Sắn là một trong những loại cây trồng quan trọng trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, với lợi thế có khả năng chịu hạn, tương đối thích nghi trên chân đất nghèo dinh dưỡng, không chủ động nước tưới. Từ năm 2021 trở về trước, diện tích trồng sắn hằng năm trên địa bàn tỉnh luôn duy trì từ 16 – 18 ngàn ha, năng suất bình quân từ 194-194,5 tạ/ha, sản lượng từ 311 ngàn – 349 ngàn tấn/năm. Người dân trồng sắn bằng phương pháp truyền thống: trồng trực tiếp hom sắn giống trên ruộng, thời gian thu hoạch từ 8 – 12 tháng.
Tuy nhiên, những năm qua, tình trạng nhiễm bệnh virus khảm lá sắn - căn bệnh gây hại khi sắn ở giai đoạn hình thành và phát triển củ, làm giảm năng suất từ 20 đến 30% - ngày càng lan rộng. Do đó, từ năm 2022 đến nay, diện tích trồng, năng suất, sản lượng sắn ở Quảng Ngãi giảm dần, chỉ từ 13 – 14 ngàn ha/năm, năng suất bình quân từ 174-175 tạ/ha, sản lượng từ 230 – 245 ngàn tấn/năm. Đến vụ sắn 2023-2024, toàn tỉnh chỉ xuống giống hơn 10 ngàn ha, chủ yếu là giống KM94, chiếm khoảng 80% diện tích, nhưng đến cuối tháng 3/2024 đã có hơn 7.085ha sắn bị nhiễm bệnh virus khảm lá (chiếm 64,7% diện tích). Trong đó, huyện miền núi Sơn Hà, Ba Tơ là những địa phương có vùng nguyên liệu sắn lớn bị nhiễm bệnh khảm lá mức độ nặng.
Trước thực trạng đó, Sở KH&CN Quảng Ngãi đã triển khai đề tài "Tuyển chọn, nhân nhanh một số giống sắn mới kháng bệnh khảm lá, năng suất cao phục vụ canh tác sắn bền vững tại tỉnh Quảng Ngãi". Đề tài do Viện Di truyền Nông nghiệp thực hiện.
 |
Một số giống sắn kháng bệnh khảm lá. Ảnh: NNC |
Theo đó, các giống sắn nhập nội HN1, HN3, HN4, HN5, C36, C97, C48 sinh trưởng, phát triển tốt, năng suất đạt trên 30 tấn/ha, kháng bệnh khảm lá, được sử dụng làm vật liệu cho thí nghiệm tuyển chọn giống sắn phù hợp với điều kiện Quảng Ngãi. Qua quá trình trồng thử nghiệm tại Quảng Ngãi, đề tài đã tuyển chọn được bốn giống sắn kháng bệnh khảm lá, thích hợp với điều kiện canh tác tại Quảng Ngãi, gồm HN3, HN4, HN5 và C36, hàm lượng tinh bột >27%, năng suất đạt trên 30 tấn/ha.
Từ kết quả tuyển chọn, nhóm nghiên cứu đã hoàn thiện quy trình nhân nhanh hai giống sắn HN3, HN5 bằng kỹ thuật nuôi cấy mô trong phòng thí nghiệm và nhân giống trong nhà màng tại Viện Di truyền Nông nghiệp.
Sau ba tháng nuôi cấy mô, cây giống đạt độ dài 10 - 20cm, có 5 - 10 mắt. Khi đưa ra vườn ươm, tỷ lệ cây sống trung bình đạt 97% (HN3) và 98% (HN5). Sau một tháng nhân giống trong nhà màng (giâm hom sắn trong giá thể), dòng HN3 đạt tỷ lệ sống 97,6%, HN5 là 95,32%. Số cây con được chuyển ra trồng tại ruộng thực nghiệm đều sinh trưởng, phát triển tốt, tỷ lệ sống cao, trên 98%.
 |
Trồng sắn kháng bệnh khảm lá trên đồng ruộng. Ảnh: NNC |
Nhóm cũng đã xây dựng mô hình trình diễn trồng hai giống sắn HN3 và HN5 tại ba huyện Sơn Hà, Sơn Tịnh và Nghĩa Hành.
Đánh giá hiệu quả kinh tế từ mô hình trình diễn canh tác hai giống sắn HN3 và HN5 tại huyện Sơn Hà cho thấy, giống HN3 cho năng suất thực thu trung bình 36 tấn/ha và giống HN5 đạt 36,8 tấn/ha, đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với giống đối chứng KM 94 (năng suất 16,9 tấn/ha) lần lượt là 75,87% và 79,78%.
Tại huyện Sơn Tịnh, giống HN5 cũng cho năng suất trung bình 35 tấn/ha, hiệu quả kinh tế cao hơn 79% so với giống KM94. Ở huyện Nghĩa Hành, năng suất trung bình đạt 30 – 33 tấn/ha, cao hơn 60% so với giống đối chứng KM94. Hiệu quả kinh tế khi canh tác giống HN3 tăng lên 54 - 58% và giống HN5 tăng lên 60- 68% so với giống KM94.
Theo nhóm nghiên cứu, có thể nhân rộng hai giống mới được tuyển chọn để khôi phục ngành sản xuất sắn trên địa bàn tỉnh, đồng thời dần thay thế các giống nhạy cảm với bệnh khảm lá.
Đề tài đã được Sở KH&CN Quảng Ngãi nghiệm thu, kết quả đạt.
Đăng KHPT số 1331( số 7/2025)
Vương Hùng