Doanh nghiệp Mỹ đang phải cân nhắc một bài toán khó, đó là nên tiếp tục trả phí cao cho các mô hình AI hàng đầu của OpenAI, Google hay Anthropic, hay chuyển sang dùng AI Trung Quốc.
Các mô hình AI từ Trung Quốc hiện không chỉ rẻ, chất lượng ngày càng tốt mà còn dễ tùy biến.
Tuy nhiên, OpenAI và Anthropic cảnh báo rằng AI Trung Quốc - đặc biệt là các phiên bản cho phép người dùng tự do can thiệp và chỉnh sửa - rất dễ bị lợi dụng để tấn công mạng.
Trước rủi ro này, giới chức Mỹ đang tính đến các biện pháp mạnh tay như ra cảnh báo cho doanh nghiệp, hạn chế sử dụng, hoặc thậm chí đưa các công ty AI Trung Quốc vào "danh sách đen" thương mại.
Những người phản đối liền đặt câu hỏi, phải chăng các công ty Mỹ chỉ đang mượn tay chính phủ loại bỏ đối thủ giá rẻ?
Sức hấp dẫn của sản phẩm "đủ tốt"
Cuộc tranh luận càng thêm gay gắt khi các mô hình AI như Kimi K3 (Moonshot AI) và Qwen 3.8 Max (Alibaba) ra mắt, chứng minh AI Trung Quốc không còn đi sau Mỹ, mà đã đủ chín muồi để trở thành lựa chọn thực tế cho doanh nghiệp và nhà phát triển.
Kimi K3 được cho là nhanh hơn hẳn chatbot Claude Fable nổi tiếng và đắt tiền hơn của công ty Anthropic. Ảnh: Bảo Lâm
Raffi Krikorian, giám đốc công nghệ của Mozilla (công ty điều hành trình duyệt Firefox), San Francisco, đã chuyển sang sử dụng Kimi K3. "Nó có vẻ nhanh hơn hẳn," ông nói về K3, so sánh nó với chatbot Claude Fable nổi tiếng và đắt tiền hơn của công ty Anthropic. Trước đó, ông sử dụng một mô hình hiệu năng cao khác của Trung Quốc, GLM-5.2 của Z.ai, cho các công việc thường nhật như quản lý lịch, tài liệu và email.
Trên thực tế, đa số các công ty không bận tâm chuyện AI nào đứng top 1 thế giới. Cái họ cần chỉ là một công cụ giúp viết code, dịch thuật, xử lý tài liệu hay chăm sóc khách hàng với mức giá phải chăng.
Nếu một AI chỉ kém sản phẩm đứng đầu một chút nhưng giá lại rẻ hơn rất nhiều, doanh nghiệp thường sẽ chọn bài toán tiết kiệm. Đây chính là lợi thế lớn của AI Trung Quốc, họ không cần phải đánh bại OpenAI hay Anthropic về mọi mặt, chỉ cần "đủ tốt và rẻ hơn" là đã có thể giành khách hàng.
"Về khả năng viết code hay nghiên cứu, tôi thấy AI Trung Quốc bám rất sát các mô hình hàng đầu," một chuyên gia chia sẻ. "Nếu tôi chỉ tốn vài xu cho mỗi triệu token đầu ra thay vì phải trả 30, 40 hay 50 USD, thì mức chất lượng đó là quá đủ xài rồi."
Curt Meinhold, một giám đốc điều hành công nghệ ở Greensboro, Bắc Carolina, cho biết ông ngày càng thích sử dụng DeepSeek để tìm kiếm khách hàng tiềm năng hoặc các cách thức tạo ra doanh thu.
Flo Crivello, Giám đốc điều hành của nền tảng trợ lý kỹ thuật số Lindy AI, San Francisco, cho biết năm nay họ đã chuyển sang sử dụng DeepSeek. "Chúng tôi tiết kiệm được hàng triệu USD và hiệu suất cũng tăng lên trong nhiều trường hợp," ông nhận định.
Trong báo cáo mới đây, ngân hàng Goldman Sachs nhận định các AI Trung Quốc đang bước vào "giai đoạn chín muồi" để phủ sóng thị trường. Cơ hội này đến từ sự bùng nổ của xu hướng "AI tác tử" (agentic AI) - loại AI tự động thực hiện nhiều bước xử lý, do đó phải gọi mô hình nhiều lần để hoàn thành một nhiệm vụ. Điều này khiến chi phí vận hành AI tốn kém hơn và làm cho nhu cầu tìm kiếm các mô hình AI giá rẻ tăng vọt.
Thêm một điểm cộng lớn nữa của nhiều mô hình AI Trung Quốc là được phát hành theo dạng trọng số mở, công khai tệp tham số dùng trong quá trình đào tạo để người dùng tải xuống, tinh chỉnh và chạy trên hạ tầng riêng. Điểm này đáp ứng đúng nhu cầu của những công ty đề cao tính bảo mật, không muốn giao phó dữ liệu nội bộ hay thông tin khách hàng cho bên thứ ba. Nhờ đó, họ có thể thoải mái điều chỉnh AI sao cho khớp với thuật ngữ và quy trình làm việc đặc thù của mình.
Hiện tại, nhận thấy các khách hàng có nguyện vọng tự kiểm soát dữ liệu và tùy biến sâu, chính các hãng công nghệ Mỹ cũng đang rục rịch tung ra những mô hình AI trọng số mở tương tự.
Không thể duy trì lợi thế chỉ bằng cách dựng rào cản
Vậy mục đích thực sự của các công ty như OpenAI hay Anthropic là gì khi sốt sắng kêu gọi siết quản lý AI Trung Quốc? Họ lo lắng cho an ninh quốc gia hay cho "chén cơm" của mình?
Các công ty này có thể nhìn thấy rủi ro an ninh để cảnh báo cho chính phủ, nhưng vì họ cũng là người hưởng lợi lớn nhất nếu đối thủ bị cấm cửa nên nhiều chuyên gia cho rằng chính phủ Mỹ cần tỉnh táo và không thể để các tập đoàn đang thống trị thị trường tự vẽ ra luật chơi.
Dario Amodei, CEO của Anthropic, tại một sự kiện vào năm 2023. Ảnh: Wikimedia
Nói vậy không có nghĩa những lo ngại của OpenAI hay Anthropic hoàn toàn vô căn cứ.
Chẳng hạn, nếu doanh nghiệp dùng trực tiếp dịch vụ trực tuyến của các công ty Trung Quốc, dữ liệu có thể được gửi tới máy chủ bên ngoài nước Mỹ. Lúc này, rất khó để kiểm soát dữ liệu đang nằm ở đâu, được lưu trữ bao lâu và ai có thể tiếp cận chúng.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp tải hẳn AI về và chạy trên máy chủ nội bộ tại Mỹ, dữ liệu sẽ không bị gửi ngược về Trung Quốc. Rủi ro rò rỉ thông tin giảm đi. Bù lại, doanh nghiệp sẽ phải tự rà soát cẩn thận mã nguồn để đảm bảo mô hình không bị cài cắm mã độc.
Nhiều người cho rằng về cơ bản, các doanh nghiệp Mỹ nên được phép sử dụng mô hình AI Trung Quốc. Nhưng cho phép không có nghĩa là thả cửa, mọi mô hình đều có thể được đưa vào mọi hệ thống.
Chính sách hợp lý phải trả lời bốn câu hỏi: mô hình được dùng ở đâu, dữ liệu nào được đưa vào, nó được trao những quyền gì và hậu quả sẽ ra sao nếu hệ thống bị xâm nhập.
Trước làn sóng thảo luận, CEO Anthropic Dario Amodei mới đây đã viết thư ngỏ khẳng định công ty không ủng hộ việc cấm toàn bộ mô hình AI trọng số mở, kể cả các mô hình đến từ Trung Quốc. Theo ông, những mô hình chưa đạt tới năng lực nguy hiểm sẽ giúp doanh nghiệp, nhà phát triển và giới nghiên cứu tiếp cận AI với chi phí thấp. Tuy nhiên, Amodei vẫn lo ngại hai rủi ro lớn: các chính quyền độc đoán có thể dùng AI để đạt ưu thế quân sự và giám sát xã hội; còn những mô hình mạnh có thể bị lạm dụng vào các cuộc tấn công mạng hoặc tấn công sinh học.
Thay vì một lệnh cấm cào bằng, ông đề xuất (1) kiểm soát chip tiên tiến xuất sang Trung Quốc, (2) ngăn hoạt động "chưng cất" công nghệ lõi quy mô công nghiệp và (3) bắt buộc kiểm định an toàn với mọi mô hình đủ mạnh, dù mở hay đóng.
Quan trọng hơn cả, Mỹ cần thúc đẩy các công ty nội địa tạo ra những mô hình AI mở vừa chất lượng vừa có giá cạnh tranh, thay vì duy trì lợi thế chỉ bằng cách dựng hàng rào. Mark Zuckerberg, CEO của Meta, cho rằng việc cấm AI của Trung Quốc không phải là "giải pháp hiệu quả", đồng thời nói thêm rằng các công ty Mỹ nên "xác định một cách có hệ thống" các điểm nghẽn để cạnh tranh tốt hơn với các công ty AI của Trung Quốc.
Nói ngắn gọn, trước đối thủ Trung Quốc, Mỹ buộc phải chứng minh rằng công nghệ AI của mình không chỉ an toàn và đáng tin cậy hơn, mà còn đủ rẻ và linh hoạt để doanh nghiệp tự nguyện lựa chọn.
Việt Anh tổng hợp
---
Nguồn tham khảo:
Cheaper, open and intelligent: Chinese AI models gain ground, as they make inroads in the US, AP
https://apnews.com/article/china-ai-model-us-kimi-deepseek-a00bf637866fcd4d81f4fde28c9862ce
What is the risk of using Chinese open AI models like Kimi K3? FT
https://www.ft.com/content/aa856a9d-b57c-4adf-b5aa-d1b22f9be3b2?
Meta's Zuckerberg warns against curbs on Chinese AI models, Reuters
https://www.reuters.com/world/china/metas-zuckerberg-says-us-should-not-block-chinese-ai-models-ft-reports-2026-07-29/
Top American AI Execs Sound Alarm on Chinese Models, The Wall Street Journal
https://www.wsj.com/tech/ai/top-american-ai-execs-sound-alarm-on-chinese-models-3c74f8c1?mod=tech_lead_story