Robot múa võ trong Chương trình Gala Tết Nguyên Đán 2026 của Đài Truyền hình Trung Quốc đã khiến cả thế giới vừa thích thú vừa kinh ngạc. Những robot hình người thực hiện các động tác rất phức tạp như nhảy múa nhào lộn, xoay tròn, nhảy cao và tiếp đất bằng đầu gối rất ngoạn mục, không một con nào bị trượt ngã. Điểm đặc biệt là các robot này được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI).
Giới phân tích bình luận có nhiều ý kiến trái chiều. Trong khi một số người cho rằng đó chỉ là màn trình diễn tuyên truyền, thì nhiều chuyên gia cho rằng màn trình diễn đó cho thấy chiến lược phát triển AI và robot lâu dài của Trung Quốc đã đến ngày hái quả ngọt, với các sản phẩm cụ thể có khả năng ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế và quốc phòng của Trung Quốc trong thời gian sắp tới.
Với dấu mốc mới này, có lẽ cuộc đua AI và robot toàn cầu đang dần phân hóa: nếu Mỹ dẫn đầu trong phát triển các mô hình AI nền tảng, thì Trung Quốc lại tập trung vào việc đưa AI nhanh chóng vào robot và các hệ thống sản xuất.
Mặc dù Trung Quốc bị coi là khá chậm so với Mỹ về AI nói chung và đặc biệt là về AGI, nhưng robot hình người là lĩnh vực mà Trung Quốc có thể tự tin là đã vượt trội, đặc biệt là về quy mô sản xuất.
Ông Georg Stieler, người sáng lập công ty tư vấn Stieler Technology and Marketing nhìn nhận "Trung Quốc có khả năng vận hành một số lượng lớn robot hình người gần như giống hệt nhau với các chuyển động nhịp nhàng đồng bộ, giữ được tư thế chắc chắn, ổn định và hành vi nhất quán". Hơn nữa "Đây chính là kết quả trực tiếp từ chính sách công nghiệp" trong mấy thập niên qua của Trung Quốc.
Trong "Chế tạo tại Trung Quốc 2025" (Made in China 2025) - bản kế hoạch đặt tham vọng đưa Trung Quốc "thống trị" thế giới, robot và AI là trọng tâm. Ảnh: Màn trình diễn kungfu của robot Trung Quốc trên truyền hình khiến cả thế giới kinh ngạc. Nguồn: CCTV
Kết quả của kế hoạch Made in China 2025
Việc ra mắt thế hệ robot mới nhất của Trung Quốc cho thấy tham vọng công nghệ to lớn của quốc gia này đang dần thành hiện thực. Theo số liệu nhà nước, đến cuối năm 2024, Trung Quốc có 451.700 công ty trong lĩnh vực robot thông minh đăng ký thành lập, với tổng vốn đầu tư là 6,44 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 932 tỷ USD). Tính đến năm 2024, Trung Quốc có số lượng robot đang hoạt động trong nhà máy nhiều gấp khoảng năm lần so với Mỹ. Morgan Stanley dự báo doanh số bán robot hình người của Trung Quốc sẽ tăng hơn gấp đôi, lên 28.000 chiếc vào năm 2026. Thành quả này có được nhờ vào các Chương trình lớn của chính phủ như "Made in China 2025" và Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 đưa robot và trí tuệ nhân tạo thành ưu tiên hàng đầu.
Màn trình diễn ấn tượng nói trên có thể báo hiệu một giai đoạn mới trong kế hoạch sản xuất của Trung Quốc, theo đó sản xuất robot đang trong quá trình chuyển đổi từ lắp ráp đơn giản chi phí thấp sang robot thông minh linh hoạt đa nhiệm.
Sau nhiều thập niên tăng trưởng nhanh, Trung Quốc đối mặt với thời kỳ suy thoái vì nhiều lý do, từ bất động sản, tín dụng, tiêu dùng đến tỷ lệ thất nghiệp cao trong giới trẻ, các nhà lãnh đạo đất nước đang cố gắng tìm ra động lực kinh tế tiếp theo có thể giúp Trung Quốc duy trì tăng trưởng.
Và đó là lúc AI xuất hiện. Thay vì đổ nguồn lực vào các mô hình AI có quy mô lớn như trí tuệ tổng quát như ở Mỹ, Bắc Kinh có động lực cấp bách hơn để sử dụng công nghệ này vào sản xuất công nghiệp, giúp tăng năng suất tức thời. Theo nhà nghiên cứu chính sách Liang Zheng thuộc Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, "Ở Trung Quốc, chúng tôi định nghĩa AI là công cụ hỗ trợ cải thiện các ngành công nghiệp hiện có, như chăm sóc sức khỏe, năng lượng hoặc nông nghiệp. Ưu tiên hàng đầu là sử dụng nó để mang lại lợi ích cho người dân bình thường".
Để đạt được mục tiêu đó, đầu tư vào AI ở Trung Quốc tập trung vào việc tích hợp AI vào robot, cho đến từng khâu trong sản xuất và dịch vụ công cộng. Ông Liang nói "Đây là một sự thay đổi cấu trúc dài hạn, và các công ty phải đầu tư nhiều hơn vào máy móc, phần mềm và số hóa. Ngay cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng đang tìm hiểu việc sử dụng AI để nâng cao năng suất." Các nhà sản xuất ô tô đã ứng dụng robot thông minh trong các dây chuyền sản xuất với sự can thiệp tối thiểu của con người. "Trước đây chúng tôi sử dụng người để kiểm soát chất lượng và điều đó rất kém hiệu quả," Liang nói. Giờ đây, hệ thống máy tính thị giác phát hiện lỗi và các phần mềm dự đoán sự cố, tạm dừng sản xuất và lên lịch bảo trì đúng lúc."
Hệ sinh thái robot quốc phòng của Trung Quốc đã và đang phát triển nhanh chóng mà không được báo chí phương Tây chú ý nhiều. Ảnh: Chó robot của Trung Quốc mang vũ khí trên lưng. Nguồn: CCTV
Hệ sinh thái robot quốc phòng
Ứng dụng robot và AI trong quân sự cũng đang được phát triển mạnh ở Trung Quốc. Tại Triển lãm Quốc phòng Thế giới (World Defense Show, 8–12/2/2026 ở Riyadh) một nhà sản xuất quốc phòng Trung Quốc đã giới thiệu một robot chiến đấu hình chó bốn chân mang bốn tên lửa chống tăng trên lưng. Hệ thống này có tên gọi là PF-070, có khung gầm nhỏ gọn, hoạt động rất ít tiếng ồn và linh hoạt trên mọi địa hình. Nó có cấu hình kỹ thuật kết hợp khả năng chống tăng với tên lửa dẫn đường chính xác. Bốn bệ phóng tên lửa nhỏ gọn, được phát triển từ các hệ thống tên lửa vác vai của Trung Quốc. Hệ thống này còn bao gồm thiết bị ngắm bắn mục tiêu bằng phương pháp quang điện tử, thu hình ảnh từ phát nhiệt của các vật thể, máy đo khoảng cách laser và có tầm bắn hiệu quả từ 2 đến 4 km. Hệ thống vẫn cần có người điều khiển nhưng theo các nhà sản xuất thì đây là thiết kế có chủ đích, chứ không phải do hạn chế về phần cứng.
Hệ sinh thái robot quốc phòng của Trung Quốc đã và đang phát triển nhanh chóng mà không được báo chí phương Tây chú ý nhiều. Chó robot bốn chân của công ty Unitree, ban đầu là các nền tảng thương mại nhắm vào thị trường công nghiệp và nghiên cứu, đã bắt đầu xuất hiện trong các cuộc tập trận của quân đội Trung Quốc nhiều năm trước. Truyền thông nhà nước đã chiếu cảnh những chú chó robot mang súng máy trong các cuộc diễn tập đột phá và tiêu diệt mục tiêu. Chúng được thả từ máy bay không người lái xuống các mái nhà, mô phỏng chiến đấu ở đô thị.
Trong các thành phố, địa hình hẹp và khoảng cách an toàn giảm khiến xe tăng chiến đấu chủ lực trở nên khó sử dụng về mặt chiến thuật. Trong khi đó, các đội tên lửa chống tăng truyền thống ở tuyến đầu lại để lộ người điều khiển và dễ bị thương vong. Một robot mang theo những tên lửa tương tự, hoạt động ở tuyến trước, trong các địa hình phức tạp, phát hiện mục tiêu bằng các cảm biến quang tử đo nhiệt, sẽ thay đổi đáng kể cục diện. Bản thân tên lửa không phải là vũ khí mới, nhưng phương tiện vận hành và sử dụng chúng là hoàn toàn mới.
Theo Đại tướng John Allen của quân đội Mỹ, một trong những tác giả của học thuyết ‘Siêu chiến tranh (Hyperwar): Xung đột và cạnh tranh trong thế kỷ AI", luận điểm chính của ông không phải là vũ khí tự động sẽ thay thế hoàn toàn binh lính. Mà là các hệ thống vũ khí được AI hỗ trợ sẽ rút ngắn quy trình ra quyết định nhanh đến mức mà các cấu trúc chỉ huy truyền thống khó có thể theo kịp. PF-070 là một ví dụ theo hướng đó. Khả năng sát thương cao với chi phí thấp, được triển khai với số lượng lớn, kết nối với nhau. Đây chính là hình thức của chiến trường tương lai mà ông đã hình dung từ lâu, và Trung Quốc không phải là quốc gia duy nhất theo đuổi con đường này.
Phát biểu trong dịp thông báo Tesla tập trung vào AI và phát triển robot Optimus hình người của mình, tỷ phú Elon Musk cho biết ông dự đoán đối thủ cạnh tranh lớn nhất của mình sẽ là các công ty Trung Quốc, ông nói thêm "Người ngoài Trung Quốc đánh giá thấp Trung Quốc, nhưng Trung Quốc là một cường quốc công nghệ thực thụ".
---
Tài liệu tham khảo:
https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/research/2025/11/embodied-ai-china-smart-robots
https://www.forbes.com/sites/amirhusain/2026/02/18/chinas-robot-dogs-have-been-armed-with-missiles/
https://spectrum.ieee.org/us-china-ai
https://www.nytimes.com/2025/04/23/business/china-tariffs-robots-automation.html?