Nhiều em gái âm thầm chống lại định kiến giới
63% em gái ở nhiều nước, bao gồm Việt Nam, đang âm thầm chống lại những khuôn mẫu về vai trò, hành vi, ngoại hình và tính cách mà xã hội đặt ra cho các em.
Đó là kết quả từ nghiên cứu Girls’ Everyday Resistance (Sự phản kháng thường nhật của các em gái) do tổ chức Plan International và Đại học Cardiff (Anh) thực hiện và công bố mới đây.
Nghiên cứu theo dõi 142 em gái từ khi sinh ra đến năm 18 tuổi tại chín quốc gia: Việt Nam, Campuchia, Philippines, Benin, Togo, Uganda, Brazil, Cộng hòa Dominica và El Salvador. Dữ liệu về các em được khai thác từ dữ liệu định tính do nghiên cứu Real Choices, Real Lives của Plan International thu thập trong suốt 18 năm.
Cụ thể, nghiên cứu cho thấy, các em gái phản kháng dưới nhiều hình thức: chơi các môn thể thao vốn được xem là dành cho con trai, kiếm tiền mà không cho người nhà biết, tạo dựng những tình bạn và mối quan hệ bí mật, đặt câu hỏi vì sao các em phải làm nhiều việc nhà hơn hoặc có ít tự do hơn, bày tỏ mong muốn được học về giới tính đầy đủ và đúng cách, vận động cho quyền được tự định đoạt đời mình.
Phân tích cũng chỉ ra việc công khai phá vỡ các khuôn giới mẫu giới truyền thống có thể đe dọa nghiêm trọng sự an toàn của các em. 83% các em trong nghiên cứu báo cáo từng trải qua hình phạt thân thể trong thời thơ ấu vì làm như vậy. Do đó, chưa đến một nửa các em được hỏi cho biết dám công khai phản đối các khuôn mẫu giới. Các em còn lại đều che giấu sự phản kháng của mình để đảm bảo an toàn.
Trong khi sự chú ý của công chúng thường tập trung vào hành động, tuyên bố phản đối định kiến giới của các nhà hoạt động nữ nổi tiếng, nghiên cứu nhấn mạnh phần lớn các em gái lên tiếng và tham gia vào các vấn đề xã hội theo những cách âm thầm hơn. Nhưng những hành động thường bị xem là nhỏ bé hoặc mang tính cá nhân đó vẫn có sức ảnh hưởng không kém. Quan trọng là các em phải được người lớn ủng hộ để có thể làm như vậy một cách an toàn.
Nghiên cứu cũng ghi lại câu chuyện cụ thể về cách các em gái âm thầm phá vỡ định kiến giới trong cuộc sống thường ngày. Tại Brazil, Juliana lớn lên với niềm yêu thích bóng đá, bất chấp quan niệm của ông bà rằng “con gái ai lại đá bóng”. Bỏ ngoài tai những lời dọa nạt phải tránh xa sân cỏ, cô bé vẫn không từ bỏ.
Bạn bè trêu chọc Juliana vì “hành xử như con trai”, nhưng không hề nao núng, em phản bác: “Nói như vậy là phân biệt giới tính, con gái cũng có thể chơi bóng như con trai”. Sự kiên trì của Juliana cuối cùng đã thay đổi bà em. Sau đó, bà bắt đầu ủng hộ và nói rằng sẽ không ngăn cản em chơi bóng nữa.
Câu chuyện của Juliana truyền đi thông điệp rằng, khi người lớn biết lắng nghe và đặt hạnh phúc của các em gái lên trên những kỳ vọng về giới tính, họ sẽ tạo ra không gian để các em phát triển, đồng thời mở đường cho những chuyển biến xã hội lớn hơn.
“Bình đẳng giới không thể đạt được trong bóng tối”, theo TS Keya Khandaker – Quản lý Nghiên cứu tại Plan International. “Những phát hiện này là hồi chuông cảnh tỉnh. Các em gái đã và đang tạo ra sự thay đổi, và điều các em cần là sự ủng hộ của người lớn, môi trường an toàn, và quyền được lắng nghe mà không sợ bị tổn hại”.
“Các em không muốn làm người hùng, các em chỉ muốn được lắng nghe”, bà nhắc lại.
Với những phát hiện mới, nghiên cứu cho thấy khả năng phản kháng của các em gái không chỉ phụ thuộc vào sự dũng cảm của bản thân các em, mà còn dựa vào mức độ sẵn sàng của người lớn trong việc xây dựng những cộng đồng an toàn và công bằng hơn để các em có thể phát triển. Khi được nhìn nhận và hỗ trợ, sự phản kháng thường nhật của các em sẽ trở thành nền tảng cho bình đẳng lâu dài.
Mỹ Hạnh dịch từ Plan International
