GS Nguyễn Thành Vinh thành danh ở Australia nhờ những phương pháp hóa học sáng tạo

GS Nguyễn Thành Vinh (ĐH New South Wales), người nghiên cứu những phương pháp hóa học mới để tạo ra các hợp chất hữu ích cho y sinh, vừa được ghi nhận là nhà hóa học hữu cơ có ảnh hưởng nhất Australia.

Nhân sự kiện này, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đã gửi thư chúc mừng ông.

“Sự ghi nhận này là kết quả xứng đáng cho quá trình lao động khoa học nghiêm túc, bền bỉ và đầy tâm huyết của GS Nguyễn Thành Vinh, đồng thời phản ánh rõ nét năng lực hội nhập quốc tế và uy tín học thuật ngày càng cao của đội ngũ trí thức Việt Nam trong môi trường khoa học toàn cầu”, Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng viết trong thư. 

Trước đó, tờ nhật báo quốc gia The Australian đã công bố ấn bản Research Magazine 2026, nêu tên các nhà khoa học và cơ sở nghiên cứu hàng đầu Australia trong 250 lĩnh vực nghiên cứu.

Research Magazine 2026 được xây dựng dựa trên điểm số tác động của mỗi nhà nghiên cứu, tính bằng tổng số lượt trích dẫn của các bài báo khoa học do cá nhân đó công bố trên 20 tạp chí hàng đầu của từng lĩnh vực trong 5 năm gần nhất. Nhà nghiên cứu có điểm số cao nhất được xem là người dẫn đầu lĩnh vực. “Cách tiếp cận trên nhằm bảo đảm rằng chỉ các công trình có chất lượng cao và mang tính cập nhật mới được xem xét”, The Australian giải thích. Ấn bản sử dụng dữ liệu công khai trên Google Scholar. 

Trên danh sách, GS Nguyễn Thành Vinh (Vinh Nguyen) được ghi nhận là nhà nghiên cứu có ảnh hưởng nhất Australia ở lĩnh vực Hóa hữu cơ, thuộc nhóm ngành Khoa học Hóa học và Vật liệu. Thống kê của Google Scholar cho biết, tính đến ngày 11/1/2026, các công trình của GS Vinh được trích dẫn 2.904 lần. Chỉ số h-index (chỉ số đo lường mức độ ảnh hưởng học thuật của một nhà nghiên cứu) của GS Vinh là 31, tương đương với việc nhà nghiên cứu này có ít nhất 31 bài báo khoa học, mà mỗi bài trong số đó được trích dẫn tối thiểu 31 lần trong các công trình khoa học khác.

Hiện nay, GS Vinh tập trung nghiên cứu chất xúc tác hữu cơ, hoạt hóa cation thơm, tổng hợp các hợp chất tự nhiên và hợp chất có hoạt tính sinh học, tổng hợp bất đối xứng và hóa học dược phẩm.

Theo thông tin trên website riêng, nhóm của GS Vinh là một trong số ít những nhóm tiên phong sử dụng các ion thơm không benzen để thúc đẩy các phản ứng hữu cơ. Hướng nghiên cứu này mở ra một họ chất xúc tác mới, cho phép thực hiện những phản ứng khó. Gần đây, nhóm có công trình lần đầu tiên cho thấy thấy tiềm năng của cation tropylium, một loại ion thơm không benzen điển hình, trong việc thúc đẩy phản ứng hóa học để tạo ra các chất hóa học mới.

Ngoài ra, nhóm của GS Vinh còn là một trong số ít các nhóm đang đặt nền móng cho lĩnh vực nghiên cứu sử dụng N-Heterocyclic Olefin (NHO) làm chất xúc tác hữu cơ. NHO là những phân tử “”trẻ”, được khám phá gần đây, có cơ chế hoạt động khác với các chất xúc tác truyền thống và hứa hẹn mở ra nhiều phản ứng hóa học mới, hiệu quả và thân thiện môi trường hơn.

Với những khám phá mang tính tiên phong, GS Vinh đã nhận được nhiều khoản tài trợ lớn. Tháng 10/2025, ông được Hội đồng Nghiên cứu Australia trao tài trợ Discovery Project trị giá 678.000 AUD cho giai đoạn 2026-2028, nhằm thực hiện nghiên cứu về các phương pháp tổng hợp mới để tạo ra các hợp chất dị vòng chứa nitơ (N-heterocycles), một hợp chất là nền tảng của nhiều loại thuốc.

Trước đó, GS Vinh cũng được Hội đồng trao khoản tài trợ trị giá 1,18 triệu AUD để phát triển những phương pháp hóa học sáng tạo. Với sự hợp tác của đối tác công nghiệp, dự án hướng tới việc gắn các hoạt chất hoặc thuốc lên vật liệu polymer có nguồn gốc sinh khối, giúp giải phóng dược chất chậm và kéo dài trong cơ thể, từ đó giúp bệnh nhân giảm tần suất phải đến cơ sở y tế để điều trị. “Dự án của PGS Nguyễn Thành Vinh là một ví dụ tiêu biểu về việc nghiên cứu cơ bản có thể khơi nguồn cho những đổi mới thực sự trong lĩnh vực khám phá thuốc”, GS Bronwyn Fox – Phó Hiệu trưởng phụ trách Nghiên cứu và Doanh nghiệp của Đại học New South Wales, chia sẻ trong thông cáo báo chí của trường. 

GS Nguyễn Thành Vinh sinh năm 1982, từng là Á quân cuộc thi Đường lên đỉnh Olympia năm 2000 và là thành viên đội tuyển Olympic Hóa học quốc tế, giành huy chương bạc.

Ông học tập ở Australia từ năm 2001, theo học ngành Hóa học công nghiệp tại Đại học New South Wales và sau đó bảo vệ tiến sĩ chuyên ngành Hóa học hữu cơ tại Đại học Quốc gia Australia.

Trong quá trình nghiên cứu, ông tập trung phát triển các phương pháp tổng hợp mới để tổng hợp các hợp chất tự nhiên, đồng thời nghiên cứu thiết kế và tổng hợp các phân tử “chủ” kích thước lớn nhằm mô phỏng hệ dẫn truyền thuốc. Sau khi bảo vệ luận án tiến sĩ năm 2010, ông sang Đức làm nghiên cứu sau tiến sĩ về xúc tác hữu cơ tại Đại học RWTH Aachen với học bổng hậu tiến sĩ danh giá mang tên Alexander von Humboldt.

Năm 2013, ông chuyển về Đại học Curtin (Perth, Australia) để xây dựng nhóm nghiên cứu độc lập của riêng mình. Đến năm 2015, ông gia nhập Đại học New South Wales (Sydney), đảm nhiệm vị trí giảng viên và nghiên cứu viên thuộc chương trình ARC DECRA tại Trường Hóa học của đại học này. Ông được bổ nhiệm Giảng viên cao cấp năm 2018, thăng hàm Phó giáo sư năm 2022 và hàm Giáo sư vào năm 2026.

Trong quá trình nghiên cứu, GS Vinh từng nhận nhiều giải thưởng như Giải thưởng Athel Beckwith Lectureship & Medal 2016 của Phân ban Hóa học Hữu cơ – Viện Hóa học Hoàng gia Australia dành cho nhà hóa học hữu cơ trẻ xuất sắc; Giải thưởng ARC Discovery Early Career Researcher Award (DECRA) (2015-2018); Giải thưởng Tạp chí Hóa học Thieme dành cho các học giả trẻ xuất sắc (2014),…