Việc vận hành sàn giao dịch carbon nội địa (với giá khởi điểm từ 130.000 đến 136.000 đồng một tấn CO₂ hôm 29/6) không chỉ là bước tiến trong thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0", mà còn mở đầu cho quá trình hình thành một cơ chế kinh tế mới cho các doanh nghiệp trong nước.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp trong ngành vật liệu xây dựng nhờ cải tiến lò hơi đã giảm được 1.000 tấn CO₂/năm. Với mức giá khởi điểm hiện nay, thì doanh nghiệp có thể bán tín chỉ carbon này và thu về khoảng 130 triệu đồng.
Các doanh nghiệp như Alternō đưa ra các giải pháp như sấy nông sản bằng pin cát, vừa có thể phục vụ sản xuất vừa có thể giảm phát thải carbon. Ảnh: Alternō
"Mức giá carbon trên, tương đương 5 USD hiện nay chỉ là bước khởi đầu. Ở châu Âu, mức giá đó cao hơn gấp mười lần. Chi phí carbon sẽ còn tăng lên. Các doanh nghiệp giảm phát thải sớm sẽ có được lợi thế về chi phí, trong khi những người đi sau sẽ phải trả giá đắt", ông Hồ Việt Hải, đồng sáng lập Alternō, một startup về lưu trữ năng lượng giúp giảm phát thải, chia sẻ quan điểm với Tia Sáng.
Ông Hải phân tích, khi thị trường carbon phát triển, mỗi tấn CO₂ được cắt giảm không chỉ giúp doanh nghiệp tránh phải mua thêm hạn ngạch - tức là giới hạn phát thải mà nhà nước cho phép doanh nghiệp được phát thải, mà đây còn trở thành một tài sản trên bảng cân đối kế toán. Khi đó, giảm phát thải không còn là một gánh nặng, mà trở thành một khoản đầu tư.
Nếu giá tín chỉ carbon ở Việt Nam tăng lên tương đương mức 10-15 USD/tấn như của Trung Quốc hiện nay, dòng tiền mà doanh nghiệp thu về nếu bán số tín chỉ này sẽ lên tới 10.000-15.000 USD/năm (khoảng 260-400 triệu đồng).
Khoảng cách này cho thấy giá carbon trong nước vẫn còn nhiều dư địa tăng khi thị trường dần hoàn thiện và yêu cầu giảm phát thải ngày càng khắt khe.
Nắm bắt xu hướng này, một số doanh nghiệp tiên phong đã chuẩn bị từ trước. Trong các trao đổi với Tia Sáng vào tháng 5 và tháng 10/2025 thông qua chương trình Hợp tác năng lượng Việt Nam - Đan Mạch (DEPP3), hơn 20 doanh nghiệp trong nhiều ngành sản xuất và chế biến gỗ, phân bón, thép, vật liệu xây dựng, dệt may của Việt Nam cho biết đã bắt tay thực hiện các dự án cải thiện hệ thống lò hơi công nghiệp, giúp tiết kiệm 3-5% năng lượng sử dụng, tương đương với giảm phát thải từ 1.000-3.500 tấn CO₂ mỗi năm.
Nếu lượng carbon này được quy đổi thành tín chỉ mua bán, nó sẽ tạo thêm một dòng tài chính cho việc tái đầu tư của doanh nghiệp. Nhưng điều quan trọng hơn là các doanh nghiệp này đã bắt đầu xem đầu tư vào tiết kiệm năng lượng như một phần trong chiến lược kinh doanh, thay vì chỉ coi đó là các dự án môi trường riêng lẻ, mang tính "hình thức" như trước. Điều đáng chú ý là không phải giải pháp nào cũng tốn kém, và thời gian hoàn vốn trung bình chỉ khoảng 3,2 năm. [2]
Các nhà máy xi măng và vật liệu xây dựng được khuyến khích mạnh mẽ cắt giảm phát thải CO₂ nhằm đáp ứng các cam kết quốc gia về trung hòa carbon (Net Zero). Ảnh: Ngô Hà, 10/2025
"Hiệu quả năng lượng giờ đây không chỉ là 'quả anh đào trên chiếc bánh' mà thực chất đã trở thành một phần của chính chiếc bánh đó", ông Jørgen Hvid, chuyên gia năng lượng của DEPP3, nhận định. Đồng thời, ông cho biết, ngay cả những ngành nghề chưa bị giới hạn phát thải cũng đã bắt đầu rục rịch chuyển đổi vì áp lực thị trường và đổi mới.
Các chuyên gia tài chính cho rằng giá trị lớn nhất của tín chỉ carbon hay hạn ngạch phát thải không nằm ở khoản doanh thu từ việc mua bán, bởi nguồn thu đó thường chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ so với tổng doanh thu của doanh nghiệp.
Vai trò quan trọng hơn nằm ở khả năng "đòn bẩy" để tiếp cận các cơ hội tài chính trong nền kinh tế xanh. Việc xây dựng và triển khai hiệu quả các dự án tạo tín chỉ carbon hoặc quản lý tốt hạn ngạch phát thải sẽ giúp doanh nghiệp chứng minh được năng lực chuyển đổi xanh, từ đó mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính mới, đặc biệt là các khoản vay ưu đãi.
Tuy nhiên, giá carbon cũng phải đạt ngưỡng nhất định mới đủ để thay đổi hành vi sản xuất và đầu tư của doanh nghiệp. Ngân hàng Thế giới chỉ ra, giá carbon thấp dưới 20 USD/tấn chủ yếu mang tính biểu tượng, chỉ ảnh hưởng đến quyết định nội bộ chứ chưa thay đổi chiến lược đầu tư lớn vào công nghệ sạch của các doanh nghiệp.
---
Tài liệu tham khảo:
[1] World Bank, (2025), State and Trends of Carbon Pricing 2025.
[2] DEPP3, (2025), Tài liệu báo cáo Chương trình thỏa thuận tự nguyện Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng (VAS) do Bộ Công Thương phối hợp với Cục Năng lượng Đan Mạch thực hiện.
Xem thêm: