Mới đây, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã đưa robot tiên tiến sản xuất ở nước ngoài vào "Danh sách thiết bị kiểm soát". FCC sẽ không cấp giấy phép chứng nhận cho các mẫu sản phẩm mới thuộc nhóm này, trong khi đây là điều kiện cần để sản phẩm được nhập khẩu, quảng bá hoặc bán tại Mỹ.
FCC định nghĩa "thiết bị robot tiên tiến" là robot di động, gồm robot hình người, robot bốn chân giống chó và các nền tảng tự hành khác. Lý do chính thức Mỹ đưa ra là robot hiện đại không còn đơn thuần là máy móc cơ khí. Chúng thường được trang bị camera, microphone, cảm biến không gian, kết nối không dây và khả năng nhận lệnh từ xa. Trong quá trình hoạt động, robot có thể ghi lại hình ảnh nhà máy, hành vi con người hoặc dữ liệu về dây chuyền sản xuất.
Những thiết bị này có thể bị hacker hoặc tình báo nước ngoài xâm nhập để làm công cụ do thám hoặc điều khiển từ xa. Vì là robot, chúng có thể tự di chuyển, mang vác đồ vật và lẻn vào các khu vực nhạy cảm. Chính vì thế, một cuộc tấn công trên không gian mạng hoàn toàn có thể biến thành rủi ro vật lý ngay ngoài đời thực.
Dù trên giấy tờ, quy định của FCC được áp dụng cho robot từ mọi quốc gia ngoài nước Mỹ, nhưng đích nhắm thực sự chính là Trung Quốc - nước đang thống trị chuỗi cung ứng robot hình người.
Trước động thái đó, Trung Quốc cho biết sẽ "kiên quyết trả đũa" và bảo vệ lợi ích của mình.
Ưu thế của Trung Quốc
Các dòng robot của hãng AgiBot. Ảnh: AgiBot
AP dẫn ước tính cho thấy Trung Quốc hiện nắm giữ khoảng 85% thị phần toàn cầu. Năm ngoái, chỉ riêng hai công ty Unitree và AgiBot của Trung Quốc đã giao gần 11 nghìn trong khoảng 15.000 robot hình người được xuất xưởng trên thế giới, vượt xa các hãng của Mỹ như Tesla hay Figure AI vốn chỉ giao được vài trăm sản phẩm hoặc ít hơn.
Ưu thế của Trung Quốc đến từ hệ sinh thái gồm động cơ, pin, cảm biến, linh kiện điện tử và mạng lưới nhà cung ứng quy mô lớn. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể hạ giá thành nhanh và sớm thu thập dữ liệu để cải thiện thuật toán.
Unitree được xem là một trong những công ty chịu ảnh hưởng rõ nhất bởi lệnh cấm. Reuters cho biết doanh nghiệp này nắm gần một phần năm thị trường robot hình người toàn cầu và đã hợp tác với Nvidia để sử dụng chip Blackwell. Nhóm khách hàng lớn của Unitree tại Mỹ là các trường đại học và cơ sở nghiên cứu.
Chi tiết này cho thấy mặt trái của lệnh cấm. Hạn chế robot Trung Quốc có thể bảo vệ Tesla, Figure AI, Agility Robotics và các nhà sản xuất Mỹ khỏi áp lực cạnh tranh về giá rẻ, nhưng mặt khác, nó lại khiến các phòng thí nghiệm và công ty khởi nghiệp mất quyền tiếp cận nền tảng phần cứng đủ rẻ để thử nghiệm phần mềm điều khiển và mô hình AI.
Chừng nào phần cứng trong nước vẫn đắt và khan hiếm, các nhà phát triển Mỹ sẽ phải gánh chịu chi phí tốn kém hơn nhiều cho cùng một thử nghiệm.
Nói ngắn gọn, chủ trương bảo hộ chẳng những không giúp Mỹ nâng cao năng lực cạnh tranh mà chỉ làm tăng thêm gánh nặng chi phí cho người tiêu dùng và doanh nghiệp nội địa.
Cùng thời điểm, FCC còn đưa các loại biến tần điện có kết nối mạng vào danh sách hạn chế. Dù ít được chú ý, thiết bị này lại đóng vai trò cốt lõi trong việc chuyển đổi dòng điện từ pin mặt trời hoặc pin lưu trữ sang dòng điện xoay chiều để cung cấp cho lưới điện và các trung tâm dữ liệu AI đang bùng nổ.
Khả năng kết nối từ xa của chúng lại tạo cơ hội cho hacker xâm nhập để vô hiệu hóa thiết bị, đánh cắp dữ liệu hoặc gây gián đoạn lưới điện. Nếu một lượng lớn biến tần bị tấn công đồng loạt, nguồn cung điện quốc gia sẽ bị ảnh hưởng nặng nề, qua đó đe dọa trực tiếp đến nền kinh tế và các hạ tầng trọng yếu.
Chuyển quyền quyết định từ thị trường sang cơ quan an ninh
Việc cả robot và biến tần cùng xuất hiện trong một quyết định không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Trong khi robot là phương tiện để AI can thiệp trực tiếp vào thế giới vật lý, thì biến tần lại là nguồn năng lượng nuôi sống các trung tâm dữ liệu, nhà máy và thiết bị tự động. Mỹ đang tìm cách cắt đứt sự lệ thuộc vào Trung Quốc ở cả hai tầng cốt lõi này.
Dàn robot hình người trình diễn kungfu trên sân khấu Xuân Vãn 2026 chính là robot của hãng Unitree. Ảnh: Chụp màn hình từ video CGTN
Trung Quốc cũng là nhà sản xuất biến tần lớn nhất thế giới, với các doanh nghiệp như Sungrow và Huawei. Reuters cho biết những công ty này đang mở rộng thị phần ở phương Tây nhờ giá thấp, khiến giới chức Mỹ lo ngại lặp lại tình trạng phụ thuộc từng xảy ra với đất hiếm.
Dù vậy, đây không phải lệnh thu hồi toàn bộ robot và biến tần đang có mặt tại Mỹ. FCC cho biết các mẫu đã được cấp phép trước ngày 28/7 vẫn có thể tiếp tục được nhập khẩu, bán và sử dụng. Người tiêu dùng không phải ngừng dùng thiết bị đã mua. Biện pháp mới chủ yếu chặn các mẫu chưa được phê duyệt.
Doanh nghiệp nước ngoài vẫn có thể xin "phê duyệt có điều kiện" từ cơ quan an ninh Mỹ nếu chứng minh thiết bị an toàn. Điều này cho thấy Washington không đóng cửa tuyệt đối với công nghệ nước ngoài, mà chuyển quyền quyết định từ thị trường sang các cơ quan an ninh.
Lệnh hạn chế được đưa ra khi ngành công nghiệp robot hình người mới chỉ ở giai đoạn đầu thương mại hóa nhưng đã được dự báo sẽ bùng nổ thành một thị trường khổng lồ. Theo ước tính từ Morgan Stanley, tổng giá trị thị trường này - tính cả phần cứng, linh kiện, sửa chữa và dịch vụ đi kèm - có thể vượt mốc 5.000 tỷ USD vào năm 2050. Khi đó, thế giới có thể có hơn một tỷ robot hình người, khoảng 90% được sử dụng trong công nghiệp và thương mại.
Chính phủ Trung Quốc lập tức phản ứng mạnh với quyết định mới của FCC. Bộ Ngoại giao và Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ trích Mỹ đang lạm dụng chiêu bài an ninh quốc gia để chèn ép doanh nghiệp nước này, đồng thời cảnh báo sẽ có biện pháp đáp trả nếu lệnh hạn chế được giữ nguyên.
Việc mất đi thị trường Mỹ có lẽ chưa đủ sức làm chậm lại guồng quay của ngành công nghiệp robot Trung Quốc. Nhờ sở hữu nhu cầu nội địa khổng lồ, năng lực sản xuất mạnh mẽ cùng khả năng vươn ra nhiều thị trường quốc tế khác, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có thể tiếp tục hạ giá thành và tích lũy dữ liệu.
Hà Trang tổng hợp
---
Nguồn tham khảo:
FCC bans foreign humanoid robots, expanding campaign against Chinese tech, Washington Post
https://www.washingtonpost.com/technology/2026/07/28/fcc-bans-foreign-humanoid-robots-expanding-campaign-against-chinese-tech/
Trump administration bans new Chinese humanoid robots, to protect US AI buildout, Reuters.
https://www.reuters.com/world/trump-administration-ban-new-chinese-robots-inverters-protecting-us-ai-buildout-2026-07-28/
US bans foreign-made humanoid robots, targeting China over national security, AP
https://apnews.com/article/china-us-humanoid-robots-ban-tech-c9f5e3c94d91d00eff3b61b141fab366