạo dựng sân chơi cùng mọi người?

- Mình mở quán cà phê KoFi ở Phạm Ngọc Thạch trước hết để lấy chỗ cho anh em mê máy ảnh phim ngồi cà phê. Sau khoảng một năm, anh em giới thiệu cho mình khu tổ hợp 60s Thổ Quan ngay gần. Hồi đó, chỗ ấy là khu đất trống với mấy tòa nhà Pháp cổ, có dãy nhà căng-tin cũ dọc bờ ao và sân rộng đẹp quá, rẻ mà không ai thuê, nên mình đã mở KoFi thứ hai ở đấy.

Những năm 2016 - 2017 là thời điểm anh em sinh viên đàn hát yêu nhạc, yêu văn hóa retro, vintage nhưng chỉ sáng tác không chuyên, để giải trí chia sẻ như viết nhật ký bằng nhạc vậy. Đó là thời điểm mà MCK vẫn chỉ là Long Ngơ và khu 60S là một tổ hợp giải trí gần gũi thân thương với giới trẻ Hà Nội nói chung, nơi mà Đen Vâu, Link Lee, Kimmese cũng đã từng đến. Quán nhạc Cầm ở đó rất nổi tiếng, thu hút rất nhiều nghệ sĩ và người trẻ làm việc cộng đồng, trong đó có Hoàng Huy Thịnh (Founder Cổ Động, một dự án truyền thông âm nhạc và nghệ thuật rất ý nghĩa với cộng đồng) và một cậu trai trẻ khi đó mới ngoài 20 mà chúng tôi gọi là Chủ tịch Kim.

Chủ tịch Kim là một người yêu nhạc mãnh liệt và luôn nghĩ về cộng đồng. Cậu ấy lập team, vừa làm nhạc, vừa viết nhạc, lên các concepts, tổ chức, và lan tỏa đam mê ấy đến mọi người xung quanh. Kim được biết đến nhiều hơn sau các tác phẩm Anh sẽ ôm em đến hết mùa hoa rơi, Gói những bông hoa nhỏ tặng em..., nhưng đã có quá nhiều thứ về Kim gây ấn tượng từ trước đó, âm thầm nhưng sôi sục.

Chủ tịch Kim bày đủ trò, và rồi một hôm Kim hỏi mình "anh có muốn làm sự kiện nhạc không, đầu tư mấy cái loa, còn lại em tổ chức hết cho". Cậu ấy là một thanh niên rất quyết đoán và vô cùng tâm huyết với "nền âm nhạc tương lai", với việc tổ chức các mô hình hoạt động âm nhạc có định hướng khác biệt. Có những hôm Chủ tịch Kim rủ anh em lên nóc nhà chơi nhạc, thu một vài bài hát và sau đó mọi người phát thành một chương trình podcast luôn. Làm rất cẩn thận, chỉn chu, và Cầm radio ra đời.

Hồi đó Cổ Động cũng làm một số series giới thiệu nghệ sĩ ở quán Cầm. Thỉnh thoảng, Chủ tịch Kim và anh em nghệ sĩ, cộng đồng ở 60S rủ nhau lên phố đi bộ Tràng Tiền biểu diễn ngẫu hứng.

Nổi nhất thời đó có lẽ là bài Một đêm say của Thịnh Suy và Tình đắng như ly cà phê của Long nger - MCK và Nân. Hồi đó phong trào chơi nhạc và sáng tác nhạc rất vui, dần dần những nghệ sĩ trẻ không ai biết tới trở nên nổi bật và thành mainstream [dòng chính]. Mọi thứ cứ tự nhiên như thế.

Mình khi ấy không biết nhiều về các nghệ sĩ độc lập, chỉ thấy các bạn hoạt động rất sôi nổi và có những suy nghĩ hành động rất thú vị. Khi Chủ tịch Kim bày tỏ mong muốn làm sự kiện, mình đã hỗ trợ bằng việc cho các bạn ấy mượn không gian, thiết bị để tổ chức và KoFi làm truyền thông.

Thế xong một đoạn thì tổ hợp 60S Thổ Quan đóng cửa trong tiếc nuối của rất nhiều người quan tâm tới văn hóa giới trẻ. Anh em 60S mỗi người một nơi, cộng đồng nhỏ cũng xa nhau dần vì trùng thời điểm Covid. Và anh em KoFi chỉ còn góc nhỏ xíu ở Phạm Ngọc Thạch để giữ kết nối yếu ớt.

KoFi 60S đã hoàn thành sứ mệnh vượt xa kỳ vọng, nhưng thời hậu 60S mình cũng chưa tìm thấy điều gì hứng thú hơn, nên mình bắt đầu tổ chức lại các sự kiện cho đỡ trống vắng. Sau Covid, các buổi Open Mic KoFi "Ai ai cũng có quyền được HÁT" bắt đầu lại từ những nhóm 5-10-20 người để phát lại tín hiệu cho anh em tìm nhau.

 

 

Band nhạc the.fragments biểu diễn bài hát “Lầu cao”, lấy cảm hứng từ “Kiều ở lầu ngưng bích”, tại Ga

- Điều gì đáng nhớ nhất đối với anh khi nhớ lại những ngày chập chững đầu tiên của cộng đồng indie?

- Trước đấy, mình cảm giác cái đám viết nhạc độc lập này cứ như mấy thằng trẻ con trẩu trẩu nghịch ngợm và dễ dãi, cảm giác cái "nhạc indie" đấy chưa hoàn chỉnh. Thế nhưng có bạn đã tung ra luôn. Cũng không phải là phát hành gì cao siêu gì đâu, thường chỉ là đăng trên Soundcloud, YouTube thôi.

Dần dần, mình nghe nhiều rồi thấy cái kiểu chơi nhạc này cũng đáng yêu, chân thành, ngây ngô nhưng nhiều lửa, đủ để hình thành một trào lưu thú vị đánh dấu mốc nào đó. Chủ tịch Kim bảo "Em cũng không thích mọi người nhầm mộc mạc với sơ sài, dễ hài lòng với các ca khúc chưa đủ để gọi là tác phẩm như thế. Nhưng không thể thay đổi người nghe, nên em sẽ cố gắng tác động đến người viết nhạc xem sao". Mình cũng chỉ nghe để đấy... Quan sát một đoạn thì thấy Chủ tịch Kim bắt tay vào làm thật. Nói chung, hầu hết các anh em sáng tác nhạc thời đầu loanh quanh ở 60S đều ít nhiều liên quan đến Chủ tịch Kim, mặc dù giờ đây cậu ấy không còn chơi nhạc nữa mà chuyển qua kinh doanh, cũng khá là thành công.

Năm 2017-2020 là thời kỳ những anh em nghệ sĩ indie làm nhạc sôi nổi nhất tại khu tổ hợp 60S Thổ Quan và nhanh chóng trở thành những nghệ sĩ có sáng tác riêng, có những nghệ sĩ solo và ban nhạc dần trở nên chuyên nghiệp chỉ sau thời gian ngắn gọi nhau luyện tập. Chẳng hạn như Pink Frog, Kiên Trịnh, Nguyệt Hạ, Huy Le, Minh Đinh, Vũ Thanh Vân, ddets, Nân... và tất nhiên cả Chủ tịch Kim - đều là những người anh em quen thuộc, gắn bó lâu nhất với mình. Trong các sự kiện của mình đều có các bạn ấy tham gia ít nhiều.

Khoảng năm 2018, Kim và mình cùng các anh em làm sô đầu tiên vào đúng dịp Trung thu, có tên là Thắp lửa Trung Thu xưa. Buổi đó không bán vé, thậm chí bọn mình còn phát quà cho mọi người mang về. Rồi sau này mình tổ chức nhiều sô hơn cho anh em nghệ sĩ độc lập, trở thành thường niên. Cứ thế làm đến tận bây giờ đã mười năm.

Năm nay, nếu phải ước tính thì anh em nghệ sĩ thân thiết nhất với KoFi kiểu cùng ngồi vẽ trò thì có khoảng 10 người, còn các anh em gọi là tới chơi, đánh nhạc giao lưu cùng KoFi thì ở Hà Nội chắc cỡ trên dưới 70 nghệ sĩ, ở Sài Gòn cũng hơn 30, còn ở nhiều tỉnh thành khác nữa... nói chung, không đong đếm được hết chân tình.

Từ Hà Nội đi các tỉnh, mang anh em đến gần nhau hơn

- Nhắc đến các sô diễn indie cho cộng đồng, anh có thể chia sẻ cách mọi người tổ chức và kết nối cộng đồng với nhau?

- Thực ra tụi mình đơn giản vận động theo cách rất anh em thôi, luôn là kiểu ‘đây là em tao, nó có bài này hay lắm, tao giới thiệu cho’... Thế rồi tự nhiên đến lúc đông anh em quá thì mọi người cho rằng bọn mình là cộng đồng ấy chứ.

Hai năm gần đây, mình có tổ chức các chương trình theo concept, ví dụ GachaSô không công bố nghệ sĩ dành cho khán giả thích thử nghiệm và cởi mở với nghệ sĩ mới. Cách làm này theo đúng tinh thần của cơ chế gacha - tức quay ngẫu nhiên để nhận vật phẩm, nhân vật hoặc phần thưởng trong game.

Năm ngoái mình làm được khoảng 8-9 GachaSô, còn năm nay riêng đoạn kết hợp trong Tour ba miền ‘10 năm KoFi - Thập Phương Hoan K’ đã có khoảng 10 sô như vậy. Vẫn vào cửa tự do, nhưng khi ra, khán giả trả một khoản phí bất kỳ mà họ cho là xứng đáng, ít nhiều gì cũng được, tùy vui tùy ví. Đây giống như một phép thử, khán giả theo mình đến một đoạn nào đấy mà bản thân họ cảm thấy chương trình đủ sức hấp dẫn thì tự đến trải nghiệm. Mình thấy khán giả đến thì mình biết là nó thành công. Còn nếu không thì anh em cứ làm kiểu private và chơi với nhau vậy vậy thôi.

Ở mỗi đêm nhạc GachaSô, thứ tự biểu diễn của nghệ sĩ cũng không được định trước, mà do khán giả bốc thăm ra. Nên không có chuyện sắp xếp trước ban nhạc để giữ lửa, mà là nghệ sĩ nào cũng có cơ hội với khán giả như nhau.

Cùng với các sô, mình lập ra một trang web gọi là Gachanhac.com để tổng hợp thông tin toàn bộ cộng đồng làm nhạc độc lập, từ các không gian, dịch vụ, và cả các sự kiện cả nước cho tới các tác phẩm và cuối cùng là nghệ sĩ - đi từ những nghệ sĩ mới nhất, ít người biết nhất đi lên. Mình ít thấy ai làm cái này, ngoài Cổ Động, nhưng đây thực ra là việc rất quan trọng, để tạo ra không gian cho sự đồng thanh tương tương ứng, đồng khí tương cầu.

- Sô của anh đã lan được tới đâu?

- Những năm đầu tiên mình chỉ diễn ở Hà Nội. Mình bắt đầu đi tour từ sau sinh nhật KoFi 6 tuổi, đến sinh nhật 8 tuổi mới đi cả ba miền Bắc-Trung-Nam. Năm đi tour thứ hai mình diễn thêm ở Huế, được mọi người chào đón cũng rất vui. Sang năm thứ ba, thứ tư, mình chỉ định diễn ở Sài Gòn, Đà Lạt thôi nhưng vừa đi lại được anh em Biên Hòa, Vũng Tàu gọi, thì mình lại chạy vào đó tổ chức giao lưu cùng anh em. Mỗi lần đi như thế mình lại đặt một cái tên cho chuyến lưu diễn. Năm nay kỷ niệm 10 năm nên gọi là Thập Phương Hoan K, và có lẽ sau này có làm thì cũng sẽ giữ nguyên cái tên đó chứ không đếm sinh nhật nữa, đếm đến 10 đẹp rồi.

Mỗi lần đi tour, mọi người cùng làm cùng chơi, không đặt nặng về kinh tế, tiền cát-sê đủ uống bia là vui rồi.

Cho tới thời điểm này, quy mô chương trình của mình cũng không quá lớn. Mỗi sô diễn sẽ có khoảng 4-6 nghệ sĩ, thu hút tầm 50-250 khán giả. Mình thích nó nho nhỏ, thân mật như thế thôi. Vì với mình, chỉ cần có chỗ để anh em nghệ sĩ có thể chú tâm vào những câu chuyện họ muốn kể, những ca khúc họ muốn hát lên, còn khán giả thì hãy cứ cởi mở, hãy cho mình và các nghệ sĩ, kể cả chưa tên tuổi, một cơ hội để nghe câu chuyện của nhau.

Đặc biệt, năm ngoái, ngay trong mấy tuần đi tour diễn, ba anh em Pink Frog, Hào và Mạnh Ninh đã viết, diễn, và sản xuất album Viết nhạc cho tỉnh. Cứ đến mỗi tỉnh lại viết một bài, chỉ trong vòng một tháng đã hoàn thiện cả album cho 9 tỉnh.

Anh em vừa đi vừa thu thập chất liệu văn hóa rồi sáng tác ra những giai điệu đan xen nhạc dân gian, pop, R&B và acoustic. Cuối cùng mỗi tỉnh có một ca khúc để chúng mình gửi tặng và chép lại ký ức: Ma thuật (viết cho Buôn Ma Thuột), Chuyện hôm xưa (viết cho Thái Nguyên), Giời lừa (TP.HCM), Đổi (Đồng Nai), Hát với tôi (Quy Nhơn), ONS (Đà Lạt), Tâm tình (Hội An), Thế? (Đà Nẵng), cuối cùng là Kết! (Hà Nội).

Năm ngoái cũng đánh dấu một năm diễn thành công với 9 điểm ở 9 thành phố, biểu diễn gần 20 sô, nếu tính cả những sô ngoài GachaSô. Năm nay lên tới gần 30 sô. Số lượng các nghệ sĩ đăng ký diễn cũng vượt ngoài mong đợi của mình, thậm chí lần đầu trong đời mình rơi vào tình cảnh rất áy náy vì buộc phải từ chối rất không ít anh em nghệ sĩ đã nhắn cho KoFi, vì lịch trình kín rồi.

Biết đâu 100 năm sau người ta gọi là 'nhạc dân gian'

- Thời gian 10 năm cho hành trình bắt đầu này không phải là ít. Điều gì khiến anh kiên trì không bỏ cuộc?

- Mình là 8X đời cuối, ngày xưa khi chơi với các anh lớn tuổi hơn thì mình bị ảnh hưởng một số tư tưởng nghệ thuật của thế hệ đó, mình đã từng rất bảo thủ về quan điểm nghệ thuật và âm nhạc. Sau này khi chơi với các bạn trẻ mình thay đổi hẳn. Nếu như trước, mình cho rằng nghệ thuật phải là cái gì to tát, thật chặt chẽ, kiểu nếu không được trên 7 điểm thì không gọi là tác phẩm ấy, sau này với mình nghệ thuật đơn giản là một phương thức biểu đạt, ghi chép lại cuộc sống thôi. Nó đơn thuần như kể lại một câu chuyện mà mình ngẫm nghĩ và trải nghiệm tại thời điểm đó. Nên sau này mình rất cởi mở, nghe với đôi tai và tâm thế của một khán giả hồn nhiên nhất.

Mình hoàn toàn chấp nhận việc các bạn nghệ sĩ trẻ vài bữa sẽ chán sẽ bỏ vì bây giờ thị trường âm nhạc khá cạnh tranh. Mỗi thời kỳ sẽ có những cái khó khác nhau. Ngày xưa thì khó về chuyện tiếp cận, phát hành, tài chính. Bây giờ những chuyện đó dễ rồi thì nó lại khó vì dễ quá. Khi có quá nhiều tiếng nói từ nhiều phía, đặc biệt là từ các nền tảng mạng xã hội thì các bạn nghệ sĩ trẻ cũng dễ bị lẫn vào đống hỗn loạn, và dễ nản hơn nhiều. Mình xác định phải cởi mở với các bạn ấy ngay từ đầu, phải cổ vũ, tạo điều kiện cho các bạn, để sau này các bạn ấy còn đi lâu thì cũng cởi mở dẫn dắt những lứa kế cận.

- Sau tình yêu với cuộc chơi luôn là câu hỏi về bước tiếp theo. Vậy sắp tới, anh có dự tính gì cho các nghệ sĩ độc lập?

- Trong tương lai gần là tập trung nhất vào Gachanhac.com và GachaSô, đồng thời phát triển thêm một concept show Open Mic tên là ‘Hoan K Ố.ồ’ với luật chơi đơn giản khán giả cũng chỉ được hát sáng tác của mình, dù chỉ là một đoạn demo ngắn.

Ngoài ra mình và các anh em thân thân đang ủ mưu nghịch ngợm kỷ niệm một thời. Ví dụ, sẽ rủ tất cả các anh em đã biết và chơi với nhau từ 10 năm trước viết một cái album chung, hoặc ít nhất là một bài trường ca chung.

Còn trò nghịch hơn nữa là phát hành một album ẩn danh, giống như những chiếc CD ghi các nghệ sĩ yêu thích ngày xưa ấy, tập hợp những bài anh em nghệ sĩ đã sáng tác mà không phát hành, hoặc viết riêng với mục đích để ‘tặng cho tất cả mọi người’. Chơi với anh em sáng tác, mình mới biết họ có rất nhiều ý tưởng, nhiều bài mang tính chất kỷ niệm nhiều hơn là để biểu diễn; có những bài mà từ lúc viết ra nó đã được quyết định là không bao giờ phát hành hay tự hát rồi.

Nếu gom đủ những bài nhạc này thì khi phát hành album online ẩn danh xong, mình sẽ rủ anh em diễn series GachaSô - vốn đã không công bố nghệ sĩ rồi, nhưng lần này còn không biết trước cả bài hát - nó thực sự sẽ ‘gacha nhạc’ đến giọt cuối cùng. Mà cuối cùng thì nhạc hay cũng chỉ cần là nhạc hay chứ đâu cần định danh. Như Kiên Trịnh bảo, biết đâu 100 năm sau người ta lại gọi đấy là 'nhạc dân gian'.

Chúc anh nhiều sức khỏe, cảm hứng và sức mạnh cho hành trình đồng hành cùng các nghệ sĩ!