 |
Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Mạnh Hùng thực hiện nghi thức khởi động Chương trình STEM Innovation Petrovietnam - Kiến tạo tương lai xanh ngày 21/9/2025 tại Hà Nội, trong khuôn khổ lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Tập đoàn. Nguồn: petrotimes.vn |
Sáng 18/11, phòng thực hành STEM Innovation Petrovietnam tại Trường THCS Lê Quý Đôn, phường Minh Xuân, Tuyên Quang, đã được khánh thành dưới sự chứng kiến của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn. Đây là phòng đầu tiên ở tỉnh Tuyên Quang, nhưng là phòng thứ năm đi vào hoạt động kể từ khi Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam Petrovietnam khởi động Chương trình "100 phòng STEM Innovation" cách đây chưa đầy hai tháng.
Theo đó, Petrovietnam dành 500 tỷ đồng từ nguồn an sinh xã hội của Tập đoàn và các đơn vị thành viên để xây dựng hệ sinh thái giáo dục STEM với 100 phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế trong năm nay.
Tại mỗi tỉnh/thành phố, Chương trình triển khai ba phòng - hai phòng cho trường THPT, một phòng cho trường THCS. Trước Tuyên Quang, đã có các phòng thực hành STEM Innovation ở Ninh Bình, Hà Nội, và Thanh Hóa.
Danh mục thiết bị trong phòng thực hành được chuẩn hóa theo định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và các tiêu chuẩn quốc tế như: bộ tiêu chuẩn về năng lực sử dụng công nghệ trong giáo dục của Hiệp hội ISTE; bộ tiêu chuẩn về năng lực khoa học máy tính dành cho học sinh từ mẫu giáo đến lớp 12 của Hiệp hội CSTA; Tiêu chuẩn Khoa học Thế hệ mới NGSS và bộ tiêu chuẩn cốt lõi chung CCSS dành cho môn Toán - đều của Mỹ. Thiết bị gồm màn hình tương tác 86 inch; máy tính OPS; hệ thống hội nghị trực tuyến; hệ thống âm thanh; phần mềm quản lý lớp học STEM; máy tính xách tay; các bộ STEM khoa học, IoT, AI, cảm biến dữ liệu; các bộ STEM năng lượng, môi trường, khí tượng; hệ thống robot VEX và sa bàn thi đấu; máy in 3D; máy CNC; và trang bị bảo hộ. Điều này rất khác biệt so với mô hình phòng thực hành STEM trước đây, vốn thường chỉ được trang bị đơn sơ.
 |
Các em học sinh Trường THCS Lê Quý Đôn, phường Minh Xuân, Tuyên Quang, tại phòng thực hành STEM Innovation Petrovietnam mới được khánh thành vào sáng 18/11/2025. Nguồn: giaoducthoidai.vn
Chương trình cũng bao gồm nội dung đào tạo và tập huấn để giáo viên có thể làm chủ các thiết bị, công nghệ dạy học hiện đại, kết nối IoT, AI, Robotics, chuyển đổi số, lớp học thông minh; xây dựng các bài học/chủ đề STEM theo định hướng liên môn, đơn môn, nghiên cứu, dự án STEM; tổ chức các hoạt động giáo dục STEM theo định hướng đổi mới, sáng tạo, hướng nghiệp, khởi nghiệp và trải nghiệm nghề nghiệp 4.0. Đội ngũ chuyên gia tập huấn gồm các giảng viên đến từ Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, Trường ĐH Điện lực, và Liên minh STEM. Thời lượng tập huấn gồm ba ngày trực tiếp và hỗ trợ thường xuyên.
Tôi cho rằng Chương trình "100 phòng thực hành STEM Innovation" là một sáng kiến có tầm nhìn chiến lược hiếm thấy, thể hiện đúng vai trò "doanh nghiệp dân tộc - vì lợi ích quốc gia" của Petrovietnam, nơi đóng góp khoảng 10-13% GDP và chiếm tới 25-30% tổng thu ngân sách Nhà nước trong nhiều năm liền.
Việc Petrovietnam chọn hỗ trợ lĩnh vực giáo dục STEM còn thể hiện tinh thần "đầu tư cho tương lai bằng tri thức" và niềm tin rằng năng lượng thật sự của một quốc gia không chỉ nằm ở dầu mỏ hay khí đốt, mà còn nằm ở năng lực sáng tạo của con người.
Tôi kỳ vọng 100 phòng lab STEM Innovation này sẽ trở thành nơi học sinh trải nghiệm các cấp độ STEM, từ phổ cập đến nâng cao và đổi mới sáng tạo; đồng thời là "vườn ươm" đào tạo giáo viên cốt cán (Master Trainer), những người đủ năng lực thiết kế và hướng dẫn các dự án đổi mới sáng tạo.
 |
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long (cà vạt xanh) cùng các đại biểu tham quan phòng thực hành STEM Innovation Petrovietnam được khánh thành tại Trường THPT chuyên Lam Sơn, TP Thanh Hóa, vào sáng 16/11/2025. Nguồn: baothanhhoa.vn
Nhìn tổng thể, cả ba cấp độ STEM của Việt Nam đều đang trong quá trình hình thành, trong đó phần lớn các trường mới dừng lại ở mức 1; một số nơi tiến lên mức 2 thông qua mô hình câu lạc bộ, dự án nhỏ hay các cuộc thi sáng tạo. Nhưng để đạt tới mức 3 - STEM Innovation, nơi học sinh có thể nghiên cứu, lập trình, chế tạo, tham gia hệ sinh thái STEM quốc tế, thì còn cả một chặng đường dài bởi chúng ta thiếu cơ sở vật chất, thiếu giáo viên đủ năng lực và chính sách khuyến khích dài hạn.
Đây chính là lý do khiến sáng kiến "100 phòng thực thành STEM Innovation" có ý nghĩa đặc biệt. Mô hình này không chỉ trang bị phòng thực hành đủ hiện đại để triển khai cả ba cấp độ STEM, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để Việt Nam bước sang giai đoạn giáo dục STEM đổi mới sáng tạo một cách có hệ thống.
Kinh nghiệm từ nhiều nước cho thấy, một phòng lab chỉ phát huy tối đa giá trị khi nó trở thành trung tâm đào tạo giáo viên và đổi mới phương pháp giảng dạy cho cả khu vực. Vì vậy, mục tiêu mà Petrovietnam và các Sở GD&ĐT đặt ra là hoàn toàn đúng hướng: mỗi phòng lab STEM Innovation không chỉ phục vụ một trường, mà phải trở thành "hạt nhân đào tạo" cho ít nhất 10 trường xung quanh.
Nếu làm được điều này, 100 phòng thực hành STEM Innovation Petrovietnam sẽ trở thành 100 trung tâm tri thức mở, vừa đào tạo giáo viên, vừa tạo sân chơi nghiên cứu cho học sinh, vừa là điểm kết nối giữa địa phương - doanh nghiệp - quốc tế.
Ít tháng trước, chúng tôi đã tổ chức đào tạo để chuẩn bị cho Ngày hội STEM Trung thu tại Tri Lễ (Lạng Sơn). Dù là một xã vùng cao thiếu thốn nhưng giáo dục STEM ở đây vẫn phát triển mạnh: năm ngoái, học sinh xã Tri Lễ đã đoạt giải vô địch nội dung robot ảo VEX VR ở Cuộc thi vô địch quốc gia STEM, AI và Robotics 2024 (VSAR) do Báo Tiền phong tổ chức. Tất cả là nhờ tầm nhìn của lãnh đạo địa phương và sự nhiệt huyết, kiên trì của các thầy cô.
Câu chuyện của xã Tri Lễ chỉ ra rằng có ít nhất hai bài học lớn cho việc nhân rộng mô hình giáo dục STEM trên toàn quốc.
Trước hết, khi lãnh đạo địa phương thực sự hiểu STEM là nền tảng của phát triển, họ sẽ biết cách huy động cộng đồng, doanh nghiệp, và thậm chí cả học sinh để cùng tạo ra "phép màu giáo dục". Xã Tri Lễ đi đầu không phải nhờ dồi dào kinh phí, mà nhờ quyết tâm hành động và tinh thần không chờ đợi trung ương. Cũng vì cảm kích trước tinh thần vượt khó của thầy trò xã Tri Lễ mà Công đoàn báo Đại biểu Nhân dân đã trao tặng cho xã tám máy tính để phục vụ học tập các nội dung tin học và lập trình robot ảo.
Hai là, mỗi phòng thực hành STEM Innovation Petrovietnam cần hoạt động như một trung tâm kết nối vùng, không chỉ đào tạo giáo viên, mà còn mở cửa cho các trường xung quanh đến học, mượn thiết bị và chia sẻ kinh nghiệm. Cách làm của Tri Lễ cho thấy, chỉ cần một điểm sáng, nếu tổ chức tốt, có thể lan tỏa đến hàng chục trường khác.
"Quà tặng STEM quốc gia" của Petrovietnam sẽ phát huy tối đa ý nghĩa nếu được triển khai với tinh thần như Tri Lễ : bắt đầu từ con người, coi việc đào tạo giáo viên là quan trọng nhất trong đổi mới giáo dục và coi mỗi học sinh là một hạt giống sáng tạo. Khi đó, STEM sẽ trở thành một phong trào khai phóng tri thức và vùng sâu vùng xa không còn là điểm yếu, mà trở thành điểm khởi phát của sức mạnh sáng tạo Việt Nam.
Tôi tin rằng, thế hệ học sinh hôm nay, nếu được tiếp cận với các phòng STEM Innovation Petrovietnam, được học qua thực hành, được tiếp xúc với robot, lập trình, thiết kế và những thách thức thực tế, thì sau 20 năm sẽ trở thành thế hệ công dân toàn cầu, những người tự tin tạo ra công nghệ chứ không chỉ sử dụng công nghệ.
Bài đăng KH&PT số 1371 (số 47/2025)
Đỗ Hoàng Sơn