Các chuyên gia về liêm chính khoa học chia sẻ với tạp chí Nature rằng đây là đợt gỡ bài hàng loạt lớn nhất từ trước đến nay của một cơ quan xuất bản học thuật.
Tất cả những bài này trước đó đều bị "điểm mặt" trong một nghiên cứu trên tạp chí Accountability in Research, trong đó các nhà khoa học lần theo quảng cáo trên mạng xã hội của các "lò bán bài" - những tổ chức chuyên bán quyền đứng tên trên các nghiên cứu chất lượng kém hoặc dùng dữ liệu nghiên cứu giả mạo. Nghiên cứu đã liệt kê 2.062 bài báo nằm trong 366 kỷ yếu hội nghị của IEEE từ năm 2021 đến 2026.
Ảnh minh hoạ: Unsplash
IEEE cho biết đã kiểm tra toàn diện và nhận thấy các bài báo này quả thật vi phạm "nguyên tắc xuất bản của IEEE". Thông báo gỡ bài đối với toàn bộ 1.417 bài (và 7 bài khác không ghi rõ ngày gỡ) đều ghi chung một lý do: bài báo "có thể đã được đem rao bán".
"Khó tin thật đấy. Họ làm quá nhanh," Anna Abalkina, một nhà khoa học xã hội và điều tra viên về liêm chính nghiên cứu tại Đại học Tự do Berlin (Đức) , đồng thời là đồng tác giả của nghiên cứu trên Accountability in Research, nhận xét.
Đây không phải lần đầu tiên IEEE gỡ bài hàng loạt. Năm 2015, họ từng gỡ hơn 1.200 bài báo và tóm tắt từ một hội nghị duy nhất diễn ra năm 2011. Họ cũng không phải là đơn vị duy nhất làm vậy. Hindawi, một công ty con (nay đã ngừng hoạt động) có trụ sở tại London của nhà xuất bản Wiley, đã gỡ hơn 9.500 bài báo tính đến cuối năm 2023, trong đó có một đợt gỡ cùng lúc 567 bài.
Các "lò bán bài" hoạt động công khai
Hoạt động mua bán quyền đứng tên trên các công trình khoa học có quy mô rất lớn. Theo một điều tra được Retraction Watch công bố hồi tháng 4/2026, bộ dữ liệu BuyTheBy đã ghi nhận hơn 18.000 quảng cáo từ bảy đường dây bán bài nghiên cứu tại nhiều quốc gia. Giá cho vị trí tác giả thứ nhất có thể lên tới hơn 5.600 USD.
Trong một "lò bán bài" tại Ấn Độ, các bài rao bán quyền đứng tên trên IEEE chiếm khoảng 20% trong số những bài chỉ đích danh tên tạp chí. Đơn cử, một mẩu quảng cáo đăng hồi tháng 6/2024 đã chào mời khách đứng tên trên 4 bài báo dự kiến đăng trên hệ thống IEEE Xplore, kèm theo cam kết bài sẽ lọt vào cơ sở dữ liệu Scopus và mỗi bài có tối đa không quá 6 tác giả.
Riêng trong nghiên cứu mới, bà Abalkina và các cộng sự đã tìm thấy 4.407 quảng cáo bán quyền đứng tên trên các bài báo hội nghị. Những quảng cáo này xuất hiện trên hơn 200 kênh mạng xã hội như Telegram, WhatsApp và Facebook. Từ đó, nhóm nghiên cứu đã khoanh vùng được 2.062 bài báo của IEEE có tựa đề trùng khớp hoặc gần giống với các bài đang được rao bán.
Giá để được "đứng tên" dao động từ 43 đến 400 USD cho vị trí tác giả chính, và 11 đến 200 USD cho vị trí tác giả đứng cuối. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng trong số 109 hội nghị do IEEE tài trợ có từ 5 bài báo gian lận trở lên, thì có tới 95 hội nghị diễn ra tại Ấn Độ.
Một mẩu quảng cáo điển hình trên Telegram. Mức giá trên kênh này được niêm yết bằng đồng rupee Ấn Độ (INR). Ảnh: Abalkina et al. (2026)
"Thị trường ‘lò bán bài’ hoạt động công khai, họ rao bán trên mạng xã hội. Ai cũng có thể tìm thấy. Ai cũng mua được. Và ai cũng có thể lần ra dấu vết của chúng", bà Abalkina cho biết.
IEEE trở thành mục tiêu của các "lò bán bài" vì quy mô hoạt động và số lượng hội nghị quá lớn của họ, theo nhận định của Marie Kunešová, một nhà khoa học máy tính tại Cộng hòa Séc và là đồng tác giả nghiên cứu. Tổ chức này có hơn 533.000 thành viên tại khoảng 190 quốc gia và có hơn 150 tạp chí. Mỗi năm, họ tài trợ cho hơn 2.000 hội nghị và xuất bản khoảng 350.000 bài hội nghị.
Để IEEE hỗ trợ chức hội nghị, các nhà nghiên cứu phải nộp đơn xin phép. Ban tổ chức hội nghị cũng có thể xin IEEE hỗ trợ chuyên môn, và IEEE sẽ là bên chịu trách nhiệm xuất bản kỷ yếu cuối cùng. Tuy nhiên, khâu nhận bài nộp và chấm phản biện lại do ban tổ chức ở địa phương tự lo.
Bà Abalkina nhận định rằng các bài nộp cho hội nghị không bị kiểm tra liêm chính gắt gao như khi nộp cho các tạp chí của IEEE. Chúng được "xuất bản rất nhanh" và thường được cập nhật ngay vào các cơ sở dữ liệu học thuật. Bà Kunešová cho rằng IEEE cần quản lý chặt chẽ hơn các mảng xuất bản của mình, đặc biệt là mảng hội nghị.
Trên thực tế, trong những năm gần đây, IEEE đã tìm cách siết chặt việc kiểm soát chất lượng bài báo, thông qua thành lập một bộ phận chuyên trách đạo đức xuất bản từ năm 2022. Riêng năm 2025, bộ phận này đã mở 591 hồ sơ điều tra các cáo buộc vi phạm, tăng 56% so với năm trước đó.
IEEE cũng bắt đầu thử nghiệm các công cụ tự động nhằm phát hiện những bài báo có dấu hiệu được sản xuất bởi các "lò bán bài", những bản thảo được gửi đồng thời tới nhiều nhà xuất bản hoặc sử dụng tài liệu tham khảo đã bị rút lại. Tuy nhiên, quy mô của đợt gỡ bài lần này cho thấy những biện pháp trên vẫn chưa giải quyết hết nguy cơ gian lận trong hệ thống xuất bản hội nghị của IEEE.
Không chỉ IEEE bị các "lò bán bài" nhắm tới. Gần đây, nhiều bài báo và chương sách của các nhà xuất bản lớn khác như Taylor & Francis, AIP Publishing, Elsevier và Springer Nature cũng bị phát hiện trùng khớp với các quảng cáo bán bài. Các đơn vị này đều đang điều tra và bắt đầu dần gỡ bỏ những bài báo vi phạm.
Hà Trang tổng hợp
Nguồn tham khảo:
Record-breaking retraction: scholarly publisher pulls 1,400 conference papers on one day, Nature
https://www.nature.com/articles/d41586-026-03455-8
Buying a first author slot can cost you anywhere from $56 to $5,600, Retraction Watch
https://retractionwatch.com/2026/04/23/paper-mill-authorship-cost-advertisements-buytheby-dataset/
IEEE Publishing Ethics Team Upholds Research Integrity, IEEE
https://spectrum.ieee.org/ieee-publishing-ethics-research-integrity