Tiến sĩ Đại học Princeton xin việc hơn 2.300 chỗ nhưng vẫn thất nghiệp

Mới đây, câu chuyện thất nghiệp của Jack Weis, một chàng trai 30 tuổi có bằng tiến sĩ kỹ thuật hóa học từ Đại học Princeton, thậm chí từng có nghiên cứu về sự hình thành băng được Ủy ban Nobel trích dẫn khi trao giải Nobel Vật lý năm 2024, đã khiến giới học thuật rất quan tâm.

Tờ The Wall Street Journal đưa tin, kể từ khi tốt nghiệp tiến sĩ vào năm 2024, Weis đã nộp hồ sơ vào hơn 2.300 vị trí việc làm nhưng vẫn chưa tìm được một công việc ổn định.

Ban đầu, Weis tìm kiếm các công việc nghiên cứu khoa học trong doanh nghiệp và những chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ tại các phòng thí nghiệm quốc gia. Khi các cánh cửa ở môi trường học thuật không mở ra, anh mở rộng phạm vi tìm kiếm, ứng tuyển vào các vị trí kỹ sư phần mềm và nhiều công việc khác tại các doanh nghiệp nhưng không nhận được việc. Có thời điểm, anh nhận được công việc huấn luyện AI theo chuyên môn kỹ thuật của mình, nhưng hợp đồng này cũng kết thúc sau vài tháng.

Trước khi có bằng tiến sĩ từ Đại học Princeton danh giá, Weis tốt nghiệp Đại học Rice với tấm bằng cử nhân hạng xuất sắc và sinh ra trong gia đình trí thức. "Con thông minh hơn tôi, diễn đạt tốt hơn tôi, và còn có cả kiến thức lịch sử uyên bác như một cuốn bách khoa toàn thư", bố của Weis - một bác sĩ - cảm thán. "Tôi không có cách nào lý giải nổi chuyện này", mẹ của Weis - cũng là một bác sĩ - cho hay.

Năm ngoái, tờ The New York Times cũng đưa tin về một ví dụ khác là Sean Wittmeyer, 37 tuổi, có hai bằng thạc sĩ, hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực kiến trúc và thiết kế sản phẩm, đồng thời có kỹ năng lập trình nhưng vẫn thất nghiệp gần hai năm.

Và đây cũng không phải chỉ là vấn đề của một vài cá nhân. Các số liệu kinh tế và nghiên cứu gần đây cho thấy thị trường lao động ở các cường quốc công nghệ đang trải qua một giai đoạn bất thường, trong đó cơ hội tìm việc suy giảm dù làn sóng sa thải chưa tăng mạnh.

Thị trường đóng băng khiến người học cao cũng chật vật

Weis bắt đầu tìm việc đúng vào thời điểm các công ty thu hẹp tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp, sau đợt tuyển dụng ồ ạt trong đại dịch. Anh nghiên cứu các nguyên lý hóa học và tương tác phân tử, đồng thời cũng mong muốn làm việc trong lĩnh vực khoa học tại các công ty dược phẩm. Tuy nhiên, phần lớn những hồ sơ ứng tuyển mà anh gửi đi chỉ nhận lại sự im lặng xen lẫn một vài lời từ chối. Dù sau đó Weis đã mở rộng phạm vi tìm kiếm cả về địa lý lẫn ngành nghề, gửi hàng trăm thư xin việc và sơ yếu lý lịch thông qua các cổng tuyển dụng, kết quả vẫn là con số 0.

Theo Lindsay Ellis - tác giả của bài báo trên The Wall Street Journal, sau hàng chục cuộc phỏng vấn những trường hợp tương tự tại cả 50 bang ở Mỹ, câu chuyện của Weis khiến cô đặc biệt chú ý bởi nó phản ánh rõ tình trạng thị trường lao động đóng băng.

Có rất nhiều yếu tố cùng tác động dẫn đến tình trạng này. Trong đó, lý do thứ nhất là sự bất định trong chính sách thuế quan khiến nhiều doanh nghiệp khó lập kế hoạch cho tương lai, buộc họ phải trì hoãn tuyển dụng. Với một số doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ, thuế quan còn làm tăng chi phí, khiến việc tuyển thêm nhân viên trở nên khó khăn hơn.

Lãi suất ngắn hạn ở mức cao cũng tạo thêm áp lực, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ, vốn thường dựa vào các khoản vay để đáp ứng nhu cầu tài chính. Trong khi đó, các công ty công nghệ từng tuyển dụng ồ ạt sau đại dịch vẫn đang phải xử lý tình trạng dư thừa nhân sự.

Một yếu tố khác là người lao động không rời bỏ công việc hiện tại, khiến cơ hội dành cho những người khác bị thu hẹp. "Mọi người đang bám trụ ở công việc mà mình đang có, và vì vậy, các doanh nghiệp không cần tuyển dụng thay thế nhiều như xưa", Mike Feroli, nhà kinh tế tại JPMorgan Chase, cho hay.

"Những người đã có việc làm thường ít bị ảnh hưởng hơn trong một nền kinh tế có tình trạng tuyển dụng ít, sa thải cũng ít. Ngược lại, người trẻ và những người mới gia nhập thị trường lao động lại không được bảo vệ tốt như vậy", tác giả William M. Rodgers III và Alice L. Kassens phân tích trong một bài viết trên trang của Cục Dự trữ Liên bang St. Louis. Khác với nhóm lao động trong độ tuổi lao động chính (thường là những người từ 25 đến 54 tuổi), người trẻ thường phải dựa vào việc các doanh nghiệp tạo ra vị trí tuyển dụng mới để tìm được việc làm. Khi hoạt động tuyển dụng chậm lại, họ là nhóm đầu tiên cảm nhận những tác động tiêu cực.

AI đang ảnh hưởng đến cơ hội việc làm của người trẻ?

Bên cạnh sự đóng băng của nền kinh tế, tác động của AI cũng là một vấn đề khó phủ nhận. Dù chưa thể thay thế con người ngay hay khiến các công ty sa thải hàng loạt, AI vẫn có thể khiến nhiều công ty trì hoãn tuyển dụng vì kỳ vọng công nghệ sẽ đảm nhận một phần nhiệm vụ công việc của nhân viên này trong tương lai. Theo Feroli, có thể thấy rõ xu hướng này khi nhìn vào tỷ lệ thất nghiệp gia tăng ở những người mới tốt nghiệp đại học.

Thêm vào đó, một phần nguyên nhân khiến việc tìm việc trở nên khó khăn hơn còn nằm ở chính cách AI thâm nhập vào quy trình ứng tuyển. Khi nhà tuyển dụng phải xử lý hàng trăm hồ sơ, trong đó nhiều hồ sơ được tạo ra hoặc hỗ trợ bởi AI, các công ty cũng sử dụng chính những công cụ AI để sàng lọc ứng viên. Hiện nay, hơn 60% người tìm việc tại Mỹ tham gia khảo sát của Greenhouse cho biết họ đã trải qua hình thức phỏng vấn bằng công nghệ này trong năm qua.

Paula Sales Corpuz, 18 tuổi, đang theo học chuyên ngành kinh doanh và kế toán tại Montgomery College, một trường cao đẳng cộng đồng ở bang Maryland, chia sẻ với tờ The Washington Post rằng trong suốt một năm rưỡi tìm việc, cô chưa từng gặp trực tiếp bất kỳ nhà tuyển dụng nào. Thay vào đó, cô phải trải qua vòng sàng lọc bằng các cuộc phỏng vấn tự động bằng video.

Ở phía bên kia màn hình, các hệ thống tự động quét hồ sơ ứng tuyển để tìm kiếm những từ khóa nhất định trước khi bất kỳ nhân viên tuyển dụng nào xem xét chúng. "Tôi có cảm giác họ chẳng dành thời gian trong ngày để xem xét CV hay hồ sơ ứng tuyển của tôi", Paula nói.

Chưa kể đến, ngay chính cả công việc huấn luyện AI - một công việc thời vụ với mức thù lao không phải lúc nào cũng tương xứng với thời gian người lao động bỏ ra - cũng biến mất. Hồi tháng 1, Weis từng tìm được một công việc trả 70 USD mỗi giờ thông qua Mercor, một công ty khởi nghiệp công nghệ trả tiền cho các chuyên gia để huấn luyện AI trong những lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau. Tuy nhiên giữa tháng 3, Mercor chấm dứt hợp đồng với Weis. Anh biết tin qua một tin nhắn được gửi trong nhóm có 810 thành viên: "Nếu dự án tiếp tục, chúng tôi có thể sẽ liên hệ lại với mọi người!".

"Tình bạn với Mercor đã chấm hết, giờ thất nghiệp mới là bạn thân nhất của tôi", Weis đùa trong email gửi cho The Wall Street Journal.

Người lao động trẻ thường đóng vai trò như "chuông báo hiệu" cho tình hình xấu đi của thị trường lao động. "Nhìn bề ngoài, thị trường lao động có thể vẫn vững vàng, nhưng thực tế lại ngày càng khó khăn hơn đối với những người mới gia nhập thị trường. Nếu hoạt động tuyển dụng tiếp tục trầm lắng, người trẻ có thể vẫn là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ những điều chỉnh của thị trường lao động. Tình cảnh của họ cũng có thể là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang bắt đầu suy yếu", bài viết trên trang của Cục Dự trữ Liên bang St. Louis nhận xét.

Kim Dung tổng hợp