Các nhà khoa học vừa công bố một thành tựu đột phá khi tạo ra một sắc độ lục - lam hoàn toàn mới, được gọi là 'olo', với độ bão hòa nằm ngoài phạm vi mà mắt thường có thể thấy.
Họ làm được điều này bằng cách kích thích riêng rẽ các tế bào hình nón - các thụ thể ánh sáng trong mắt có tín hiệu mà não bộ diễn giải thành màu sắc. Đây không phải là lần đầu kỹ thuật này được thực hiện nhưng lần này nó được thực hiện trên một vùng thị giác đủ lớn để thay đổi đáng kể thị lực của người tham gia.
Màu 'olo' có sắc thái tương tự màu xanh lông công hay màu xanh lục ánh xanh lam nhưng với cường độ và độ thuần khiết, hay độ bão hòa, vượt ra khỏi phạm vi của vòng thuần sắc - Ren Ng, nhà khoa học máy tính và nhà nghiên cứu thị giác tại Đại học California, Berkeley, đồng tác giả của nghiên cứu và là một trong những người tham gia thử nghiệm, mô tả.
Để hiểu rõ hơn, độ bão hòa màu là một trong ba thuộc tính cơ bản của màu sắc - bên cạnh sắc độ và độ sáng. Nó chính là thước đo độ thuần khiết hay cường độ của màu. Màu càng bão hòa thì càng rực rỡ và sống động, trong khi màu ít bão hòa sẽ trông xỉn hơn. Việc 'olo' có độ bão hòa cao đến mức nằm ngoài phạm vi tự nhiên là điểm đặc biệt và cốt lõi của khám phá này.
 |
Hình minh họa. Nguồn: AP |
Cơ chế đằng sau việc tạo ra 'olo' nằm ở cách các nhà nghiên cứu tương tác tinh vi với các tế bào nón cảm nhận màu sắc trong võng mạc. Thị giác màu bình thường của con người hình thành dựa trên việc não bộ so sánh tín hiệu đến từ ba loại tế bào nón khác nhau: tế bào nón S (nhạy cảm nhất với màu lam), tế bào nón M (lục) và tế bào nón L (đỏ). Trong điều kiện tự nhiên, ánh sáng kích hoạt tế bào M (lục) cũng luôn đồng thời kích hoạt các tế bào S hoặc L lân cận do dải nhạy cảm của chúng chồng lên nhau. Tuy nhiên, trong thí nghiệm mới, nhóm nghiên cứu đã sử dụng tia laser siêu nhỏ, được định hướng chính xác để chỉ kích thích riêng các tế bào nón M. Điều này tạo ra một mô hình tín hiệu thần kinh hoàn toàn mới lạ, chưa từng có trong trải nghiệm thị giác thông thường, và não bộ đã diễn giải tín hiệu độc đáo này thành cảm nhận về màu 'olo' siêu bão hòa.
Không chỉ dừng lại ở việc tạo ra màu mới, kỹ thuật tiên tiến này còn cho phép các nhà khoa học thực hiện một màn 'ảo thuật' thị giác khác: khiến mắt nhìn thấy nhiều màu sắc khác nhau chỉ từ một bước sóng ánh sáng duy nhất. Bằng cách điều chỉnh cường độ tia laser chiếu lên từng loại tế bào nón S, M, L một cách riêng biệt và có chủ đích, họ có thể tái tạo chính xác các 'dấu vân tay' tín hiệu phức tạp mà não bộ thường nhận được từ các màu sắc khác nhau trong thế giới thực. Bằng cách này, họ đã lừa não bộ xem một video với đầy đủ các màu sắc dù nguồn sáng vật lý chỉ có một màu đơn sắc.
Nghiên cứu này đã nhận được sự tán thưởng từ cộng đồng khoa học quốc tế. Nhiều chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực thị giác gọi đây là một "thành tựu phi thường", "tuyệt vời về mặt kỹ thuật". Họ nhấn mạnh rằng điểm đột phá không chỉ nằm ở sự phức tạp và chính xác của kỹ thuật mà còn ở việc lần đầu tiên cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc cho thấy con người thực sự có thể nhìn thấynhững màu sắc vốn nằm ngoài phổ màu tự nhiên, thông qua việc kích thích võng mạc theo những cách chưa từng được thực hiện trước đây.
Mặc dù công nghệ hiện tại đòi hỏi các thiết bị chuyên dụng cao cấp và mới chỉ được thử nghiệm thành công trên một vùng thị giác tương đối nhỏ, các nhà nghiên cứu và chuyên gia đều nhất trí về tiềm năng của nghiên cứu. Kỹ thuật này hứa hẹn mở ra những hướng đi mới trong việc tìm hiểu sâu hơn về cơ chế cảm nhận màu sắc phức tạp của não bộ, khám phá những giới hạn thực sự của thị giác, và có thể trong tương lai không xa sẽ đóng góp vào việc phát triển các phương pháp hỗ trợ cho người mù màu.
Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí Science Advances vào ngày 18/4.
Nguồn:
https://www.nature.com/articles/d41586-025-01252-3
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adu1052
Phạm Nhung