Dù không xuất thân từ trường lớp âm nhạc chính quy hàn lâm, Nguyễn Văn Chung (1983) vẫn là một trong những nhạc sĩ thành công nhất của nền âm nhạc đại chúng Việt Nam (V-Pop) từ thập niên 2000 đến nay.
Anh là tác giả của hàng loạt bản hit quốc dân về tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình, tình thầy trò: Chiếc khăn gió ấm, Vầng trăng khóc, Mùa đông không lạnh, Con đường mưa, Nhật ký của mẹ, Người thầy năm xưa,...
Năm 2025, qua ca khúc Viết tiếp câu chuyện hòa bình, anh bất ngờ thể hiện khả năng mở rộng sang những chủ đề về quê hương, đất nước. Tác phẩm trở thành hiện tượng âm nhạc, được lan tỏa mạnh mẽ trong dịp kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước.
Trong cuộc trò chuyện với Tia Sáng, nhạc sĩ thử lý giải thành công của mình và chia sẻ những chiêm nghiệm về danh tiếng.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung. Ảnh: VT
Với tôi, viết nhạc là công việc tự nhiên và dễ dàng nhất
- Bắt đầu công việc sáng tác bằng con đường tự học, nói cách khác là không chuyên, vậy từ khi nào anh tự nhìn nhận mình như một nhạc sĩ chuyên nghiệp?
Thật ra, trong những năm đầu sáng tác, tôi không dám nhận mình là nhạc sĩ, dù đã có những ca khúc được đông đảo khán giả yêu thích. Thậm chí, mỗi khi có ai hỏi về nghề nghiệp, tôi còn cảm thấy ngại ngùng, có phần xấu hổ khi tự giới thiệu mình là nhạc sĩ. Bởi trong suy nghĩ của tôi khi ấy, nhạc sĩ phải là người được đào tạo bài bản, có kiến thức chuyên môn vững vàng và khả năng sáng tác những tác phẩm không chỉ được công chúng đón nhận mà còn được giới chuyên môn thừa nhận. Sự ghi nhận ấy cần được thể hiện qua những giải thưởng, thành tích cụ thể. Vì vậy, dù đã có những bản hit, tôi vẫn không dám nhận mình là nhạc sĩ, khi chưa có giải thưởng nào trong tay.
Phải đến năm 2009, khi được vinh danh trong "Top 10 nhạc sĩ được yêu thích nhất" của giải thưởng Làn Sóng Xanh [anh từng bốn lần liên tiếp được vinh danh từ năm 2009 đến năm 2012], tôi mới tự tin hơn khi giới thiệu bản thân với danh xưng ấy. Đối với tôi, đó không đơn thuần là một giải thưởng, mà còn là sự ghi nhận dành cho những nỗ lực sáng tác của mình, thông qua sự yêu mến của công chúng và những thành tích trên bảng xếp hạng âm nhạc. Có lẽ, đó là một trong những cột mốc đầu tiên giúp tôi cảm thấy mình thực sự có vị trí trong nghề.
- Một ca khúc của anh thường được khởi nguồn như thế nào? Anh có thể chia sẻ cụ thể qua trường hợp 'Nhật ký của mẹ’ và ‘Viết tiếp câu chuyện hòa bình’, hai ca khúc giúp anh ghi dấu ấn đặc biệt trong lòng công chúng?
Những năm đầu, tôi đến với sáng tác một cách rất tự nhiên, chủ yếu dựa vào cảm xúc và những rung động tại một thời điểm nào đó. Cảm hứng có thể đến sau khi tôi đọc một cuốn sách, xem một bộ phim, nghe một câu chuyện từ bạn bè hoặc từ chính trải nghiệm của mình.
Khi cảm xúc đủ lớn, tôi thường ngồi bên cây đàn vào buổi tối, để những suy nghĩ và rung động ấy tự nhiên tuôn ra thành giai điệu, ca từ. Mọi thứ diễn ra khá ngẫu hứng, không có quá nhiều tính toán hay khuôn mẫu.
Thông thường, tôi chỉ mất khoảng ba đến năm tiếng, tức một buổi tối, để hoàn thành một ca khúc. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp đặc biệt đòi hỏi nhiều thời gian và tâm sức hơn.
Chẳng hạn, với Nhật ký của mẹ, tôi đã dành đến năm ngày để hoàn thành. Bởi khi viết, tôi muốn xem đó là một tác phẩm tâm huyết của cuộc đời mình, nên cố gắng dồn vào ca khúc tất cả những gì bản thân cho là hay nhất, tinh túy nhất.
Viết tiếp câu chuyện hòa bình cũng là một trường hợp khá đặc biệt. Ít ai biết rằng, trước khi có phiên bản được công chúng biết đến, tôi từng viết một ca khúc cùng tên khác. Tuy nhiên, sau khi nghe lại, chính tôi chưa hài lòng với giai điệu và ca từ của phiên bản ấy. Tôi nhận thấy những gì mình viết ra chưa thực sự tương xứng với ý nghĩa và sức nặng của tên bài hát. Vì vậy, tôi quyết định bỏ phiên bản cũ để viết lại một ca khúc hoàn toàn mới. Với phiên bản sau, tôi mới cảm thấy tác phẩm đã thể hiện được tinh thần mà mình mong muốn.
- Với số lượng ca khúc đồ sộ anh đã sáng tác, phải chăng việc viết nhạc đối với anh là điều dễ dàng?
- Tôi nghĩ việc sáng tác đối với mình có phần dễ dàng hơn so với những người khác. Bởi chỉ cần có một câu chuyện, một cảm xúc hay nguồn cảm hứng đủ khiến bản thân rung động, tôi đã có thể viết nên một bài hát. Tất nhiên, ở đây tôi chưa bàn đến chất lượng ca khúc hay, dở ra sao, hoặc tác phẩm ấy có được đông đảo khán giả đón nhận hay không. Thực tế, có những sáng tác tôi cảm thấy rất tâm đắc nhưng lại không chạm đến nhiều khán giả.
Đồng thời, có những lúc, tôi viết chỉ vì muốn giãi bày một nỗi buồn quá lớn, để những tâm tư chất chứa trong lòng được vơi bớt. Ca khúc ra đời có thể mang theo nỗi niềm rất nặng nề của tôi, nhưng ít nhất, sau khi viết xong, bản thân tôi cảm thấy được giải tỏa và nhẹ nhõm hơn.
Vì vậy, viết nhạc thực sự là công việc tự nhiên và dễ dàng đối với tôi hơn bất kỳ công việc nào khác.
Ngày trước, tôi giống đứa trẻ ngây thơ muốn tập bay
- Trong thị trường âm nhạc luôn biến động - thị hiếu công chúng thay đổi, còn công nghệ liên tục mở ra những cách sáng tác, sản xuất mới, đâu là yếu tố giúp anh duy trì sức sáng tạo và chỗ đứng riêng sau gần 25 năm làm nghề? Đặc biệt, khi không xuất thân từ môi trường đào tạo sáng tác chính quy, anh nhìn nhận thế nào về vai trò của năng khiếu trong thành công của mình?
- Có lẽ câu hỏi về sức hút và năng lực cạnh tranh của tôi nên dành cho khán giả, nhà báo hoặc nhà phê bình âm nhạc. Họ sẽ đánh giá khách quan hơn. Bản thân tôi khi làm nghề chỉ mong mình vẫn còn cảm hứng sáng tạo, còn khả năng sáng tác phù hợp với dòng chảy thị trường, nhu cầu của thời đại và thị hiếu công chúng. Như vậy là tôi đã hạnh phúc rồi, chứ không có nhu cầu cạnh tranh với ai để đạt được điều gì.
Nếu nói về thế mạnh, tôi nghĩ mình có một trái tim nhạy cảm, một kế hoạch phát triển sự nghiệp rõ ràng và sự kiên định với những ước mơ, lý tưởng âm nhạc có phần ngây thơ từ thuở trẻ.
Tôi cũng luôn tin rằng thành công của mình phần lớn đến từ may mắn. May mắn vì có cơ duyên đến với âm nhạc ở độ tuổi thanh niên đầy mộng mơ, nhiệt huyết; vì đã chọn viết dòng nhạc mà bản thân và đông đảo khán giả đều yêu thích; vì những ca sĩ đầu tiên thể hiện ca khúc của tôi đều gặt hái thành công, tạo nên khởi đầu thuận lợi cho cả một hành trình dài. Tôi còn may mắn khi những kế hoạch, những lần chuyển hướng trong sự nghiệp mang lại kết quả tốt và được ghi nhận; khi gặp đúng người, đúng thời điểm và được ba mẹ dạy những điều cần thiết để làm việc, trưởng thành.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cùng ca sĩ Duyên Quỳnh thể hiện ca khúc 'Dưới cờ Tổ quốc anh về' - sáng tác mới nhất của anh, tiếp nối mạch cảm hứng về quê hương, đất nước. Video: NVCC
Tôi tin may mắn cũng là một dạng 'năng lực', và đó là năng lực mạnh nhất của mình. Còn về thiên phú âm nhạc, tôi nghĩ mình chỉ có một chút ít. Điều giúp tôi bền bỉ đi qua gần 25 năm làm nghề có lẽ là sự ngây thơ và một chút lì lợm với niềm tin của chính mình. Khi đã tin vào điều gì, tôi sẽ dốc lòng học hỏi, làm việc để biến mong muốn thành hiện thực. Ngày trước, tôi giống một đứa trẻ ngây thơ muốn tập bay. Muốn bay được thì phải tìm cách tạo ra đôi cánh của riêng mình. Tôi nghĩ hành trình làm nghề của mình cũng như vậy.
- Từng ghi dấu ấn với những bản tình ca "làm mưa làm gió" một thời, anh dần mở rộng sáng tác sang nhạc thiếu nhi, gia đình, quê hương, đất nước. Những bước chuyển ấy nằm trong một chiến lược được hoạch định từ trước hay đến từ sự nhạy bén trong nắm bắt cơ hội?
- Tôi nghĩ là cả hai. Đó vừa là kế hoạch phát triển sự nghiệp được tôi vạch ra từ trước, vừa là khả năng nhận biết thời điểm thích hợp để đưa ra quyết định thay đổi. Tất nhiên, mỗi lần chuyển hướng đều đi kèm những khó khăn, thách thức và đòi hỏi bản thân phải dám chấp nhận.
Nguyên tắc giúp tôi liên tục làm mới mình là luôn muốn có thêm những trải nghiệm trong công việc, tìm kiếm những không gian mới để thỏa sức sáng tạo và khám phá niềm vui khi vượt qua giới hạn bản thân. Tôi thích cảm giác bước ra khỏi vùng an toàn, nhất là những vùng an toàn được hình thành từ định kiến nghề nghiệp. Còn việc giữ bản sắc sáng tạo, không chạy theo xu hướng nhất thời, phụ thuộc vào lựa chọn và quan điểm sáng tác của mỗi người.
Riêng thành công của Viết tiếp câu chuyện hòa bình, thật lòng tôi nghĩ đó lại là một lần may mắn nữa. Tôi may mắn khi lựa chọn chuyển hướng sáng tác vào thời điểm trước một năm đất nước có nhiều ngày lễ lớn, những thay đổi quan trọng, khơi dậy mạnh mẽ cảm xúc cộng đồng và tinh thần dân tộc.
Bài hát của tôi xuất hiện đúng thời điểm ấy, nhờ vậy có cơ hội tiếp cận đông đảo đối tượng khán giả qua nhiều nền tảng và các chương trình nghệ thuật chính luận được tổ chức.
Tuy nhiên, tôi không cho rằng thành công này phá vỡ quan niệm "dòng nhạc quê hương khó tiếp cận đến khán giả trẻ", nó vẫn rất khó, nó chỉ chứng minh rằng "dám thay đổi có thể mang lại thành công, có khi còn rực rỡ hơn đã từng!"
Không cần giỏi nhất, chỉ cần khác biệt
- Anh từng chia sẻ về cảm giác thiếu hụt nền tảng chuyên môn so với những nhạc sĩ được đào tạo bài bản, vậy làm thế nào anh khắc phục điều đó?
- Đúng là tôi luôn có cảm giác thiếu hụt nền tảng chuyên môn so với những nhạc sĩ được đào tạo bài bản từ khi còn trẻ. Thế nhưng, guồng quay công việc cùng những cơ hội xuất hiện ở từng thời điểm khiến tôi phải tìm cách xoay sở, vượt qua những hạn chế của bản thân.
Trong quá trình ấy, tôi học được cách nhận diện và khai thác tối đa những nguồn lực mình đang có, chẳng hạn sự nhạy cảm trong tâm hồn, khả năng sử dụng ngôn ngữ và kể chuyện...
Tôi nhận ra rằng càng sở hữu nhiều kỹ năng bổ trợ, bản thân càng có thêm lợi thế để tạo ra hướng phát triển riêng. Tôi gọi đó là "kỹ năng xếp chồng". Đại khái trong một lĩnh vực chuyên môn, để lọt vào nhóm 5% những người giỏi nhất là điều vô cùng khó khăn. Nhưng nếu bạn có kiến thức chuyên môn ở mức vừa phải, đồng thời sở hữu thêm nhiều kỹ năng bổ trợ khác, sự kết hợp ấy có thể tạo nên một bản thể vô cùng đặc biệt mà không ai có thể sao chép được, và hoàn toàn có thể lọt vào nhóm những người thành công, dễ sống sót nhất.
Việc học lồng tiếng, luyện giọng của tôi cũng xuất phát từ tư duy đó.
Thứ nhất, tôi học vì thích. Tôi nhận ra giọng nói là một trong những vũ khí vô hình hiệu quả nhất mà chúng ta có thể sở hữu, giúp tạo thiện cảm và mang lại lợi thế trong giao tiếp hằng ngày.
Thứ hai, tôi tin rằng không có kỹ năng nào vô dụng. Vấn đề là chúng ta có biết vận dụng đúng kỹ năng vào đúng hoàn cảnh để gia tăng lợi thế cá nhân hay không.
Thứ ba, trong kế hoạch phát triển lâu dài, tôi nhìn thấy sự liên hệ giữa kỹ năng sử dụng giọng nói với công việc sáng tác âm nhạc.
Thử tưởng tượng một ngày tôi tổ chức đêm nhạc riêng và trực tiếp đảm nhận vai trò người dẫn chương trình. Tôi sẽ kể cho khán giả nghe những câu chuyện phía sau các ca khúc của mình. Khi ấy, một giọng nói ấm áp, tình cảm và lôi cuốn chắc chắn sẽ giúp tôi kết nối tốt hơn với người nghe. Vì vậy, với tôi, học thêm một kỹ năng không nhất thiết chỉ để đáp ứng nhu cầu trước mắt. Nó còn có thể trở thành lợi thế trong những kế hoạch dài hạn mà mình đang chuẩn bị.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung. Ảnh: NVCC
- Có một nghịch lý là càng thành công, người ta càng dễ bị giới hạn bởi chính những điều mình từng làm tốt. Anh nghĩ sao về tình huống đó? Nguyễn Văn Chung trước và sau khi nổi tiếng đã thay đổi như thế nào?
- Tôi nghĩ Nguyễn Văn Chung của những năm đầu sáng tác và Nguyễn Văn Chung hiện tại có lẽ chỉ khác nhau về trải nghiệm, cách đối nhân xử thế và tâm tính. Còn những tiêu chuẩn, quan điểm và lý tưởng âm nhạc về cơ bản vẫn như ngày đầu.
Qua nhiều năm, tôi học được không ít bài học trong cuộc sống. Những trải nghiệm ấy khiến mình khiêm tốn hơn, chừng mực hơn, ít phát biểu, ít đánh giá người khác, biết ơn nhiều hơn và tập trung vào bản thân nhiều hơn.
Còn trong sáng tác, thật ra tôi luôn nghĩ mình là một tờ giấy trắng. Có một hình ảnh mà tôi thấy rất thú vị. Mỗi khi bắt đầu viết một bài hát, tôi đều chuẩn bị một tờ giấy mới. Cây bút đôi khi vẫn là cây bút cũ nếu chưa hết mực, nhưng tờ giấy thì luôn mới, để tôi bắt đầu viết những câu chữ đầu tiên.
Đến tận bây giờ cũng vậy. Mỗi khi đặt bút sáng tác, tôi đều xem đó như bài hát đầu tiên mình viết. Tôi vẫn loay hoay tìm ý tứ, tiết tấu, tìm một ý tưởng sao cho tác phẩm phải thật đặc biệt với chính mình.
Bởi vậy, tôi không chấp nhận việc mình viết Vầng trăng khóc 2 hay Viết tiếp câu chuyện hòa bình 2 chỉ vì những ca khúc đó đã thành công. Tôi không thích ăn theo thành công sẵn có. Đối với tôi, mỗi lần sáng tác phải là một hành trình tìm kiếm mới, chứ không phải cố gắng lặp lại những gì từng được công chúng đón nhận.
- Anh đã có những bản hit quốc dân và không ít giải thưởng. Anh hình dung cuộc sống của mình sẽ như thế nào nếu một ngày những bản hit hay giải thưởng không còn nữa?
- Tôi luôn sẵn sàng, thậm chí đôi khi chủ động chuẩn bị cho điều đó.
Thật ra, tôi khá ngại việc được săn đón và đặt quá nhiều kỳ vọng. Tôi nghĩ những điều ấy không thực sự thích hợp với một nhạc sĩ như mình, bởi điều chúng tôi cần đôi khi chỉ là được thoải mái sống trong thế giới riêng, sau khi hoàn thành những nghĩa vụ, trách nhiệm với gia đình và con cái.
Tôi mong khán giả yêu quý các bài hát của mình bởi sự thuần khiết trong cảm xúc âm nhạc. Nếu có thể, tôi cũng mong mọi người nhớ đến sự tích cực trong quan điểm sống và quan điểm làm nghề của tôi.
Đối với một người sáng tác, không có niềm hạnh phúc nào lớn hơn việc tác phẩm của mình được công chúng yêu thương, đồng hành cùng họ qua những giai đoạn khác nhau của cuộc đời.
Vì vậy, nếu cái tên Nguyễn Văn Chung được gắn liền với những bài hát đã trở thành một phần ký ức, gắn bó với cuộc đời mỗi khán giả, thì đó đã là niềm hạnh phúc lớn nhất đối với tôi rồi!
Chúc anh luôn dồi dào sức khỏe, giữ trọn niềm say mê sáng tạo và tiếp tục mang đến những tác phẩm giàu cảm xúc, có sức sống bền lâu trong lòng công chúng!