Trong hàng ngàn năm, hang Manot thuộc vùng Galilee, Israel, là nơi sinh sống của cả người Neanderthal và Homo Sapiens tại các thời điểm khác nhau. Vào năm 2015, các nhà nghiên cứu tại Đại học Case Western Reserve, Mỹ, đã giúp xác định một hộp sọ 55.000 năm tuổi, cho thấy có sự hòa huyết giữa hai nhóm người này.
Không gian sống nằm gần lối vào hang, với nhiều bằng chứng về các hoạt động của người tiền sử như chế tạo vũ khí và công cụ từ đá lửa, giết mổ động vật, ăn uống. Thế nhưng, ở nơi sâu nhất trong hang, xuống dưới một khoảng tương đương tám tầng nhà, là một hang động lớn với bằng chứng cho thấy đây là không gian tụ họp, có khả năng là nơi tổ chức các nghi lễ giúp nâng cao sự gắn kết xã hội.
Hang Manot có tính truyền âm tự nhiên, giúp tạo ra trải nghiệm thính giác độc đáo cho các hoạt động tập thể như cầu nguyện, ca hát và nhảy múa. Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện tro gỗ trong măng đá gần đó, gợi ý người tiền sử đã cầm đuốc để chiếu sáng không gian.
 |
Hang Manot được phát hiện vào năm 2008 và các nhà khảo cổ học bắt đầu khai quật vào năm 2010. Nguồn: Đại học Case Western Reserve |
Nhóm tác giả cho rằng không có gì ngạc nhiên khi người tiền sử chọn thực hiện nghi lễ trong đoạn hang tối nhất, vì bóng tối là hiện thân của tính thiêng liêng và huyền bí, tượng trưng cho sự tái sinh và đổi mới.
Vật quan trọng trong phần hang tối là một tảng đá được chạm khắc hình mai rùa, đặt trong hốc nhỏ một cách có chủ ý. Tảng đá nặng khoảng 27kg và dài hơn 30cm, cùng thời với một số bức vẽ trên hang động cổ nhất ở Pháp - áng chừng từ giai đoạn đầu thời kỳ Hậu Đồ đá cũ, kéo dài trong khoảng từ năm 46.000 - 31.000 TCN.
 |
Tảng đá được khắc hình mai rùa được đặt trong một hốc nhỏ thuộc không gian cúng lễ. Nguồn:Đại học Case Western Reserve
Sử dụng kính hiển vi laser, nhóm đã xem xét các nét khắc và tìm thấy những đường rãnh giống như chúng được tạo tác bằng công cụ đá lửa. Các nhà khoa học sau này đã tạo bản sao của các công cụ đá lửa được tìm thấy gần đó và sử dụng chúng để chạm khắc thành công một tảng đá Hang Manot khác.
Ý nghĩa của những nét chạm khắc giống mai rùa trên tảng đá vẫn chưa được làm rõ.
Nhóm nghiên cứu cho rằng hang Manot là một không gian nghi lễ quan trọng trong thời kỳ này. Những người cổ đại có thể đã tụ họp bên trong hang và thực hiện các nghi thức cộng đồng quanh tảng đá khắc hình mai rùa. Tảng đá có thể là một linh vật (totem) hoặc tượng thiêng. Vị trí đặc biệt của nó, cách xa các hoạt động thường ngày gần cửa hang, gợi ý đây là một vật để thờ cúng.
Nghiên cứu, do ba nhà khoa học Israel đứng đầu, được đăng trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences.
Nguồn:
https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2404632121
Đào Liên