Thể thao điện tử bào mòn thể lực và tinh thần tuyển thủ ra sao

Tuyển thủ esports người Trung Quốc Uzi, tên thật là Jian Zi-hao, là một ngôi sao của tựa game Liên Minh Huyền Thoại (League of Legends). Anh xuất sắc đến mức đội tuyển đã xây dựng toàn bộ chiến thuật xoay quanh anh, dồn tài nguyên cho anh và đồng đội Ming, tên thật là Shi Sen-Ming, để hai người dẫn dắt toàn đội tới những chức vô địch danh giá, điển hình là ngôi vương tại giải đấu quốc tế MSI 2018, chấm dứt chuỗi thống trị của các đội Hàn Quốc. Trong suốt sự nghiệp, Uzi đã thu về hơn 500.000 USD tiền thưởng từ các giải đấu.

Thế nhưng vào năm 2020, Jian tuyên bố giải nghệ. Sự nghiệp của anh phải dừng lại sớm vì những chấn thương dai dẳng ở cổ tay và cánh tay. Khi đó anh mới 25 tuổi.

Người ta thường nghĩ chơi game chỉ việc ngồi lì một chỗ, không tiêu hao mấy năng lượng. Nhưng với những tuyển thủ hàng đầu, việc thi đấu lại vắt kiệt cả sức lực lẫn tinh thần của họ.

Căng thẳng thường trực

Esports (electronic sports) là hình thức thi đấu các trò chơi điện tử, trong đó người chơi tranh tài theo cá nhân hoặc đồng đội. Esports được tổ chức theo hệ thống giải đấu chuyên nghiệp, có luật lệ, trọng tài, huấn luyện viên, tuyển thủ và các đội tuyển. Những giải đấu lớn có thể thu hút hàng triệu khán giả theo dõi trực tuyến, với tổng giá trị giải thưởng lên tới hàng triệu USD.

Esports bao gồm nhiều thể loại trò chơi khác nhau. Nổi bật nhất là dòng game chiến thuật đồng đội, với những tựa game như League of Legends, Dota 2, và Arena of Valor. Ở thể loại bắn súng, Counter-Strike 2 và Valorant là những cái tên phổ biến, đòi hỏi phản xạ nhanh, khả năng phối hợp và tư duy chiến thuật. Trong khi đó, PUBG, PUBG Mobile, Fortnite và Free Fire thuộc thể loại sinh tồn, các cá nhân hoặc đội tuyển cạnh tranh để trở thành người sống sót cuối cùng. Ngoài ra, esports còn có các trò chơi mô phỏng thể thao như EA Sports FC và đối kháng như Street Fighter.

Các tuyển thủ esports hàng đầu thường có lịch trình rất khắc nghiệt. Họ phải thường xuyên tập luyện, tham gia các trận đấu tập và thi đấu chính thức. Ngay cả ở mức độ chơi giải trí, người chơi còn mệt mỏi đầu óc nếu chơi hàng giờ mỗi ngày để rèn luyện kỹ năng nhằm "leo rank" (tăng hạng).

Một nghiên cứu năm 2021 trên các tuyển thủ esports Bồ Đào Nha cho thấy 37% bị lo âu và trầm cảm, và 45% bị rối loạn giấc ngủ.

Trong một nghiên cứu khác trên các tuyển thủ tựa game bắn súng Counter-Strike chuyên nghiệp, cứ bốn người thì có một người cho biết họ gặp phải các triệu chứng trầm cảm từ mức độ vừa đến nặng. Hơn một nửa từng bị suy sụp tâm lý và gần ba phần tư cho biết sức khỏe tinh thần của họ ở mức kém. Dù phải đối mặt với những khó khăn này, gần 70% tuyển thủ cho biết họ không được tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ tâm lý.

Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tuyển thủ esports phải đối mặt với áp lực tâm lý lớn tương đương các vận động viên truyền thống. Trong một nghiên cứu, các nhà khoa học đã phát hiện 51 yếu tố gây căng thẳng hoàn toàn giống với những áp lực đối với các vận động viên chuyên nghiệp trong các môn thể thao truyền thống, từ các vấn đề về giao tiếp đến thi đấu trực tiếp trước khán giả.

Theo PGS Erica D. Henn (Đại học Temple, Mỹ), những chấn thương thể chất phổ biến nhất trong esports thường liên quan đến mắt và cơ xương khớp. Họ chủ yếu bị tổn thương do vận động lặp đi lặp lại chứ không phải do va chạm như những môn thể thao truyền thống.

Việc nhìn màn hình quá lâu dẫn đến nhiều vấn đề về thị lực của game thủ, từ mỏi mắt thông thường đến giảm khả năng tập trung. Hơn nữa, ánh sáng từ màn hình có vẻ làm rối loạn giấc ngủ vì nó cản trở cơ thể tiết ra melatonin, loại hormone giúp điều hòa chu kỳ thức - ngủ.

Nhiều người chơi esports - dù chuyên nghiệp hay không - cũng thường bị đau ở bàn tay và cổ tay. Các thao tác điều khiển lặp đi lặp lại gây ra các chấn thương như hội chứng ống cổ tay, viêm gân và "ngón tay cái game thủ" (cách gọi khác của viêm bao gân De Quervain, một dạng chấn thương do vận động quá mức và lặp lại liên tục, khiến các gân ở gốc ngón tay cái và cổ tay bị kích ứng, sưng viêm).

Tiếp theo là chấn thương lưng. Người chơi có thể ngồi liên tục ba giờ hoặc hơn mà không đứng lên vận động, vốn rất có hại cho vùng thắt lưng và cột sống.

Tính chất ngồi một chỗ của esports cũng dẫn đến một chấn thương tiềm ẩn nguy cơ gây tử vong, gọi là huyết khối tĩnh mạch sâu. Đây là tình trạng máu đông (thường ở chân), có thể đe dọa tính mạng nếu cục máu đông di chuyển lên phổi. Năm 2011, game thủ người Anh Chris Staniforth - người thường chơi game liên tục 12 tiếng mỗi lần - đã qua đời vì căn bệnh này.

Cần được chăm sóc như nhạc công và diễn viên múa

Khi esports bắt đầu trở nên phổ biến vào những năm 1990 và đầu những năm 2000, những người ủng hộ thường so sánh nó với các môn thể thao truyền thống. Cách làm này vừa giúp esports được công nhận, vừa giúp những người không chơi game dễ dàng tưởng tượng tính chất thi đấu khốc liệt của bộ môn này.

Đến thời điểm esports biến thành một ngành công nghiệp lớn và một công việc mang lại thu nhập cao, các đội và tuyển thủ bắt đầu thuê một mạng lưới nhân viên hỗ trợ - từ huấn luyện viên đến bác sĩ trị liệu - y hệt như cấu trúc của thể thao chuyên nghiệp. "Theo hướng đó, rất nhiều nghiên cứu về chấn thương trong esports đã lấy cảm hứng từ các phương pháp huấn luyện của thể thao truyền thống", PGS Henn cho biết.

Tuy nhiên, bà cho rằng các tuyển thủ esports nên được chăm sóc, điều trị giống với nhạc công và diễn viên múa hơn là cầu thủ bóng đá hay bóng rổ. "Lý do là vì những áp lực thể chất và tinh thần khi biểu diễn âm nhạc có rất nhiều điểm chung với thi đấu esports. Họ đều phải ngồi trong thời gian dài, thực hiện những cử động tay nhỏ, khéo léo, và phải thi đấu/biểu diễn mà không có sự chỉ đạo đồng thời của huấn luyện viên".

Một nghiên cứu đã phát hiện mức độ mỏi cơ cẳng tay ở tuyển thủ esports và người chơi piano có phần tương tự. Từ kết quả này, PGS Henn gợi ý các bài tập khởi động quen thuộc của người đánh đàn có thể hiệu quả với những game thủ dùng bàn phím.

Phòng ngừa và phục hồi để kéo dài sự nghiệp của tuyển thủ

Trong môn bóng rổ, thời kỳ đỉnh cao của một cầu thủ có thể kéo dài đến tận giữa độ tuổi 30. Nhưng với esports, một tuyển thủ chạm ngưỡng 24-25 tuổi đã được coi là "quá già" và đã qua thời kỳ đỉnh cao.

Hiện nay, các đội esports hàng đầu đều có chuyên gia vật lý trị liệu, bác sĩ tâm lý thể thao, huấn luyện viên thể lực và cả nhân viên mát-xa trong đội ngũ để giúp tuyển thủ đạt phong độ cao nhất và phục hồi tốt nhất.

Các đội thường tổ chức những buổi tập thể dục nhóm để vừa tăng cường sự gắn kết, vừa giảm nguy cơ chấn thương. Trong lúc thi đấu, việc giữ đúng tư thế cột sống và tay chân đã trở thành một biện pháp quan trọng để phòng chấn thương.

Những nỗ lực không ngừng này hướng đến mục tiêu giúp các tuyển thủ duy trì phong độ, kéo dài tuổi nghề và quan trọng nhất là có một sự nghiệp lành mạnh.

Các phương pháp phòng ngừa và phục hồi chức năng vẫn đang không ngừng được cải thiện. Ngay cả Jian, tuyển thủ từng giải nghệ năm 2020, cũng đã quay lại thi đấu trong một vài chặng hoặc một phần của mùa giải vào năm 2022 và 2023.

Hà Trang tổng hợp

Nguồn tham khảo:

Professional gaming is brutal on the body – inside the growing field of treating esports injuries, The Conversation
https://theconversation.com/professional-gaming-is-brutal-on-the-body-inside-the-growing-field-of-treating-esports-injuries-288253

How psychologists are shaping the high-pressure world of esport, American Psychological Association
https://www.apa.org/monitor/2026/04-05/psychologists-shaping-esports

Mental health issues remain pervasive problem in esports scene, ESPN
https://www.espn.com/esports/story/_/id/24427802/mental-health-issues-esports-remain-silent-very-real-threat-players