Những lý do có thể khiến Christa Pike sống sót sau hai lần tiêm thuốc độc

Khoảng 19 giờ 30 phút tối ngày 30/9/2026 (giờ Mỹ), Christa Pike được cố định trên một chiếc cáng và nói lời sau cùng trước khi đội thi hành án tiêm thuốc độc vào cơ thể nữ tử tù này.

Bị tuyên án tử hình vì tra tấn và sát hại bạn học Colleen Slemmer vào năm 1995 khi mới 19 tuổi, Pike, hiện 50 tuổi, nói rằng mình cảm thấy bình thản trước giờ hành quyết. "Tôi đã sẵn sàng được tự do rồi. Hôm nay là một ngày hạnh phúc", hãng tin AP thuật lại lời Pike. Chỉ vài phút sau đó, Pike được tiêm pentobarbital trong quy trình tử hình bằng tiêm thuốc độc hiện nay tại Tennessee.

Christa Pike là người phụ nữ đầu tiên bị hành quyết tại Tennessee trong hơn 200 năm qua. Nhưng thật bất ngờ, sau hai liều pentobarbital, Pike vẫn sống sót. Các tờ báo mô tả nữ tử tù tiếp tục phát ra âm thanh giống như tiếng ngáy trong hơn một giờ sau đó và được đưa đến bệnh viện cấp cứu thay vì rời khỏi nhà tù bằng xe tang. Hiện Pike vẫn đang trong tình trạng nguy kịch và được điều trị cấp cứu.

Vụ tử hình thất bại ngay lập tức gây xôn xao dư luận và khiến công chúng đặt ra hàng loạt câu hỏi về quy trình tiêm thuốc độc, chất lượng của thuốc cũng như những vấn đề đạo đức liên quan đến các phương pháp tử hình.

Bảy lần chọc kim tìm tĩnh mạch

Theo các luật sư của Christa Pike, đội thi hành án đã phải sử dụng ít nhất bảy kim tiêm để tìm tĩnh mạch phù hợp và đưa liều thuốc gây tử vong vào cánh tay trái của Pike. Trong đó, một chiếc kim được cho là đã bị cong khi được rút ra sau một lần đặt kim không thành. Pike cũng bị phồng rộp và bỏng rát xung quanh vị trí đặt đường truyền tĩnh mạch cuối cùng để đưa thuốc vào cơ thể.

Các chuyên gia y tế cho biết có dấu hiệu hai ống thông không đưa thuốc vào tĩnh mạch như dự định mà để thuốc rò vào các mô xung quanh vị trí đặt kim.

Nguyên nhân có thể do cách đặt hoặc vị trí đặt ống truyền, do tĩnh mạch của Pike yếu hoặc dễ tổn thương, hoặc vì một nguyên nhân khác.

Theo các luật sư, từ trước đó, các bác sĩ đã luôn gặp khó khăn khi tìm tĩnh mạch của Pike. Bản thân nữ tử tù có tĩnh mạch nhỏ khiến cho việc xác định và đặt đường truyền càng trở nên khó khăn.

Trong quá trình thi hành án, chính Pike cũng cố gắng chỉ cho nhân viên vị trí mà họ có thể thử đặt đường truyền". Nữ tử từ liên tục nói: ‘Hãy thử lên cao hơn ở vai tôi, thử ở đây, thử ở đây nữa’", Randy Spivey, một luật sư của Pike, kể lại với tờ The New York Times.

Những thông tin trên đã củng cố nhận định của các chuyên gia y tế độc lập rằng có thể thuốc pentobarbital thoát vào các mô xung quanh vị trí đặt kim thay vì đi vào máu của Pike, khiến cho dung dịch này không đạt đến nồng độ cần thiết trong hệ tuần hoàn để làm nữ tử tù ngừng thở.

Hiện tượng thuốc được đưa qua đường tĩnh mạch nhưng rò rỉ vào các mô bên dưới da (IV infiltration) từng được ghi nhận trong các vụ thi hành án trước đây, trong đó có những trường hợp gây bỏng hóa chất nghiêm trọng.

Có thời điểm trong quá trình thi hành án, Pike đã nói rằng cánh tay mình "có cảm giác như sắp vỡ ra" và hỏi liệu cảm giác đó có bình thường hay không. "Cơn đau ở cánh tay là một dấu hiệu cảnh báo rất rõ ràng cho thấy thuốc truyền tĩnh mạch đang bị thoát ra ngoài", bác sĩ Mark Heath, phó giáo sư gây mê tại Trung tâm Y tế Irving thuộc Đại học Columbia, cho hay.

Tuy nhiên, nhận định của các chuyên gia y tế mới chỉ là giả thuyết và chưa có kết luận chính thức xác định nguyên nhân thất bại trong vụ thi hành án đối với Pike. Theo Cơ quan Cải huấn Tennessee, đơn vị này "đã tuân thủ mọi bước trong quy trình thi hành án hợp pháp của bang".

Dù nguyên nhân khiến vụ thi hành án thất bại là gì, các chuyên gia y tế cho rằng Pike sẽ phải đối mặt với những biến chứng y khoa nghiêm trọng và tổn thương não vĩnh viễn do thuốc có thể đã làm giảm nồng độ oxy trong cơ thể hoặc làm suy yếu tuần hoàn của nữ tử tù.

Không được pha chế đúng cách

Pentobarbital thuộc nhóm barbiturate - những thuốc có tác dụng ức chế hệ thần kinh và có thể được sử dụng để điều trị co giật. Thuốc này cũng được sử dụng phổ biến để an tử cho động vật hoặc trợ tử cho người tại các bang cho phép.

Tác dụng chính của thuốc là làm ngừng hoạt động điện trong não, bao gồm hoạt động của các tế bào thần kinh tại thân não đóng vai trò kiểm soát hô hấp. Khi sử dụng thuốc, cơ thể con người sẽ rơi vào trạng thái giống như hôn mê, sau đó dần suy hô hấp và ngừng tim.

Chính phủ liên bang Mỹ đã thông qua việc sử dụng pentobarbital đơn chất để tiêm thuốc tử hình trong nhiệm kỳ đầu tiên của chính quyền Trump. Dưới thời Tổng thống Joe Biden, quy trình này đã bị bãi bỏ khi một cuộc rà soát của Bộ Tư pháp vào tháng 1/2025 kết luận rằng, vẫn "không chắc chắn" liệu sử dụng loại pentobarbital để tử hình có "gây ra đau đớn và khổ sở không cần thiết" hay không.

Theo bác sĩ Joel Zivot, giáo sư gây mê tại Trường Y Đại học Emory, người trước đây từng được các luật sư của Pike thuê làm chuyên gia y tế, pentobarbital là dung dịch có tính kiềm mạnh, có thể gây bỏng mô và da trong quá trình thi hành án. Tuy nhiên, chính quyền hiện tại của Tổng thống Trump đã khôi phục việc tiêm pentobarbital và cho biết cũng sẽ áp dụng cả hình thức xử bắn.

Trong trường hợp của Pike, các chuyên gia y tế cho rằng ngoài khả năng thuốc bị thoát ra ngoài, cũng có thể có một nguyên nhân khác là bản thân thuốc pentobarbital đã bị suy giảm tác dụng từ trước.

Từ đầu những năm 2000, các hãng dược phẩm lớn đã từ chối bán thuốc của mình để sử dụng trong các vụ hành quyết. Vì vậy, chính quyền liên bang và các bang như Tennessee thường phải mua các thành phần dược chất, sau đó đưa đến cơ sở chuyên biệt để pha chế thành thuốc.

"Có thể Pentobarbital đã không được pha chế đúng cách? Hoặc đã bị suy giảm chất lượng, hết hạn sử dụng? Tất cả những khả năng đó đều có thể xảy ra", bác sĩ Zivot nhận định.

Không chỉ chuyển sang sử dụng thuốc do các nhà thuốc pha chế, các bang còn áp dụng những cách thức gây tranh cãi về mặt pháp lý, như cho bang khác mượn thuốc hoặc nhập khẩu những loại thuốc vốn được ghi nhãn sử dụng trong thú y. Tất cả những điều này có thể khiến cho thuốc không được pha chế đúng cách, ảnh hưởng đến chất lượng, theo TS Julian Koplin (Đại học Melbourne, Úc).

Để tránh gây tranh cãi, các bang cũng giữ kín nhiều thông tin về quy trình tử hình, thông qua các đạo luật hạn chế công chúng tiếp cận những thông tin nhạy cảm như nguồn mua thuốc và liều lượng sử dụng.

Tử hình bằng thuốc độc có thực sự nhân đạo?

Gần như ngay sau khi Mỹ bắt đầu áp dụng việc tiêm thuốc độc tử hình - phương pháp thi hành án được cho là ít gây đau đớn hơn - vào cuối những năm 1970 thì đã xảy ra những trường hợp thi hành án sai sót.

Một phần nguyên nhân nằm ở chỗ, hầu hết các bác sĩ và bác sĩ gây mê đều từ chối tư vấn hoặc tham gia vào quy trình này vì những vấn đề về đạo đức.

Hiệp hội Y khoa Mỹ (AMA) quy định bác sĩ không được tham gia vào các hoạt động như thiết lập đường truyền để hành quyết, lựa chọn vị trí tiêm, kê đơn, chuẩn bị hoặc tiêm thuốc gây tử vong. Thực tế này dẫn đến việc các mũi tiêm đều do nhân viên trại giam có trình độ đào tạo y tế hạn chế thực hiện.

Có thể thấy rõ hạn chế này trong vụ tử hình Pike khi các chuyên gia cho hay, thông thường ở bệnh viện, các bác sĩ có kinh nghiệm sẽ nhận ra ngay các dấu hiệu của hiện tượng thuốc thoát ra ngoài lòng mạch.

Vụ Pike cũng không phải lần đầu Tennessee gặp vấn đề với tiêm thuốc độc trong năm 2026. Vào tháng Năm năm nay, bang này đã phải dừng vụ hành quyết Tony Carruthers sau khi nhân viên trại giam không thể tìm đường truyền tĩnh mạch phù hợp, dù đã cố gắng trong hơn một giờ.

Theo CBS News, luật sư của Carruthers kể lại ông đã bị "tra tấn", rên rỉ và chảy máu tại nhiều vị trí tiêm khi các thành viên đội hành quyết liên tục chọc kim vào ngực, tay, chân và cổ của ông. Cuối cùng, Carruthers đã được hoãn thi hành án một năm.

Những sự cố tương tự từng xảy ra tại nhiều bang khác của Mỹ như Alabama, Arizona, Florida, Oklahoma và Texas. Điểm khác biệt trong vụ Pike là thuốc đã được đưa vào cơ thể nhưng tử tù vẫn sống sót - "điều đặc biệt và chưa từng có tiền lệ", theo Robin Maher, Giám đốc điều hành của Trung tâm Thông tin về Án tử hình.

"Việc tiêm thuốc tử hình không phải là phương pháp nhân đạo nhất, mà chỉ là phương pháp trông có vẻ nhân đạo nhất mà thôi", Corinna Lain, giáo sư luật và tác giả cuốn "Bí mật của Nhà nước hành quyết: Câu chuyện chưa được kể về tiêm thuốc tử hình" (Secrets of the Killing State: the Untold Story of Lethal Injection), xuất bản năm ngoái, cho hay.

Thêm vào đó, liệu án tử có còn là một phương thức thực thi công lý phù hợp trong thời đại ngày nay hay không cũng là câu hỏi được nhiều người đặt ra. Thực tế, khoảng ba phần tư các quốc gia trên thế giới đã bãi bỏ án tử hình trong quy định pháp luật hoặc ngừng thi hành án từ lâu trên thực tế. Nhiều học giả cho rằng, mọi người đều có quyền được sống và quyền này không thể bị tước bỏ, bất kể họ đã làm gì.

Từ góc nhìn của TS Julian Koplin (Đại học Melbourne, Úc), một người "đáng chết" không đồng nghĩa với việc họ "đáng phải chịu đau đớn". "Nếu không thể tiến hành hành quyết mà không tạo ra nguy cơ gây thêm đau đớn và khổ sở trên thực tế, thì rất khó biện minh cho việc này, ngay cả với những người cho rằng án tử hình là hình phạt phù hợp đối với một số tội ác nhất định", ông viết trong bài báo trên The Conversation.

Kim Dung tổng hợp