Trước đây hơn 10 năm khi khai trương Bảo tàng Nghệ thuật Singapore – SAM. Thủ tướng Goh Chok Tong lúc đó đã đưa ra một thông điệp chiến lược cho đảo quốc- thị quốc giàu có nhất ASEAN đại ý là: Người Singapore không thể chỉ là những người sống sung túc nhất mà còn phải là những người có văn hóa nhất, có mức sống văn hóa cao nhất.
Nói và làm, cả người dân và Chính phủ đồng lòng chung sức làm văn hóa. Và chỉ sau hơn một thập niên quay lại nơi này tôi đã thấy một Singapore "hoàn toàn khác" với một đô thị quá sạch, quá kỷ luật, quá chăm chỉ và quá buồn tẻ như mình thấy lần đầu. Đã đành Singapore ngày nay là thiên đường mua sắm, nổi tiếng với ẩm thực phong phú. Song cuộc sống của dân S’pore không chỉ chằn chặn ba ‘phần cứng’ làm việc - ăn uống - mua sắm mà phần thứ tư, phần mềm Văn hóa đã bành chướng rất nhanh, chiếm tỷ trọng lớn với một chất lượng thuộc hàng "top" trong khu vực và thế giới. Những người cho rằng chỉ kinh tế có thể phát triển thần kỳ, còn văn hóa là chuyện không thể lấy tiền mua được mà phải có bề dày lịch sử thời gian, không thể vặn nhanh đồng hồ mà tăng tốc văn hóa ... có thể qua thí dụ Singapore mà "xem lại cách đặt vấn đề"!
 Esplanade Theatre nhìn từ trên cao. |
 Esplanade Theatre trong ánh sáng lung linh của buổi tối. |
Thứ hai là thế giới động thực vật phong phú và tập trung nhất thế giới. Chỉ trong vài km2, mất ba ngày ta có thể chiêm ngưỡng sự kỳ thú của những sản phẩm của tạo hóa: Cá ở Underwater World, Chim ở Jurong Park và Thú ở Zoo và ở thế giới đêm hoang dã Safari. Người S’pore thực sự tự hào là yêu súc vật nhất trên đời! Tất nhiên họ đã đổ cả núi tiền và trí thức để có ‘di sản văn hóa’ tuyệt vời này. Hòa hợp với thiên nhiên là một chiến lược con người!
Thứ ba là Trung tâm khoa học nơi trẻ em và thanh niên lạc vào một thiên đường trí tuệ. Tò mò và sáng tạo là chiến lược phát triển con người. Là các thư viện và các viện bảo tàng đủ loại từ to với cả nền văn minh Á châu tới nhỏ với những cái tem thư! Sách được bán nhiều vô số kể và cũng là một đối tượng của shoping quốc tế. Nước đóng chai dần được thay thế bằng nước vòi uống được ở các nơi công cộng và trong mọi nhà. Niềm tự hào mới của S’pore là công nghệ nước sạch ưu việt nhất được xuất khẩu cả sang nhiều nước tiên tiến. Các đại học ngày càng quốc tế hóa, du học sinh ngày càng đông. Quang cảnh đại học với sinh viên đủ các màu da không khác các nơi danh tiếng bên Âu Mỹ. Chiến lược nguồn nhân lực là con người khoa học và công nghệ cao!
 Trung tâm khoa học Singapore |
 Trung tâm Stata dành cho các học viên nghiên cứu máy tính, công nghệ khoa học thông tin tại MIT. Nó được nhà kiến trúc sư nổi tiếng Frank Gehry thiết kế. |
Mười lăm năm chỉ là một cái chớp mắt của lịch sử, nhưng rõ ràng từ một xã hội mang tiếng "trưởng giả, giàu xổi" Singapore đã bắt đầu định hình một nền văn hóa riêng, có sắc thái riêng, có uy tín và sức hấp dẫn mà ta có thể nhìn thấy và cảm nhận với sự thích thú bất ngờ. Bài học ở đây có lẽ là hơn bất cứ lĩnh vực nào mà phát triển văn hóa cần tầm nhìn chiến lược của những người lãnh đạo.
Chiếu ngược lại "tình hình văn hóa văn nghệ nước nhà" mà qua truyền thông ta thấy ở đâu cũng như gà mắc tóc, toàn vướng những chuyện chữa cháy vụn vặt mới thấy cái ta đang thiếu nhất chính là tư duy chiến lược văn hóa. "Tuổi nhỏ" làm việc lớn là bài học rất hay!