Trung Quốc mới ra quy định các mô hình "AI bầu bạn" không được thiết lập quan hệ tình cảm với người chưa thành niên và phải trải qua quá trình thẩm định trước khi đưa ra cho công chúng sử dụng.
Đằng sau động thái siết chặt AI bầu bạn là nỗi lo của các nhà quản lý về việc giới trẻ sẽ ngày càng lệ thuộc vào các mối quan hệ ảo, không muốn kết hôn, sinh con và ngày càng ít kết nối ngoài đời thực.
"Tôi không thể tưởng tượng sẽ ra sao nếu thiếu anh ấy", "đã quen với việc chỉ cần lấy điện thoại ra là có thể trò chuyện với anh ấy, kể cho anh ấy nghe mọi chuyện nhỏ nhặt", "không thể chịu nổi việc người yêu AI của tôi sẽ rời bỏ tôi mãi mãi",...
Đó là những lời tâm sự của không ít người dùng khi mới đây ByteDance, Alibaba và Tencent thông báo tạm dừng một số tính năng trên các sản phẩm Doubao, Qwen và Yuanbao, bao gồm tạo nhân vật và trợ lý ảo tùy chỉnh, để tuân thủ các quy định mới của Trung Quốc có hiệu lực từ ngày 15/7.
Doubao - chatbot AI phổ biến nhất Trung Quốc, sản phẩm của công ty ByteDance - đã dừng tính năng tạo nhân vật theo yêu cầu của người dùng để tuân thủ các quy định mới của Trung Quốc. Ảnh: Mỹ Hạnh thiết kế dựa trên ảnh được cấp phép mở
Các quy định mới được 5 cơ quan phối hợp ban hành, trong đó có Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc CAC, tập trung vào các công cụ AI có đặc điểm và cách giao tiếp giống con người (anthropomorphic AI), gồm AI dưới dạng văn bản, giọng nói, video hoặc các hình thức khác.
Ngoài ra, các nền tảng AI phải triển khai hệ thống nhận diện khủng hoảng tâm lý và xây dựng cơ chế can thiệp để thông báo cho người thân khi người dùng có dấu hiệu gặp vấn đề tâm lý nghiêm trọng.
Ngược lại, những dịch vụ AI không có chức năng tương tác cảm xúc liên tục, chẳng hạn chatbot chăm sóc khách hàng, trợ lý công việc hay trợ lý học tập, không thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định này.
Từ lâu, ngoại trừ DeepSeek, hầu hết các nền tảng chatbot phổ biến nhất Trung Quốc đã có tính năng cho phép người dùng tùy chỉnh các tác nhân AI (AI agent) thành bạn đời ảo, chuyên gia trị liệu tâm lý, hoặc phiên bản mô phỏng các thần tượng nổi tiếng.
Theo báo cáo năm 2024 của Tân Hoa xã, người dùng đã tạo ra hơn 8 triệu AI agent trên nền tảng Doubao. Trong khi đó, Xingye (Talkie), dịch vụ trò chuyện với các nhân vật AI được thiết kế tùy chọn do Minimax phát triển, đã thu hút gần 150 triệu người dùng tính đến tháng 9 năm ngoái. Hai con số này cho thấy mức độ phổ biến của các dịch vụ AI cá nhân hóa tại Trung Quốc.
Định kỳ nhắc nhở "chatbot không phải người"
Trong bối cảnh các chatbot ngày càng trở nên tinh vi hơn, nhiều chính phủ đang tìm cách bảo đảm rằng các trợ lý ảo này không thay thế các mối quan hệ giữa người với người ngoài đời thực.
Trong năm qua, bang California và bang New York của Mỹ đã thông qua các đạo luật về "chatbot đồng hành". Theo đó, chatbot phải định kỳ nhắc nhở người dùng rằng chúng không phải con người - cứ ba giờ một lần đối với người chưa thành niên ở California và ba giờ một lần đối với mọi người dùng ở New York. Chatbot cũng phải hướng dẫn những người có ý định tự tử tìm đến các dịch vụ hỗ trợ tinh thần. Nếu không tuân thủ các quy trình an toàn, các công ty có thể bị xử phạt dân sự.
Nhưng Trung Quốc còn tiến xa hơn thế. Nếu các nhà lập pháp Mỹ chủ yếu yêu cầu các công ty AI bổ sung những biện pháp bảo vệ sức khỏe tâm thần, thì Trung Quốc lại áp dụng cách tiếp cận cứng rắn hơn.
Ngoài việc cấm các loại chatbot được thiết kế để khuyến khích người dùng phụ thuộc về mặt cảm xúc và cấm đem lại mối quan hệ tình cảm ảo với người chưa thành niên, các quy định mới của Trung Quốc còn yêu cầu "chatbot bầu bạn" phải trải qua quá trình đánh giá của cơ quan quản lý trước khi được cung cấp cho công chúng sử dụng.
Đồng thời, các quy định mới cũng trao cho chính phủ quyền rộng hơn trong việc đình chỉ hoặc gỡ bỏ bất kỳ chatbot nào bị coi là không an toàn.
Dù các quy định chủ yếu nhắm đến "chatbot người yêu", về lý thuyết chúng cũng có thể ảnh hưởng đến các chatbot AI đa năng khác, nếu các chatbot này được thiết kế hoặc được người dùng yêu cầu đưa ra những phản hồi mang tính cảm xúc.
Theo Wall Street Journal, sau nhiều thập kỷ thực hiện chính sách một con (đã được bãi bỏ), Trung Quốc đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số và tỷ lệ sinh sụt giảm. Để ứng phó, nước này đã triển khai nhiều biện pháp như trợ cấp chăm sóc trẻ em và các chính sách khuyến sinh. Tuy nhiên, đến năm 2025, dân số Trung Quốc vẫn tiếp tục giảm còn khoảng 1,405 tỷ người, trong khi tỷ lệ sinh xuống mức thấp kỷ lục.
Do đó, giới chức Trung Quốc lo ngại việc giới trẻ rơi vào lưới tình với AI có thể làm trầm trọng thêm xu hướng trì hoãn hoặc từ bỏ hôn nhân và sinh con. Trong tài liệu "Khung quản trị an toàn AI" công bố năm 2024, các cơ quan quản lý cảnh báo rằng nếu không được kiểm soát, AI có thể làm thay đổi các quan niệm truyền thống về hôn nhân, gia đình và duy trì nòi giống.
"Giới chức Trung Quốc không muốn người dân đắm chìm vào những mối quan hệ yêu đương ảo bởi điều này có thể khiến họ rời khỏi thị trường hôn nhân, tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần, gây nghiện và lệ thuộc vào AI, từ đó kéo theo nhiều hệ lụy xã hội khác", Matt Sheehan - chuyên gia nghiên cứu về AI Trung Quốc tại Viện Carnegie vì Hòa bình Quốc tế - nói với Wall Street Journal.
Kim Dung tổng hợp
---
Tài liệu tham khảo:
China Wants More Babies-So It’s Cracking Down on Chatbot Love Affairs. Wall Street Journal. https://www.wsj.com/tech/ai/china-wants-more-babiesso-its-cracking-down-on-chatbot-love-affairs-65cd6c82
China’s New AI Crackdown on Virtual Companions Leaves Heartbreak Behind. Bloomberg. https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-07-14/beijing-diktat-leaves-chinese-with-virtual-ai-lovers-heartbroken
‘Like my lover’: Chinese users bid farewell to AI companions. The Straits Times. https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/like-my-lover-chinese-users-bid-farewell-to-ai-companions