Sau các cuộc xung đột ở Ukraine và Trung Đông mà Mỹ trực tiếp hoặc gián tiếp can dự, Lầu Năm Góc có nhu cầu đẩy mạnh việc sản xuất tên lửa Patriot. Cơ quan này đặt mục tiêu tăng hơn gấp ba sản lượng PAC-3 MSE, phiên bản Patriot mới nhất, vào cuối năm 2030. Tuy nhiên, mục tiêu của Lầu Năm Góc đang gặp trở ngại do thiếu nguồn cung vải rayon chuyên dụng.
Mỗi quả đạn tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE mất khoảng hai năm để chế tạo, có giá 4 triệu USD, với hàng trăm linh kiện. Trong đó, vải rayon đóng vai trò như lớp rào cản bảo vệ các bộ phận trọng yếu của động cơ tên lửa khỏi luồng khí xả cực nóng.
Tình trạng khủng hoảng nguồn cung vải rayon chuyên dụng cho thấy một vật liệu cũng có thể trở thành mắt xích quyết định, kìm hãm năng lực sản xuất của cả ngành công nghiệp quốc phòng.
Tên lửa PAC-3 MSE rời bệ phóng trong một cuộc thử nghiệm ở Mỹ. Ảnh: Lockheed Martin
Hành trình vòng vèo của vải rayon chịu nhiệt
Công ty Park Aerospace, trụ sở ở bang Kansas, là nhà cung cấp duy nhất được chứng nhận đủ điều kiện cung ứng vật liệu rayon chuyên dụng cho tên lửa Patriot. Chuỗi cung ứng bắt đầu từ một nhà máy tại Cộng hòa Czech, thuộc sở hữu của một tập đoàn hóa chất có trụ sở ở Thái Lan. Nhà máy này sản xuất sợi rayon từ cellulose, sau đó chuyển sang Pháp để ArianeGroup carbon hóa và tạo thành vải chịu nhiệt chuyên dụng.
ArianeGroup sau đó bán vải rayon carbon hóa cho Park Aerospace. Tại đây, vật liệu được phủ một loại nhựa tổng hợp được thiết kế riêng, trong cơ sở có kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt, trước khi được chuyển đến nhà thầu quốc phòng L3Harris Technologies. L3Harris tiếp nhận vật liệu và xếp chúng thành nhiều lớp bên trong vòi phun của động cơ tên lửa nhiên liệu rắn, rồi chuyển các động cơ đến nhà máy sản xuất tên lửa Patriot của Lockheed Martin.
Toàn bộ quy trình sản xuất và xử lý vải rayon carbon hóa để làm vật liệu cách nhiệt cho vòi phun động cơ tên lửa không chỉ đòi hỏi công nghệ xử lý chuyên biệt mà còn phải qua kiểm định rất khắt khe.
Brian Shore, Giám đốc điều hành Park Aerospace, cho biết trong một cuộc phỏng vấn với WSJ rằng, quá trình thử nghiệm có thể kéo dài hai năm, và một sản phẩm thậm chí đã vượt qua nhiều vòng kiểm tra vẫn có thể thất bại ở vòng cuối, buộc nhà sản xuất phải làm lại từ đầu.
Đầu năm nay, khi Lầu Năm Góc đề nghị tăng nguồn cung rayon, Park Aerospace đã chuyển yêu cầu này đến nhà cung cấp của mình là ArianeGroup. Tuy nhiên, tập đoàn hàng không vũ trụ Pháp cho biết nguồn cung vải rayon chuyên dụng của họ rất hạn chế. "Họ là một công ty Pháp. Không thể gây sức ép với họ được. Đơn giản là họ sẽ ngừng hợp tác với bạn", Shore nói.
Ngày 30/10/2026, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt thương vụ bán tiềm năng 500 tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE cùng các thiết bị và dịch vụ hỗ trợ liên quan cho Ukraine, với tổng giá trị ước tính 2,1 tỷ USD. Trong ảnh: Bệ phóng thuộc tổ hợp phòng không Patriot tại địa điểm không được tiết lộ ở Ukraine hồi tháng 8/2024. Nguồn: Reuters
Tháng 1/2026, Lầu Năm Góc công bố mục tiêu tăng hơn gấp ba lần sản lượng tên lửa PAC-3 MSE vào cuối năm 2030, đạt khoảng 2.000 tên lửa mỗi năm. Thế nhưng, áp lực cộng dồn từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát vào năm 2022, với Mỹ là một bên cung cấp chính tên lửa đánh chặn cho Ukraine, đã làm tăng tính cấp bách của nhu cầu bổ sung kho tên lửa đánh chặn đang hao hụt của nước này.
Để cải thiện nguồn cung, Park Aerospace đã cam kết ứng trước 5 triệu USD, hỗ trợ ArianeGroup đầu tư thêm một dây chuyền sản xuất rayon ở Pháp. Dây chuyền mới dự kiến bắt đầu xuất xưởng rayon vào năm 2028, nhưng sản lượng bổ sung vẫn không đủ để đáp ứng nhu cầu của phía Mỹ.
Ngoài ra, sau nhiều cuộc đàm phán, ArianeGroup đã ký thỏa thuận sơ bộ với Park Aerospace về việc xây dựng một nhà máy sản xuất rayon tại Mỹ, theo đó Park cam kết ứng trước 25 triệu USD. Khoản ứng trước sẽ được khấu trừ vào các đơn hàng vật liệu trong tương lai. Nhà máy dự kiến đi vào hoạt động vào khoảng năm 2030. "Vấn đề lớn nhất là chẳng ai muốn phải chờ tới ba năm rưỡi cả", Shore nói.
Hiện các nỗ lực phát triển nguồn cung rayon đạt chuẩn hàng không vũ trụ và đáp ứng yêu cầu môi trường ngay tại Mỹ vẫn ở giai đoạn sơ khai. Trước nhu cầu ngày càng tăng của ngành công nghiệp quốc phòng, Park Aerospace dự kiến đầu tư 65 triệu USD xây dựng một nhà máy mới tại bang Oklahoma, nơi sẽ tiếp nhận rayon đã qua xử lý để chế tạo vật liệu composite chịu nhiệt. Park Aerospace cũng đang phối hợp với L3Harris thử nghiệm xem vật liệu rayon từ công ty Enka (Đức) và các nguồn cung khác có đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của tên lửa PAC-3 MSE không, trong khi chờ nhà máy của ArianeGroup tại Mỹ đi vào hoạt động.
Sự phụ thuộc của chuỗi cung ứng động cơ tên lửa nhiên liệu rắn
Nhiều người cho rằng tình trạng thiếu hụt nguồn cung các nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất động cơ tên lửa nhiên liệu rắn bắt nguồn từ làn sóng cắt giảm ngân sách quốc phòng sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, kéo theo quá trình tái cơ cấu và sáp nhập sâu rộng trong ngành hàng không vũ trụ và quốc phòng Mỹ. Trước sức ép ngân sách, Lầu Năm Góc cũng chủ động khuyến khích các doanh nghiệp hợp nhất để giảm chi phí và duy trì năng lực sản xuất. Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), từ năm 1993 đến đầu những năm 2000, tức dưới thời Tổng thống Bill Clinton, số nhà thầu quốc phòng lớn của Mỹ đã giảm từ 51 xuống còn 5.
Xu hướng thu hẹp vẫn tiếp diễn trong những thập niên sau đó. Theo Bộ Quốc phòng Mỹ, số doanh nghiệp nhỏ tham gia cơ sở công nghiệp quốc phòng đã giảm hơn 40% trong giai đoạn 2012-2022.
Nhằm khắc phục tình trạng này, Lầu Năm Góc đã ký các thỏa thuận kéo dài 7 năm với Lockheed Martin, nhà sản xuất tên lửa Patriot PAC-3 MSE, và L3Harris, nhà sản xuất động cơ sử dụng nhiên liệu rắn cho tên lửa.
Bên cạnh đó, Lầu Năm Góc đang trực tiếp làm việc với các nhà cung cấp cấp ba và cấp bốn để tháo gỡ những nút thắt nằm sâu hơn trong chuỗi cung ứng. Đại diện Lầu Năm Góc cho biết: "Chúng tôi đang liên tục nỗ lực củng cố khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và thẩm định thêm các nhà cung cấp mới".
Sự phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp không chỉ xuất hiện ở vải rayon chịu nhiệt mà còn lan rộng trong toàn bộ chuỗi cung ứng động cơ tên lửa nhiên liệu rắn.
Chẳng hạn, American Pacific Corporation (AMPAC) hiện là nhà sản xuất amoni perchlorate duy nhất đặt tại Mỹ, dù đây là thành phần thiết yếu của thuốc phóng tên lửa.
Trong khi đó, Helicon Chemical, một doanh nghiệp nhỏ đang tìm cách trở thành nhà cung cấp thứ hai cho HTPB-45M, chất kết dính được sử dụng trong hầu hết các động cơ tên lửa nhiên liệu rắn, lại gặp khó khăn do hợp đồng hỗ trợ 15 triệu USD từ Lầu Năm Góc bị đình trệ vào đúng lúc lên kế hoạch thiết lập dây chuyền sản xuất tại bang West Virginia. "Chúng tôi chỉ là một công ty nhỏ ở dưới đáy chuỗi cung ứng, đang cố gắng trang trải chi phí và tiếp tục phát triển", Jack Sarnicki, lãnh đạo Helicon Chemical, nói. "Ở đầu chuỗi, mọi chuyện có thể thuận lợi hơn nhiều. Bạn sẽ thấy những bài báo về việc Raytheon nhận được hợp đồng vũ khí khổng lồ, hay Northrop cũng giành được một đồng lớn. Mọi thứ dường như rất tốt đẹp. Nhưng cuối cùng, bạn phải có năng lực sản xuất ra những vũ khí đó".
Tình trạng thiếu nhà cung cấp dự phòng còn xuất hiện ở nhiều bộ phận khác như vòi phun, vỏ động cơ và hệ thống đánh lửa.
Rủi ro của việc tập trung nguồn cung đã bộc lộ rõ trong vụ nổ tại cơ sở của Accurate Energetic Systems (AES) ở bang Tennessee hồi tháng 10/2025, khiến 16 người thiệt mạng và phá hủy một tòa nhà. AES là nhà cung cấp vật liệu năng lượng cho ngành động cơ tên lửa nhiên liệu rắn. Công ty này đồng thời cung ứng cho nhiều nhà sản xuất: Aerojet Rocketdyne (nay thuộc L3Harris), Northrop Grumman và Nammo. Vụ việc cho thấy sự cố tại một nhà cung cấp ở tầng sâu của chuỗi cung ứng có thể gây gián đoạn cho nhiều nhà sản xuất động cơ tên lửa.
Những trường hợp nêu trên đã lý giải vì sao việc mở rộng sản xuất tên lửa không đơn thuần là tăng công suất tại các nhà thầu lớn. Mỹ còn phải phát triển thêm các nhà cung cấp nguyên liệu và linh kiện chuyên dụng ở những tầng sâu hơn của chuỗi cung ứng, vốn đã bị thu hẹp sau nhiều thập niên tập trung hóa.
Hải Minh tổng hợp
---
The Pentagon Urgently Needs More Patriot Missiles. It’s Running Into a Rayon Problem. Wall Street Journal. https://www.wsj.com/world/europe/patriot-missile-rayon-problem-3f39dc98?mod=hp_lead_pos7
Pentagon struggles to boost Patriot missile output amid rayon shortage, supply bottleneck - report. The Jerusalem Post. https://www.jpost.com/defense-and-tech/article-915307
US production of vital Patriot missiles held up by one fabric factory in wine country: ‘They’re French... They can’t be bullied’. New York Post. https://nypost.com/2026/11/18/world-news/us-production-of-vital-patriot-missiles-held-up-by-a-single-factory-in-wine-country/?utm_campaign=nypost&utm_medium=referral
With the boom for solid rocket motors for missiles, a perilous crunch in the supply chain. Breaking Defense. https://breakingdefense.com/2026/01/with-the-boom-for-solid-rocket-motors-for-missiles-a-perilous-crunch-in-the-supply-chain/