Ốc sên là nhóm sinh vật cổ xưa, có thể tồn tại từ 500 triệu năm trước, và đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Chúng có khả năng ăn và phân hủy các vật chất hữu cơ như lá cây mục, nhờ đó tái chế chất dinh dưỡng trả lại cho đất. Không chỉ ăn thực vật mục, ốc sên còn tham gia chuỗi thức ăn trong tư cách con mồi cho nhiều loài động vật khác. Ngoài ra, do nhạy cảm với độ ẩm, ô nhiễm, hóa chất, sự xuất hiện hoặc suy giảm của ốc sên có thể phản ánh tình trạng môi trường.
Cùng với ốc sên, sên trần và sên bán vỏ đều thuộc nhóm động vật thân mềm chân bụng (gastropods), có thể sống trên cạn, dưới nước hoặc ở biển. Sự khác nhau giữa chúng chủ yếu nằm ở việc có vỏ, không có vỏ hoặc vỏ rất nhỏ.
Hình ảnh một số loài ốc sên và sên trần đang sinh sống ở Vườn Quốc gia Cúc Phương. Ảnh: Biodiversity Data Journal
Trong khuôn khổ dự án nghiên cứu và đào tạo Đức-Việt VIETBIO, các nhà khoa học đã tiến hành một cuộc kiểm kê các loài chân bụng tại Vườn Quốc gia Cúc Phương do nơi đây có nhiều đá vôi, cung cấp môi trường giàu canxi, yếu tố quan trọng giúp chúng phát triển và tạo vỏ.
Kết quả, nhóm nghiên cứu ghi nhận tổng cộng 116 loài chân bụng thuộc 23 họ. Trong số đó, có những loài có kích thước từ vài milimet đến to bằng nắm tay với vỏ dẹt, tròn hoặc thuôn dài.
Không phải tất cả các loài ốc sên đều được phát hiện với số lượng lớn. Với khá nhiều loài, các nhà nghiên cứu chỉ tìm thấy vài cá thể, và khoảng 15% số loài chỉ ghi nhận duy nhất một cá thể.
"Trong số các loài được tìm thấy, chúng tôi không thể xác định 47 loài thuộc loài nào đã biết - hầu hết chúng có thể vẫn chưa được mô tả", thông cáo báo chí dẫn lời nhà nghiên cứu ốc sên Parm von Oheimb từ Bảo tàng Thiên nhiên Berlin - tác giả chính của nghiên cứu.
Tổng hợp với các nghiên cứu trước, nhóm cho biết, tổng số loài ốc sên và sên trần đã biết ở Cúc Phương là 159 loài.
Nhiều loài ốc sên sinh sống trong khu bảo tồn này chưa được phát hiện ở nơi nào khác - Katharina von Oheimb, nhà nghiên cứu ốc sên tại Bảo tàng Thiên nhiên Berlin, cho biết thêm. "Khi so sánh với các khu vực khác, chúng ta có thể thấy Vườn Quốc gia Cúc Phương là một trong những khu rừng nhiệt đới có số lượng loài chân bụng trên cạn phong phú nhất được nghiên cứu cho đến nay."
Các mẫu vỏ ốc sên từ Vườn Quốc gia Cúc Phương. Ảnh: Biodiversity Data Journal
Trong gần hai tuần nghiên cứu thực địa vào năm 2019, nhóm đã xây dựng được một bộ sưu tập vỏ rỗng và mẫu vật, tạo điều kiện cho các nhà khoa học tiếp tục tìm hiểu trong tương lai. Hiện bộ sưu tập được phân chia lưu trữ tại Bảo tàng Thiên nhiên Berlin và Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật tại Hà Nội.
Ngoài ra, để phục vụ các nghiên cứu di truyền trong tương lai, mẫu mô của các loài cũng được lưu trữ lâu dài tại bộ sưu tập của Bảo tàng Thiên nhiên Berlin.
Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí Biodiversity Data Journal gần đây.
Mỹ Hạnh tổng hợp
---
Tài liệu tham khảo:
Parm Viktor von Oheimb et al, Terrestrial Mollusca of Cuc Phuong National Park, Vietnam – Results from the 2019 VIETBIO inventory work, Biodiversity Data Journal (2025). DOI: 10.3897/bdj.13.e163277
Unknown snails and digital data, https://blog.pensoft.net/2025/10/13/unknown-snails-and-digital-data/