 |
Ảnh: AP. |
Báo cáo trước nghị viện, Bộ trưởng Bộ Khoa học Chris Skidmore cho biết DARPA kiểu Anh sẽ tập trung vào những dự án công nghệ tiên tiến và nó sẽ "khác biệt với các quá trình cấp kinh phí theo dạng truyền thống". Khi được hỏi là cơ quan này có chịu sự kiểm soát của chính phủ hay không, ông không trả lời câu hỏi này mà nói nó có thể được xếp vào một trong Quỹ đầu tư góp phần thực hiện mục tiêu của chính phủ tiến gần tới không phát thải khí nhà kính vào năm 2050, mà chỉ cho biết là các chi tiết đầy đủ về cơ quan này sẽ được công khai vào đầu năm tới.
Một trong những mục tiêu của việc thành lập cơ quan DARPA kiểu Anh là nhằm tạo điều kiện cho các nhà khoa học Anh có thêm cơ hội nhận được kinh phí tài trợ, bởi sau Brexit thì họ không còn khả năng nộp hồ sơ xin tài trợ từ Hội đồng nghiên cứu châu Âu (ERC), hoặc giành nhiều học bổng của EU.
Vào tháng 3/2019 chính phủ đã đề nghị Adrian Smith, Viện trưởng Viện Alan Turing ở London, làm báo cáo về các cơ hội hợp tác quốc tế của khoa học Anh sau Brexit. Trong một cuộc đối thoại tại trường Đại học Hoàng gia London vào đâu tháng 10/2019, Smith đã nêu những nhận xét chính trong báo cáo của mình trong tình huống không đạt được thỏa thuận Brexit, Smith cho rằng Anh có thể khởi động một giải pháp "lớn hơn và khả thi hơn"với Hội đồng nghiên cứu châu Âu, Anh có thể đóng vai trò đối tác với các nước khác và cho phép các nhà khoa học của mình nộp hồ sơ xin tài trợ các khoản mới.
Và dù tình huống nào xảy ra thì Anh cũng cần có cơ quan cấp quỹ mới. Do vậy, Adrian Smith gặp Bộ trưởng Bộ khoa học Anh Chris Skidmore để thiết lập một cơ quan cấp quỹ mới với thủ tục nhanh chóng để kịp thời nắm bắt cơ hội mới xuất hiện. Ông cho rằng sự chậm chạp trong hệ thống cũ khiến Anh khó tận dụng được các cơ hội mới nổi, "chúng ta không có bất cứ một hình thức cấp quỹ nào đủ nhanh, cũng không thể có cách nào có tiền để thực hiện liên kết nhanh như ở Israel hayt Singapore." Có lẽ, Adrian Smith hàm ý đến sự cần thiết như một cơ quan kiểu DARPA tại Anh để thúc đẩy các cơ hội đầu tư và nắm bắt tình huống mới nảy sinh.
Có cần một DARPA kiểu Anh?
Phản ứng của các nhà khoa học Anh, những người từng chứng kiến việc định hình lại các tổ chức tài trợ cho khoa học trong vòng hai năm qua, trong đó có Cơ quan Nghiên cứu và đổi mới Anh (UKRI), là khá bối rối.
Đề xuất về một tổ chức như DARPA với mục tiêu thúc đẩy công việc R&D ở thời kỳ hậu Brexit, gợi ra nhiều câu hỏi cơ bản, James Wilsdon, giáo sư nghiên cứu về chính sách nghiên cứu về khoa học số tại trường Sheffield nói. "Mực còn gần như chưa khô với những thay đổi lớn trong kiến trúc tổng thể của hệ thống nghiên cứu của Anh. UKRI mới hoạt động được 18 tháng", ông băn khoăn về việc hình thành một cơ quan mới khi UKRI vẫn còn đang "chập chững". Kieron Flanagan, nhà nghiên cứu về chính sách KH&CN tại trường đại học Manchester, cũng cho rằng đề xuất về Quỹ DARPA tạo cảm giác UKRI "là một thất bại, ít nhất là trong việc hỗ trợ các công nghệ mới nổi".
Là một cơ quan được nhà nước bảo trợ được tạo ra từ việc sáp nhập tất cả các hội đồng nghiên cứu và cơ quan đổi mới sáng tạo Anh, UKRI cấp kinh phí cho nghiên cứu với tổng ngân sách được cấp trên 6 tỷ bảng hằng năm. Việc tập trung các tổ chức nghiên cứu vào một chỗ đang gây tranh cãi, nhiều nhà khoa học sợ hãi rằng nó có thể dẫn đến việc giảm sút vai trò của các tổ chức này.
Do đó hiện vẫn chưa rõ là một cơ quan tài trợ cho nghiên cứu theo dạng DARPA có thể tồn tại một cách độc lập với UKRI hay là một phần của UKRI, Wilsdon nhận xét. "Nếu nó độc lập thì tại sao lại có xu hướng tích hợp, vốn đang diễn ta ở UKRI và khiến nó trở nên ít giá trị?"
Sarah Main, giám đốc điều hành của nhóm vận động hành lang Campaign foe Science and Engineering, đồng ý với quan điểm của Wilsdon và nêu, "chúng tôi đang chờ đợi chính phủ làm rõ hơn các đề xuất thành lập này. Cụ thể chúng tôi chờ đợi các chi tiết được làm rõ trong việc tạo ra một cơ quan cấp quỹ mới và cách thực thi công việc ở UKRI sau quãng thời gian hoạt động ban đầu."
Hiện UKRI mới chỉ ban hành một chương trình tài trợ mang tên Quỹ dành cho những thách thức mang tính chiến lược của ngành công nghiệp (The Industrial Strategy Challenge Fund) - chương trình được thiết kế giống cung cách các dự án của DARPA để đảm bảo có được những lợi ích kinh tế trong tương lai gần.
Tham vọng này hướng đến việc tạo ra những cấu trúc cho phép tạo ra nhiều phù hợp hơn trong cấp kinh phí một cách nhanh chóng và linh hoạt hơn trước bối cảnh Anh chuẩn bị cho một hệ thống nghiên cứu hậu Brexit.
Anh Vũ (Theo Science, Sciencebusiness)