Mới đây, mảnh xương hàm dưới hóa thạch còn nguyên vẹn bốn chiếc răng do các đội tàu đánh cá trục vớt ngoài khơi bờ biển Đài Loan hơn 20 năm trước, đã được xác minh thuộc về một loài người cổ xưa - người Denisova.
 |
Hình minh họa. Nguồn: AP |
Các nhà nghiên cứu đặt tên cho mảnh xương này là Penghu 1, theo tên eo biển Penghu (Bành Hồ), cách bờ biển phía tây Đài Loan 25 km, nơi nó được trục vớt.
Penghu 1 được đem tặng cho Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Đài Loan sau khi các nhà nghiên cứu nhận ra nó thuộc về một họ hàng cổ xưa của loài người. Nhưng danh tính của họ hàng bí ẩn đó vẫn là ẩn số, cho đến mới đây.
Các nhà nghiên cứu đã dành hơn hai năm tinh chỉnh các kỹ thuật chiết xuất protein cổ đại để có thể phân lập các mảnh protein từ bề mặt một chiếc răng và tách chúng ra khỏi hóa thạch Penghu 1.
Trong số những mảnh đó, có hai mảnh mang các biến thể trình tự axit amin khớp với những biến thể trong trình tự di truyền của xương ngón tay từ người Denisova được tìm thấy tại Hang Denisova ở miền nam Siberia vào năm 2008. Các nhà nghiên cứu cũng xác định xương hàm này thuộc về một người Denisova nam giới.
Đây là lần thứ hai bằng chứng phân tử từ protein cổ đại liên kết một cách chắc chắn các mảnh hóa thạch với người Denisova. Lần đầu là vào năm 2019, khi protein từ một xương hàm có tên gọi Xiahe 1 được tìm thấy trong hang động ở Tây Tạng, được xác định là hóa thạch của người Denisova.
Việc xác định niên đại chính xác cho hóa thạch Penghu 1 là một thách thức vì các nhà nghiên cứu không có mẫu trầm tích nơi nó bị chôn vùi.
"Người ta chỉ có thể nói rằng nó cổ hơn 50.000 năm," Rainer Grün - nhà địa niên học tại Đại học Quốc gia Úc, Canberra, người đã xác định niên đại của Penghu 1 vào năm 2015 - cho biết.
Xương hàm dưới Xiahe 1 có niên đại ít nhất 160.000 năm, và các vật liệu từ Hang Denisova cho thấy người Denisova đã sống ở Siberia trong khoảng 200.000 đến 50.000 năm trước. Vào thời điểm đó, mực nước biển thấp hơn và lục địa Trung Quốc nối liền với đảo Đài Loan.
Theo Enrico Cappellini - nhà sinh học phân tử tại Đại học Copenhagen, việc phát hiện hóa thạch của người Denisova ở xa hơn về phía đông so với Tây Tạng không có gì đáng ngạc nhiên. Các quần thể người hiện đại trên khắp Thái Bình Dương mang trong mình các chuỗi gen Denisova do sự giao phối giữa người Denisova và Homo sapiens. Một trong những biến thể trình tự xác định Penghu 1 thuộc về người Denisova hiện diện ở hơn 20% dân số Philippines ngày nay.
Janet Kelso - nhà sinh học tính toán tại Viện Nhân chủng học Tiến hóa Max Planck, Leipzig, Đức, nhận định, việc các dấu vết DNA của người Denisova được tìm thấy trong các quần thể người hiện đại nói lên rằng đã có nhiều quần thể người Denisova. Dữ liệu mới nhất cũng chỉ ra những khác biệt nhỏ trong trình tự protein giữa các hóa thạch Denisova ở Đài Loan, Tây Tạng và Siberia.
Các khám phá trong tương lai có thể mở rộng hơn nữa phạm vi địa lý đã biết của người Denisova, Cappellini lưu ý, vì vẫn chưa rõ liệu người Denisova có từng mạo hiểm đi xa hơn về phía tây dãy núi Altai của Siberia, hay về phía nam vào tiểu lục địa Ấn Độ hay không.
Việc xác định thêm các xương thuộc về người Denisova cũng sẽ giúp làm rõ hình dáng của loài người này. Hiện đã có một số mẫu ứng viên: một chiếc răng từ miền bắc Lào và một hộp sọ lớn - được mệnh danh là Người Rồng (Dragon Man) từ Cáp Nhĩ Tân thuộc miền bắc Trung Quốc.
Bence Viola - nhà cổ nhân loại học tại Đại học Toronto, Canada, người đã nghiên cứu các hóa thạch Denisova ở Siberia và Tây Tạng, nói rằng, những phát hiện mới về Penghu 1 có thể thuyết phục những người phụ trách bảo tàng cho phép thử nghiệm nhiều mẫu vật người cổ xưa hơn. "Tôi hy vọng những loại kỹ thuật xâm lấn tối thiểu này sẽ cho phép chúng ta lấy mẫu nhiều vật liệu hơn trong tương lai," ông nói.
Bài báo về phát hiện mới vừa được công bố trên tạp chí Science.
Nguồn:
https://www.science.org/doi/10.1126/science.ads3888
Ngọc Đỗ