Với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, thương mại tự do là một công cụ hiệu quả để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giảm đói nghèo, tạo thêm nhiều cơ hội việc làm, đặc biệt là với cả những lao động kỹ năng thấp. Tuy nhiên, chính cơ hội này cũng mang đến rủi ro đánh đổi giữa đi học và đi làm của thanh thiếu niên.
Trước bối cảnh đó, một nhà khoa học ở Trường Đại học Quốc tế, ĐH Quốc gia TPHCM, đã nghiên cứu làm rõ tác động của BTA đến quyết định học tập của thanh thiếu niên Việt Nam.
BTA được ký vào năm 2001, bao gồm các điều khoản về giảm hoặc loại bỏ các rào cản thương mại như thuế quan, hạn ngạch, hay các quy định phi thuế khác để tăng xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Mỹ.
 |
Mở rộng xuất khẩu có thể ảnh hưởng đến quyết định đi học của thanh thiếu niên. Ảnh minh hoạ: istock |
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu về việc đi học và đi làm của thanh thiếu niên thuộc độ tuổi 10-17trong giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2016. Dữ liệu này liên quan đến 30.000 hộ gia đình và được trích từ Điều tra Mức sống Hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) do Tổng cục Thống kê thực hiện hai năm một lần. Ngoài ra, nghiên cứu cũng kết hợp dữ liệu từ Tổng điều tra dân số năm 1999. Các dữ liệu về thuế quan và xuất nhập khẩu được tổng hợp trong các nghiên cứu đã có.
Kết quả cho thấy, với việc đi học, khi mức độ tiếp xúc với BTA ở cấp tỉnh tăng thêm 1%, tỷ lệ đi học giảm 0,2- 0,3%. (Mức độ tiếp xúc với BTA cấp tỉnh được xác định thông qua mức giảm thuế trung bình của tỉnh đó và sự thay đổi tỷ trọng các ngành nghề trước và sau BTA.) Các bé trai chịu tác động nhiều hơn các bé gái với tỷ lệ giảm lần lượt là 0,37% và 0,30%. Nhóm trẻ từ 15-17 tuổi thể hiện tác động rõ hơn nhóm tuổi còn lại với tỷ lệ giảm 0,6%. Ngoài ra, các em sống trong gia đình có chủ hộ học vấn thấp, ở vùng nông thôn sẽ thể hiện tác động lớn hơn so với nhóm các em sống trong gia đình có chủ hộ học vấn cao, ở thành thị.
Vẻ ảnh hưởng của BTA tới quyết định đi làm, mỗi 1% tiếp xúc BTA ở cấp tỉnh tăng lên, tỷ lệ bé trai tham gia làm việc tăng 0,5% và tỷ lệ chỉ tham gia làm việc mà không tới trường tăng 0,4%. Các tỷ lệ này ở bé gái chưa thể hiện ý nghĩa thống kê.
Tương tự, độ tuổi 15-17 vẫn là độ tuổi chịu tác động lớn nhất, với tỷ lệ các em tham gia làm việc và chỉ tham gia làm việc mà không tới trường tăng lần lượt là 0,7% và 0,5%. Những thay đổi khi phân loại theo học vấn của chủ hộ (chủ hộ học vấn cao hay thấp) và nơi sống (nông thôn hay thành thị) chưa thể hiện ý nghĩa thống kê.
Những kết quả nêu trên cho thấy, dù góp phần thúc đẩy kinh tế, BTA cũng có tác động làm giảm nhẹ tỷ lệ tới trường và tăng nhẹ tỷ lệ các em tham gia vào thị trường lao động, thậm chí chỉ lao động mà không tới trường dù đang trong độ tuổi đi học. Các tác giả của nghiên cứu khuyến nghị nên có những kế hoạch để giảm thiểu tác động bất đối xứng này từ BTA trong tương lai.
Nghiên cứu đã được đăng trên tạp chí Economic Modelling (Q1 SCImago).
Nguồn:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0264999325002561
Tiến Đạt