Các phim ngắn do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra - từ những sản phẩm chất lượng thấp, bị gọi là "rác AI" đến những tác phẩm ngày càng trau chuốt, chân thực đến mức có thể bị nhầm với phim quay bằng người thật - hiện đã xuất hiện ở khắp nơi tại Trung Quốc.
Nhưng không chỉ được phát trên mạng xã hội, mới đây, "Tây du ký" phiên bản AI còn được lên sóng vào khung giờ vàng trên Đài truyền hình vệ tinh Hồ Nam - một đài truyền hình lớn thuộc sở hữu nhà nước của Trung Quốc vốn nổi tiếng với các chương trình giải trí ăn khách - và nền tảng phát trực tuyến Mango TV.
Loạt phim gồm 30 tập, mỗi tập dài khoảng 40 phút, được hoàn thành chỉ trong vòng ba tháng. Theo đạo diễn của bộ phim, quá trình sản xuất vẫn đang tiếp diễn và các tập phát sóng sau sẽ liên tục được chỉnh sửa dựa trên phản hồi của khán giả.
Sau khi tập phim đầu tiên được ra mắt, cổ phiếu của Mango Excellent Media - công ty niêm yết thuộc đài truyền hình Hồ Nam, đã hai lần chạm mức tăng trần 20% trong tuần này trước khi mức tăng giảm bớt. Đà tăng này đã giúp vốn hóa thị trường của công ty tăng thêm hơn 13 tỷ nhân dân tệ (1,9 tỷ USD), qua đó cho thấy sự hứng thú trở lại của giới đầu tư.
Một cảnh trong phim "Tây du ký". Ảnh từ trailer của MangoTV
"Thực tế này đã phát đi một tín hiệu rõ ràng về sự hỗ trợ của chính sách", Guo - nhà sản xuất tại một công ty điện ảnh và truyền hình hàng đầu ở Bắc Kinh - chia sẻ với South China Morning Post. "Phim AI đang trở nên phổ biến và dần thành dòng phim chính thống".
Từ vị trí bên lề thành phim chính thống
Theo MIT Technology Review, ngành phim ngắn Trung Quốc đã bùng nổ kể từ khi xuất hiện vào năm 2018. Đây là những bộ phim siêu ngắn, giàu kịch tính và đôi khi khá táo bạo, được thiết kế để xem trên điện thoại thông minh. Mỗi tập thường chỉ dài một hoặc hai phút, và người xem có thể xem hết một series trong khoảng 30 phút đến một giờ.
Năm 2024, thị trường phim ngắn Trung Quốc đạt doanh thu khoảng 6,9 tỷ USD, lần đầu tiên vượt doanh thu phòng vé điện ảnh cả nước.
Giờ đây, các công ty phim ngắn Trung Quốc - vốn đã rất giỏi trong việc sản xuất nội dung giải trí giá rẻ và tối ưu theo thuật toán - đang tận dụng AI tạo sinh để sản xuất nội dung nhanh hơn và rẻ hơn bao giờ hết.
Guo - người mới bắt đầu tham gia các dự án sản xuất nội dung bằng AI trong năm nay - cho biết một đội ngũ 10 người có thể hoàn thành một bộ phim dài 100 phút theo định dạng dọc chỉ trong một tuần, còn với các sản phẩm dài tập phức tạp hơn có thể đạt tốc độ sản xuất mỗi tuần một tập phim 45 phút.
Một series phim AI có tổng chi phí khoảng 100.000 nhân dân tệ và có thể đi từ lúc duyệt kịch bản đến khi phát hành trong chưa đầy một tháng, theo Junjun - một nhà sản xuất tại công ty ở Bắc Kinh đã chuyển từ làm phim người thật sang chỉ sản xuất phim ngắn AI.
Trong khi đó, một series phim ngắn cổ trang quay với người thật có chi phí ít nhất 300.000 - 500.000 nhân dân tệ và mất khoảng 2 - 3 tháng để sản xuất, các báo cáo truyền thông Trung Quốc cho biết.
Theo Hiệp hội Dịch vụ Phát thanh và Truyền hình Trực tuyến Trung Quốc, có 367.000 phim ngắn được phát hành trên các nền tảng tại Trung Quốc trong nửa đầu năm nay. Hơn 74% trong số đó được tạo bằng AI, tương đương với việc có khoảng hơn 1.500 phim AI mới ra mỗi ngày. Trong khi mới một năm trước đó, tỷ lệ này gần như bằng 0.
Thay đổi vị trí nhân sự và cách làm phim
Các ê-kíp sản xuất đang nhanh chóng thích nghi với bối cảnh mới.
Liu Zhanhao - một nhà sản xuất mới chuyển sang lĩnh vực tạo nội dung AI - cho biết, những nhân viên vốn quen thuộc trên một trường quay truyền thống như bộ phận mỹ thuật, đội ngũ dựng bối cảnh, quay phim, kỹ thuật viên ánh sáng và diễn viên giờ đây không còn cần thiết trong các dự án phim được làm hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo.
Thay vào đó, các dự án có một dạng nhân sự mới, kết hợp giữa người viết prompt và biên tập viên hình ảnh. Họ đưa các hình ảnh tham chiếu và câu lệnh (prompt) vào mô hình AI, sau đó liên tục điều chỉnh các đầu vào cho đến khi mô hình tạo ra được một cảnh quay có thể sử dụng được.
Dự án mới nhất của Liu là một phim khoa học viễn tưởng bí ẩn dài 120 phút, được quảng bá là một bộ phim AI cao cấp và dự kiến ra mắt trên Mango TV vào mùa thu năm nay.
Ê-kíp của ông đã nhanh chóng cập nhật công nghệ, chuyển từ Seedance 2.0 của ByteDance sang Seedance 2.5 ngay khi phiên bản mới ra mắt vào tháng 7, đồng thời dành phần lớn ngân sách cho việc tạo nội dung bằng AI.
Theo một khảo sát của trang tin chuyên về công nghệ và thương mại điện tử Ebrun, hơn 60% các đoàn phim người thật trong ngành phim ngắn đã âm thầm dừng hoạt động sau Tết Nguyên đán. Ebrun nhận định AI "không phải kẻ giết người trực tiếp, nhưng là giọt nước tràn ly" trong bối cảnh thị trường đã có quá nhiều tác phẩm và các nền tảng cũng cắt giảm trợ cấp.
Trong một số trường hợp, người biểu diễn còn bị yêu cầu "chuyển hóa" hình ảnh, giọng nói và phong cách biểu diễn của mình thành dữ liệu cho các công cụ AI trước khi mất việc. "Tôi gần như bị dồn vào chân tường", người dẫn chương trình của một chương trình giáo dục trẻ em nổi tiếng nói với tờ Financial Times. Người này cho biết vào tháng 4, cô được yêu cầu đồng ý tạo một bản sao AI của chính mình, nếu không, công ty sẽ tìm những diễn viên khác thay thế.
"Ban đầu, những diễn viên đồng ý với những thỏa thuận như vậy bị chỉ trích vì họ bị cho là đang cướp việc của những người khác", người dẫn chương trình, đề nghị không tiết lộ danh tính, nói. "Nhưng giờ đây, có vẻ như... sự thay đổi là điều không thể tránh khỏi".
Greg Wollner, một diễn viên kiêm nhà sản xuất phim ngắn ở Bắc Kinh, cho biết làn sóng thay thế bằng công nghệ số trở nên mạnh mẽ hơn sau khi Seedance 2.0 được ra mắt trong năm nay. Trước khi công cụ này xuất hiện, ông tham gia quay ba dự án khác nhau mỗi tuần. "Sau đó, mọi thứ biến mất", ông cho biết.
Tuy nhiên, dù có nhiều bước tiến, các công cụ tạo video AI vẫn còn lâu mới hoàn hảo. Theo Liu, việc duy trì tính nhất quán của nhân vật, bối cảnh, hay việc diễn giải những văn bản phức tạp và khắc phục giới hạn về độ dài mỗi đoạn video vẫn là những điểm nghẽn lớn nhất đối với công nghệ này.
Bên cạnh đó, các mô hình AI vẫn gặp khó khăn khi xử lý những cảnh giàu cảm xúc. "AI không có cuộc sống, không có niềm vui, tức giận hay nỗi buồn. Tất cả cảm xúc của nó đều chỉ là sự bắt chước dữ liệu", Sun Bin, Phó hiệu trưởng Trường Kịch nghệ, Điện ảnh và Truyền hình thuộc Đại học Truyền thông Trung Quốc, nhận xét.
Diễn viên AI được cho là giống gương mặt Dương Tử ở phim "Hậu trùng sinh, tôi trở thành thần bảo hộ của mẹ". Phía Dương Tử đã làm đơn kiện công ty sản xuất. Ảnh: Weibo
Tuy vậy, các nền tảng trực tuyến vẫn đang thúc đẩy các nhà sản xuất tạo ra nhiều nội dung hơn. Các dịch vụ phát trực tuyến như Mango TV, iQiyi, Tencent Video, cùng Douyin và nền tảng phim ngắn chuyên biệt Hongguo của ByteDance, đang cung cấp trợ cấp bằng tiền mặt và ưu tiên phân phối bằng thuật toán cho các sản phẩm do AI tạo ra.
Bào mòn khả năng cảm thụ nghệ thuật?
Hiện nay, số lượng phim AI đang tăng nhanh hơn chất lượng. "Khán giả đang xem những bộ phim mà chúng tôi gọi là ‘phim giải trí không cần dùng não’. Họ thích những tình tiết bất ngờ, kịch tính và cường điệu hóa. Có lẽ người xem đang tìm kiếm một cảm giác nào đó", Liu nói.
Ivy Yang - nhà sáng lập công ty tư vấn Wavelet Strategy - cho rằng phim ngắn là thể loại có nguy cơ cao nhất biến thành những sản phẩm AI chất lượng thấp, được sản xuất hàng loạt một cách rập khuôn.
"Ngay cả trước khi AI xuất hiện thì logic sản xuất đã là ‘làm thế nào để đáp ứng những công thức mà thuật toán ưu ái’, chẳng hạn như mô-típ tổng tài độc đoán, kế hoạch trả thù, hay các tình tiết xuyên không - với chi phí thấp nhất, tốc độ nhanh nhất và khả năng tạo ra cảm giác hưng phấn mạnh nhất", Yang nói.
Với công nghệ mới, AI đã đẩy chi phí sao chép những công thức này xuống gần bằng 0."Tác động trước mắt [của việc xem loại nội dung này] là nó khiến người xem dần chấp nhận những nội dung chất lượng kém hơn", bà cho biết.
Yang cũng đặc biệt lo ngại về khán giả trẻ - những người vẫn đang phát triển khả năng cảm thụ nghệ thuật. Theo bà, "sự kiên nhẫn của khán giả đối với những điều còn bỏ ngỏ, đối với quá trình xây dựng câu chuyện, đối với bất cứ thứ gì đòi hỏi người xem phải tự mình suy nghĩ" đang bị bào mòn.
Tuy nhiên, nhà sản xuất Liu cho biết ông dự đoán những sản phẩm kém chất lượng sẽ nhanh chóng bị đào thải khi sự cạnh tranh trở nên gay gắt hơn, tương tự việc những chiếc điện thoại di động nhái từng tràn ngập thị trường nhưng nay đã biến mất khỏi Trung Quốc.
Tuần vừa qua, cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc cho biết đã xóa hàng triệu nội dung do AI tạo ra - bao gồm tin giả, nội dung khiêu dâm và bạo lực, nội dung giả mạo danh tính và những nội dung vi phạm an toàn liên quan đến trẻ vị thành niên - trong một chiến dịch quy mô lớn nhằm xử lý tình trạng lạm dụng công nghệ tạo sinh.
"Ngành điện ảnh và truyền hình đang lo lắng về AI", Bryce Gu - nhà sản xuất vẫn làm các loạt phim truyền hình do người thật đóng - nói. Theo ông, các nhà phân phối hiện nay đã yêu cầu phải ứng dụng AI trong gần như mọi dự án, kể cả một số dự án mà rõ ràng công nghệ này không phù hợp.
"Ngành điện ảnh và truyền hình từ trước đến nay luôn có những rào ngăn người mới gia nhập, nhưng AI đã phần nào hạ thấp những rào cản đó", Gu nói. "AI có thể giúp một người tài năng được chú ý nhanh hơn nhiều. Nhưng AI không thể tạo ra tài năng".
"Công cụ càng mạnh thì phán đoán của con người càng trở nên quan trọng. Đừng thần thánh hóa nó, cũng đừng coi thường hay sợ hãi nó", đạo diễn kỳ cựu Huang Jianxin - người điều hành trường điện ảnh của Đại học Hạ Môn và là Chủ tịch Hiệp hội Điện ảnh Bắc Kinh nói với Channel News Asia.
Kim Dung tổng hợp
---
Tài liệu tham khảo:
New reality for China’s entertainment sector as AI drama goes prime time. South China Morning Post. https://www.scmp.com/tech/article/3366335/new-reality-chinas-entertainment-sector-ai-drama-goes-prime-time
How Chinese short dramas became AI content machines. MIT Technology Review. https://www.technologyreview.com/2026/05/15/1137326/chinese-short-dramas-ai/
China’s actors written out of dramas as AI doubles ready to take their roles. Financial Times. https://www.ft.com/content/7117ff02-d495-4936-8f05-fa73a7a5c669