Tỷ lệ 40% là quá cao so với định hướng của Chính phủ trong Nghị quyết 35/NQ-CP năm 2019, trong đó nêu rõ tỷ lệ học sinh các trường THPT ngoài công lập chỉ là 3%.
Theo Kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 trung học phổ thông năm học 2026-2027 tại thành phố Hà Nội công bố ngày 12/3/2026 [1], trong tổng số khoảng 147.000 học sinh sẽ tốt nghiệp THCS, dự kiến sẽ có 88.000 chỗ trong các cơ sở giáo dục công lập - bao gồm các trường THPT, trung tâm giáo dục thường xuyên và cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Khoảng 59.000 học sinh trong tổng số học sinh tốt nghiệp THCS năm nay sẽ được tuyển vào các cơ sở giáo dục tư thục. Trong ảnh: Thí sinh thi vào lớp 10 ở Hà Nội năm 2024. Tác giả:Giang Huy
Khoảng 59.000 học sinh còn lại, tương đương 40% tổng số học sinh tốt nghiệp THCS, sẽ được tuyển vào các cơ sở giáo dục tư thục. Với tổng số 124 trường THPT công lập và khoảng 100 trường tư thục trên địa bàn, câu chuyện tuyển sinh đầu cấp THPT vẫn sẽ tiếp tục nóng trong năm nay và những năm tới.
Liệu kỳ thi này sẽ căng thẳng đến mức nào và liệu bản kế hoạch mới có giúp gỡ bỏ phần nào những băn khoăn của người dân về phân luồng giáo dục và áp lực thi cử ở bậc trung học cũng như làm yên lòng các bậc phụ huynh trước kỳ thi hay không... là những câu hỏi được dư luận đặt ra.
Trước hết cần lưu ý rằng, trong nhiều năm trở lại đây, các cơ sở giáo dục công lập ở bậc THPT của Hà Nội chỉ có thể nhận được khoảng 60% tổng số học sinh tốt nghiệp THCS hằng năm [2]. Tỷ lệ 40% số học sinh rời THCS không thể cạnh tranh để có được suất học trung học tại trường công khiến cho kỳ thi trở thành áp lực lớn cho ngành giáo dục, gia đình và chính người học. Với tỷ lệ chọi cao ở các trường chuyên và công lập tốp đầu, kỳ thi này thậm chí còn được cho là khó khăn hơn cả kỳ thi tuyển sinh đại học.
Mặc dù trong hai năm qua, thành phố đã xây dựng và đưa vào hoạt động một số trường THPT mới trên địa bàn các quận, huyện Đông Anh, Hoàng Mai, Cầu Giấy cũ..., tỷ lệ công/tư này hầu như không thay đổi do số lượng học sinh tăng quá nhanh, từ 129.000 năm 2022-2023 lên tới 147.000 trong năm học tới. Do vậy, sự cạnh tranh trong cuộc đua năm nay vẫn sẽ tiếp tục gay gắt.
Tình thế này buộc các bậc phụ huynh và học sinh phải suy xét, cân nhắc kỹ lưỡng định hướng học tập và phát triển cá nhân cũng như cơ sở giáo dục phù hợp với năng lực học tập và điều kiện, hoàn cảnh gia đình. Việc gia đình chuẩn bị các phương án giáo dục khác nhau cho con em mình sẽ giúp giảm bớt áp lực lên trẻ, giúp trẻ có tinh thần và tâm lý ổn định trước và sau kỳ thi.
Ở góc độ vĩ mô, tỷ lệ ngoài công lập quá cao so với định hướng của Chính phủ có nguy cơ gây bất bình đẳng nghiêm trọng với những học sinh xuất thân từ gia đình có thu nhập thấp, kinh tế khó khăn. Các em khó mà cạnh tranh để giành chỗ trong trường công lập có mức học phí thấp vì những bất lợi tích lũy về điều kiện học tập (ít có điều kiện học thêm hơn), tài nguyên học tập (sách vở, môi trường, hỗ trợ từ gia đình) và cơ hội ngay từ đầu (học ở những trường có chất lượng thấp hơn hoặc ở khu vực ít điều kiện hơn). Đồng thời, gia đình các em cũng khó có khả năng chi trả mức học phí cao của trường ngoài công lập.
Có người sẽ nói, các em còn một cánh cửa khác, đó là học nghề. Nhưng thực tế, cánh cửa này cũng tiềm ẩn những nguy cơ bất bình đẳng khi việc phân luồng sớm có thể lấy mất cơ hội học tập lâu dài và hạn chế cơ hội phát triển sau này. Đó cũng là một phần lý do vì sao Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045 được phê duyệt năm 2024, không còn đặt ra tỷ lệ phân luồng học nghề sau THCS như giai đoạn trước nữa.
Nhưng với tình hình cạnh tranh vào THPT công lập căng thẳng như hiện nay, có thể dự báo việc phân luồng sang giáo dục nghề nghiệp sẽ diễn ra mạnh mẽ hơn. Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, tỷ lệ phân luồng học sinh sau THCS ở Hà Nội trong giai đoạn 2018 - 2025 chiếm dưới 12% [3].
Những vấn đề nêu trên của tuyển sinh vào lớp 10 ở Hà Nội tồn tại đã nhiều năm nay và đã đến lúc Thành phố cần đánh giá lại chính sách xã hội hóa giáo dục của địa phương để có những điều chỉnh cần thiết, nhằm đảm bảo công bằng trong tiếp cận giáo dục chất lượng cho người dân thủ đô.
Bên cạnh những nỗ lực tăng số trường công lập, đặc biệt ở các địa bàn phường, xã có mật độ dân cư lớn, Hà Nội cần nghiên cứu các chính sách hỗ trợ tài chính hướng đối tượng theo đầu học sinh cho khối tư thục bằng nguồn ngân sách nhà nước.
---
Nguồn tham khảo:
[1] Kế hoạch công tác tuyển sinh vào lớp 10 trung học phổ thông năm học 2026-2027. Sở GD&ĐT TP Hà Nội. https://hanoi.edu.vn/phong-quan-ly-thi-va-kdcl/ha-noi-ban-hanh-ke-hoach-tuyen-sinh-vao-lop-10-trung-hoc-pho-thong-nam-hoc-2026/ctmb/552/16821
[2] Chính sách nào cho giáo dục THPT ở Hà Nội khi xã hội hoá quá đà?
https://tienphong.vn/chinh-sach-nao-cho-giao-duc-thpt-o-ha-noi-khi-xa-hoi-hoa-qua-da-post1555717.tpo
[3] Áp tỷ lệ phân luồng sau THCS không còn phù hợp. Thanh Niên. https://thanhnien.vn/ap-ty-le-phan-luong-sau-thcs-khong-con-phu-hop-185250105225406724.htm