 |
Nhiều yếu tố khác ngoài giới tính ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn ngành STEM của sinh viên. Ảnh minh hoạ: istock |
Tại Việt Nam, theo báo cáo của UNESCO năm 2020, nữ giới mới chiếm 36,5% trong số sinh viên tốt nghiệp đại học các ngành STEM, dù đã có nghiên cứu chỉ ra nữ sinh thể hiện ngang hàng hoặc có phần vượt trội hơn nam sinh ở các môn khoa học tại trung học. Sự chênh lệch này đặt ra câu hỏi về những yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn ngành nghề STEM của sinh viên.
Để góp phần trả lời câu hỏi, một nhóm các nhà nghiên cứu đến từ Trường Đại học Đại Nam, Đại học Sydney, Đại học Arizona, Tập đoàn Microsoft, Phòng Nghiên cứu Giáo dục Toàn cầu (Mỹ) đã tiến hành khảo sát tại 12 trường THPT ở Hà Nội. Bảng hỏi khảo sát do nhóm xây dựng dựa trên (1) Nghiên cứu dọc về giáo dục quốc gia năm 1988 của Mỹ (NELS:88) và (2) Khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS - Tổng cục Thống kê, 2016).
Sau khi thu được 3.583 phản hồi phù hợp để phục vụ cho nghiên cứu, nhóm tiếp tục thực hiện phỏng vấn sâu với 40 học sinh.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, trong điều kiện loại trừ các yếu tố ảnh hưởng khác, chẳng hạn như kết quả học tập (GPA), thì khả năng chọn ngành STEM của học sinh nữ chỉ bằng 23% của học sinh nam. Trong buổi phỏng vấn sâu, nhiều học sinh sử dụng các từ ngữ liên quan đến giới khi nói về quyết định lựa chọn ngành học, ví dụ như "Vì là con trai nên sẽ học sửa chữa đồ điện tử"; "có những việc khác dành cho phụ nữ, chẳng hạn như chăm sóc gia đình, con cái, vì vậy, nghề giáo sẽ cho em nhiều thời gian dành cho gia đình"...
Nghiên cứu cũng cho thấy kỳ vọng từ cha mẹ có mối liên hệ tích cực và đáng kể tới lựa chọn học ngành STEM của các em. Khi kỳ vọng từ cha mẹ tăng thêm 1 đơn vị, thì khả năng lựa chọn ngành STEM sẽ tăng lên 1,16 lần. Nhiều học sinh tham gia phỏng vấn đã trả lời lý do lựa chọn nghề nghiệp là vì "cha mẹ không muốn em chọn một nghề quá vất vả"; "cha mẹ muốn em theo đuổi những nghề ổn định"...
Bên cạnh đó, nghề nghiệp của cha mẹ cũng có thể ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn ngành STEM của các em. Nhiều học sinh coi cha mẹ là nguồn cảm hứng cho mục đích học tập và nghề nghiệp tương lai. Nhóm nghiên cứu giải thích điều này có thể một phần xuất phát từ việc các em tin rằng có thể tận dụng mạng lưới nghề nghiệp của cha mẹ để tìm cơ hội việc làm sau này.
Qua các cuộc phỏng vấn, học sinh nông thôn bày tỏ mong muốn theo học các ngành STEM với tỷ lệ cao hơn so với học sinh thành thị. Đặc biệt, học sinh nam từ các trường nông thôn, điển hình là các em có hoàn cảnh khó khăn, thường chọn ngành STEM vì cho rằng điều này sẽ giúp các em dễ có công ăn việc làm sau khi tốt nghiệp mà không cần dựa vào quan hệ xã hội, nhờ đó có thể kiếm tiền để hỗ trợ gia đình và thực hiện vai trò trụ cột.
Từ những kết quả trên, nghiên cứu đề xuất nên tăng cường các chương trình học bổng STEM, nhất là cho các học sinh nữ tại nông thôn; tổ chức các sự kiện nâng cao kiến thức cộng đồng về vai trò của STEM trong sự phát triển chung của đất nước, nhắm vào các bậc phụ huynh; tổ chức các hội thảo hướng nghiệp STEM...
Nguồn:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0883035525001697
Ánh Dương