Ngày 2/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký một sắc lệnh hành pháp, yêu cầu các cơ quan chức năng xây dựng một quy trình đánh giá mật (không công khai toàn bộ phương pháp, tiêu chí hoặc kết quả đánh giá) nhằm đo lường các năng lực liên quan đến tấn công và phòng thủ mạng của các mô hình AI, cũng như xác định ngưỡng năng lực để xếp một mô hình AI vào nhóm thuộc diện "giám sát đặc biệt".
Sắc lệnh - có tên "Promoting Advanced Artificial Intelligence Innovation and Security" (tạm dịch: "Thúc đẩy Đổi mới và An ninh Trí tuệ Nhân tạo Tiên tiến") yêu cầu các cơ quan chức năng thiết kế một khuôn khổ hợp tác tự nguyện, theo đó các nhà phát triển AI sẽ làm việc với Chính phủ liên bang để xác định liệu các mô hình họ đang phát triển có thuộc diện cần "giám sát đặc biệt". Nếu có, các nhà phát triển cần cấp cho Chính phủ quyền tiếp cận mô hình của mình trong vòng 30 ngày trước khi phát hành. Việc tiếp cận của Chính phủ sẽ đi kèm các thỏa thuận về bảo mật thông tin, bảo mật sở hữu trí tuệ và giới hạn sử dụng.
Tuy nhiên, Sắc lệnh nhấn mạnh rằng việc đánh giá sớm không đồng nghĩa với thiết lập cơ chế cấp phép hay kiểm duyệt bắt buộc đối với các mô hình AI mới.
Mỹ thiết lập cơ chế cho phép Chính phủ liên bang tiếp cận sớm các mô hình AI tiên tiến. Thiết kế ảnh: Ngô Hà.
Đặc biệt, Sắc lệnh yêu cầu các cơ quan liên bang ưu tiên tăng cường phòng thủ an ninh mạng cho những hệ thống trọng yếu (Hệ thống An ninh Quốc gia, các hệ thống thông tin của Bộ Quốc phòng, các mạng lưới và cơ sở dữ liệu của Chính phủ liên bang, cùng các hạ tầng thiết yếu như bệnh viện, ngân hàng và các đơn vị cung cấp dịch vụ tiện ích địa phương). Mục tiêu là nâng cao khả năng chống chịu các cuộc tấn công mạng, hoạt động xâm nhập trái phép và những rủi ro an ninh có thể phát sinh từ các công nghệ AI ngày càng mạnh.
Quan điểm quản trị AI thay đổi vì các mô hình quá mạnh
Động thái trên cho thấy một sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Nhà Trắng đối với trí tuệ nhân tạo.
Kể từ khi trở tái đắc cử vào năm 2025, ông Trump chủ trương giảm vai trò của Chính phủ liên bang trong việc điều tiết ngành công nghệ và phản đối nhiều sáng kiến quản lý AI ở cấp bang.
Lập luận của ông là nếu Mỹ siết quản lý AI quá sớm, Trung Quốc sẽ có cơ hội vượt lên. Điều này cũng phù hợp với nguyên tắc ngầm đã chi phối ngành công nghệ Mỹ suốt nhiều thập kỷ, rằng doanh nghiệp là chủ thể hiểu rõ nhất các tiến bộ kỹ thuật nên hãy để họ tự quản lý.
Nhưng AI tạo sinh đã làm lung lay quan điểm của Tổng thống Mỹ. Các mô hình AI hiện đại phức tạp vượt xa khả năng đánh giá của cộng đồng. Không một người dùng thông thường nào biết chính xác ChatGPT, Gemini, Claude hay các mô hình nguồn mở mới nhất thực sự có khả năng gì trước khi chúng được tung ra thị trường.
Tình trạng đó tạo ra một sự bất đối xứng thông tin rất lớn, khi các công ty sở hữu công nghệ biết nhiều nhất về rủi ro nhưng có ít động lực can thiệp, còn xã hội phải gánh chịu hậu quả nhưng lại chẳng biết gì để chuẩn bị.
Theo CNN, sắc lệnh của Tổng thống Trump được ký sau nhiều tháng nội các tranh luận về cách xử lý AI và tác động của nó đối với an ninh mạng và an ninh quốc gia. Hai tuần trước, ông Trump lẽ ra đã ký văn bản này nhưng rồi lại trì hoãn và sau đó phải nhượng bộ các công ty Mỹ để rút ngắn thời điểm can thiệp của Chính phủ từ 90 ngày trước khi phát hành AI xuống còn tối đa 30 ngày như Sắc lệnh đã ký.
Rủi ro cho cả hạ tầng an ninh quốc gia
Trong nhiều năm, Thung lũng Silicon đã sống bằng một niềm tin gần như bất khả xâm phạm là họ có thể đổi mới càng nhanh càng tốt, còn những vấn đề phát sinh sẽ được xử lý sau.
Tuy nhiên, rủi ro từ AI hiện đã vượt xa câu chuyện tạo nội dung giả (deepfake) hay nguy cơ mất việc làm. Ngày nay, AI có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh mạng, vận hành các hạ tầng thiết yếu và thậm chí năng lực quốc phòng, tình báo của một quốc gia.
Một mô hình mạnh như Mythos của công ty Anthropic có thể giúp các chuyên gia phát hiện lỗ hổng bảo mật trong các hệ thống nhanh hơn. Gần đây, một nhóm kỹ sư an ninh mạng chỉ mất 5 ngày để vượt qua lớp bảo vệ bộ nhớ kiên cố mà Apple mất 5 năm xây dựng nhờ vào việc tận dụng Mythos.
Nhưng cũng chính năng lực đó có thể bị lợi dụng để tìm kiếm và khai thác các điểm yếu của hệ thống với tốc độ và quy mô chưa từng có. Tháng Tư vừa qua, Mythos đã kích hoạt báo động đỏ cho cả giới chức Mỹ lẫn Phố Wall, khi Bộ Tài chính Mỹ và Fed triệu tập khẩn cấp các CEO ngân hàng lớn để bàn về rủi ro an ninh mạng AI và khuyến khích họ thử nghiệm nội bộ Mythos để rà soát các điểm yếu trong hệ thống của mình, Bloomberg đưa tin.
Anthropic cho biết Mythos đã phát hiện "hàng nghìn" lỗ hổng nghiêm trọng trên các hệ điều hành, trình duyệt và phần mềm phổ biến. Công ty thừa nhận Mythos "quá mạnh và quá nguy hiểm để công khai phát hành rộng rãi". Một cơ quan truyền thông của Nga thậm chí còn gọi mô hình này là "nguy hiểm hơn cả vũ khí hạt nhân".
Do rủi ro bị lợi dụng cho tấn công mạng quy mô lớn, Anthropic đã tạm ngừng phát hành rộng rãi và chỉ cung cấp Mythos cho các công ty quản lý hạ tầng quan trọng (Apple, Microsoft, Google) để họ dùng phát hiện và vá lỗ hổng trước khi kẻ xấu lợi dụng. Các công ty này đều tham gia nhóm tư vấn cho Sắc lệnh và bày tỏ sẵn sàng phối hợp với Nhà Trắng trong quá trình triển khai.
Khi sức mạnh của công nghệ ngày càng lớn và khó dự đoán, Chính phủ của Tổng thống Donald Trump không còn hoàn toàn đặt niềm tin vào cơ chế tự điều chỉnh của thị trường như trước nữa. Họ bắt đầu muốn can thiệp vào quá trình phát triển và triển khai những AI tiên tiến.
Tiếp cận của Mỹ đang tiến gần hơn tới xu hướng quản trị AI vốn đã xuất hiện ở nhiều khu vực trên thế giới. Liên minh châu Âu đã thông qua AI Act từ năm 2024 với hệ thống phân loại và quản lý rủi ro tương đối chặt chẽ. Trong khi đó, Trung Quốc cũng yêu cầu các mô hình AI phải trải qua nhiều vòng đánh giá trước khi được triển khai công khai.
Mỗi khu vực tiếp cận khác nhau, nhưng đều đang đi đến cùng một kết luận: AI đã trở nên quá sức ảnh hưởng để chỉ giao cho thị trường quyết định. Đây có thể là tín hiệu cho thấy giai đoạn "miền Tây hoang dã" của AI đang kết thúc.
---
Tài liệu tham khảo:
[1] Promoting Advanced Artificial Intelligence Innovation And Security. The Whitehouse, 6/2026.
https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2026/06/promoting-advanced-artificial-intelligence-innovation-and-security/
[2] Trump signs executive order asking for access to new AI models before they launch. CNN, 2/6/2026.
https://edition.cnn.com/2026/06/02/tech/executive-order-trump-ai
[3] Wall Street Banks Try Out Anthropic’s Mythos as US Urges. Bloomberg, 10/4/2026.
http://bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/wall-street-banks-try-out-anthropic-s-mythos-as-us-urges-testing
Xem thêm: