Từ trước đến nay, người ta thường hình dung hệ miễn dịch của người cao tuổi như một cỗ máy đang dần rệu rã, khi các tế bào miễn dịch suy yếu và nguy cơ mắc các loại bệnh cũng tăng lên. Nhưng tại sao vẫn có những người sống đến 110 tuổi hoặc hơn và miễn nhiễm với các bệnh thường gặp ở tuổi già như ung thư, tim mạch hay sa sút trí tuệ?
Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Cell Reports cho thấy cơ thể của những người thọ siêu bách niên (thọ từ 110 tuổi trở lên) sở hữu một loại tế bào miễn dịch hiếm gặp có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư.
"Phần lớn các nghiên cứu về sự lão hóa của hệ miễn dịch trước đây chỉ tập trung vào sự suy giảm," nhà sinh học Kosuke Hashimoto ở Đại học Osaka, Nhật Bản, tác giả của nghiên cứu mới, chia sẻ. "Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy ngay cả khi cao tuổi, hệ miễn dịch vẫn tiếp tục thích nghi một cách có chọn lọc."
Tế bào miễn dịch hiếm gặp
Đối tượng chính trong nghiên cứu của Hashimoto là tế bào lympho T gây độc CD4 (CD4 CTL) - một loại tế bào T vốn rất hiếm gặp, thường chỉ chiếm chưa đến 5% tổng số tế bào T trong cơ thể người bình thường. Dù chưa được nghiên cứu nhiều như các loại tế bào T khác song đã có bằng chứng cho thấy CD4 CTL có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư, bao gồm ung thư phổi và u hắc tố.
Số lượng tế bào miễn dịch CD4 CTL tăng mạnh ở những người thọ hơn 110 tuổi. Ảnh minh họa: Nguyễn Đông
Năm 2019, Hashimoto và các cộng sự đã phát hiện số lượng tế bào CD4 CTL tăng cao bất thường ở những người thọ hơn 110 tuổi. Từ kết quả đó, họ muốn tìm hiểu xem tế bào này bắt đầu tăng sinh từ giai đoạn nào trong cuộc đời.
Đây là câu hỏi không dễ trả lời vì rất ít người sống đến 110 tuổi. Tại Nhật Bản, nơi nhóm nghiên cứu tiến hành khảo sát, chỉ có khoảng 150 người thọ siêu bách niên.
Họ tiến hành lấy mẫu phân tích trên 28 người, gồm tám người từ 70 đến 90 tuổi, 10 người từ 100 đến 109 tuổi, và 10 người từ 110 tuổi trở lên.
Kết quả cho thấy một xu hướng khá rõ ràng. Ở nhóm 70-90 tuổi, số lượng tế bào CD4 CTL chỉ chiếm khoảng 4% tổng số tế bào T. Con số này tăng lên khoảng 10% ở nhóm thọ bách niên (100-109 tuổi), rồi vọt lên tới 18% ở nhóm thọ siêu bách niên. Như vậy, khoảng 100 tuổi là thời điểm cơ thể bắt đầu huy động mạnh loại tế bào CD4 CTL.
Và nhóm nghiên cứu phát hiện các tế bào này dường như đang phản ứng với tác nhân kích thích nào đó. Là một loại tế bào thuộc hệ miễn dịch, mỗi tế bào T đều mang một loại thụ thể riêng, giúp cơ thể nhận biết và phản ứng trước các loại tín hiệu cảnh báo từ kháng nguyên, nói cách khác là tác nhân lạ hoặc bất thường. Khi gặp đúng kháng nguyên mà nó nhận diện được, tế bào T sẽ tự nhân lên, tạo ra một quần thể các tế bào giống hệt nhau, gọi là tế bào đơn dòng, có khả năng tiêu diệt tế bào đích.
Trong nghiên cứu, ở nhóm người sống trên 100 tuổi và trên 110 tuổi, tế bào đơn dòng chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số tế bào CD4 CTL. Chẳng hạn, trong mẫu của một người trên 100 tuổi, tế bào đơn dòng chiếm 53,8% số tế bào CD4 CTL. Điều này cho thấy hệ miễn dịch của người đó có thể đã phản ứng với một tác nhân kích thích dai dẳng nào đó.
Do các tế bào CD4 CTL lưu thông trong máu, nhóm nghiên cứu không thể xác định chúng đang xâm nhập mô nào và làm gì ở đó. Để tìm thêm manh mối, họ phân tích các thụ thể trên những tế bào CD4 CTL đơn dòng. Sau đó, họ so sánh trình tự axit amin của các thụ thể này với các trình tự trong một cơ sở dữ liệu về thụ thể của tế bào CD4.
Kết quả, khoảng 30 trình tự axit amin của thụ thể trong nghiên cứu trùng khớp với các trình tự được ghi nhận ở bệnh nhân ung thư trong cơ sở dữ liệu. Số trình tự trùng khớp với bệnh nhân ung thư phổi là nhiều nhất, mặc dù không người tham gia nghiên cứu nào từng mắc bất kỳ loại ung thư nào trong suốt cuộc đời.
Tế bào CD4 CTL được xem là "hàng rào" ngăn chặn sự hình thành khối u ở những người trường thọ. Ảnh minh họa: Phan Dương
Phản ứng thích nghi
Các tế bào khối u thường xuất hiện khi về già, vì vậy tế bào CD4 CTL có thể tăng sinh vào thời điểm đó như một phản ứng thích nghi của hệ miễn dịch trước quá trình lão hóa - Ana Caetano Faria, nhà miễn dịch học tại Đại học Liên bang Minas Gerais ở Belo Horizonte, Brazil, nhận định. Caetano Faria đang đồng chủ trì một nghiên cứu về người thọ bách niên và siêu bách niên ở Brazil. Bà cho rằng các tế bào CD4 CTL có thể là "hàng rào" ngăn chặn sự hình thành khối u ở những người sống trên 100 tuổi.
Dù vậy, cũng có các ý kiến khác cũng cho rằng nên thận trọng. Một số nhà khoa học cho rằng kết quả mới chỉ chứng minh các tế bào CD4 CTL nhân lên để đáp lại một kháng nguyên cụ thể nào đó, chứ chưa xác định được kháng nguyên ấy đến từ tế bào ung thư. Hơn nữa, các trình tự thụ thể của CD4 CTL từ trước đến nay chủ yếu được nghiên cứu trong bối cảnh ung thư, nên rất có thể đây là một dạng thiên kiến phát hiện (detection bias) - các nhà nghiên cứu nhận thấy sự trùng khớp với ung thư vì có sẵn dữ liệu để so sánh, trong khi trên thực tế các tế bào có thể còn đảm nhiệm chức năng khác.
"Ý tưởng cho rằng tế bào CD4 CTL giúp phòng chống ung thư ở người cao tuổi rất hợp lý về mặt sinh học, song vẫn chỉ là giả thuyết. Điều quan trọng là phải xác định cụ thể kháng nguyên mà các tế bào này nhắm tới, và chứng minh khả năng tiêu diệt khối u của chúng," Alejandro López-Soto, nhà hóa sinh nghiên cứu về sự lão hóa của hệ miễn dịch tại Đại học Oviedo (Tây Ban Nha), nói.
Bản thân Hashimoto cho biết cần nghiên cứu thêm. Nhóm của ông đang khai thác các bộ dữ liệu tế bào đơn lẻ để nghiên cứu về CD4 CTL trong các loại mô ở người trẻ tuổi. Họ muốn tìm hiểu xem các tế bào này thực sự di chuyển tới đâu trong cơ thể những người trường thọ và làm gì ở đó.
Ông cho biết nhóm của mình đang phân tích sâu các bộ dữ liệu về các tế bào CD4 CDL đơn lẻ được tìm thấy trong mô ở người trẻ. Điều này có thể cung cấp manh mối về việc tế bào CD4 CDL thực sự di chuyển tới đâu trong cơ thể những người trường thọ và làm gì ở đó.
Thanh An lược dịch
---
Nguồn:
"How do people live beyond 110? Abundance of cancer-killing cells might be key". Nature. https://www.nature.com/articles/d41586-026-02587-1.